वीरभद्रस्य गमनप्रस्थानम् — Vīrabhadra’s Departure for Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् । वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम

બ્રહ્માએ કહ્યું—શ્રીમહેશના આ વચનો આદરપૂર્વક સાંભળી, અતિ સંતોષ પામેલા વીરભદ્રે મહેશ્વર (શિવ)ને પ્રણામ કર્યો।

Verse 2

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । प्रचचाल ततः शीघ्रं वीरभद्रो मखं प्रति

દેવોના દેવ ત્રિશૂલધારી ભગવાન શિવની આજ્ઞા શિરે ધારણ કરી વીરભદ્ર તરત જ ઝડપથી દક્ષના યજ્ઞ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 3

शिवोथ प्रेषयामास शोभार्थं कोटिशो गणान् । तेन सार्द्धं महावीरान्मलयानलसन्निभान्

પછી શોભા અને મંગલ વૈભવ માટે ભગવાન શિવે કરોડો ગણોને મોકલ્યા; તેમની સાથે મલય પવનની અગ્નિ સમા તેજસ્વી મહાવીરો પણ ગયા।

Verse 4

अथ ते वीरभद्रस्य पुरतः प्रबला गणाः । पश्चादपि ययुर्वीराः कुतूहलकरा गणाः

ત્યારે તે પ્રબળ ગણો વીરભદ્રના આગળ આગળ ગયા; અને તેની પાછળ પણ વીર ગણસમૂહો ચાલ્યા, જેમની હાજરીથી ભય-વિસ્મયભર્યું કૌતુક જાગતું।

Verse 5

वीरभद्रसमेता येगणाश्शतसहस्रशः । पार्षदाः कालकालस्य सर्वे रुद्रस्वरूपिणः

વીરભદ્ર સાથે શતસહસ્ર ગણો ઉપસ્થિત હતા; તેઓ સૌ કાળના પણ કાળ એવા ભગવાન શિવના પારષદ, અને દરેક રુદ્રસ્વરૂપ હતો।

Verse 6

गणैस्समेतः किलतैर्महात्मा स वीरभद्रो हरवेषभूषणः । सहस्रबाहुर्भुजगाधिपाढ्यो ययौ रथस्थः प्रबलोतिभीकरः

ગણો સાથે આવેલો તે મહાત્મા વીરભદ્ર—હરનાં વેષ-ભૂષણોથી વિભૂષિત—સહસ્રબાહુ, નાગાધિપતિઓના અલંકારોથી સમૃદ્ધ, રથારૂઢ થઈ અત્યંત પ્રબળ અને અતિભયંકર રૂપે આગળ વધ્યો।

Verse 7

नल्वानं च सहस्रे द्वे प्रमाणं स्यंदनस्य हि । अयुतेनैव सिंहानां वाहनानां प्रयत्नतः

તે રથનું પ્રમાણ બે હજાર નલ્વ હતું; અને પ્રયત્નપૂર્વક તે પરિકરમાં દસ હજાર સિંહો પણ વાહનરૂપે હતા.

Verse 8

तथैव प्रबलाः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजास्तत्र सहस्रशः

એ જ રીતે અનેક પ્રબળ સિંહો બાજુના રક્ષક બની ઊભા હતા; અને ત્યાં હજારોની સંખ્યામાં વાઘ, મકર, માછલીઓ તથા ગજો પણ હતા.

Verse 9

वीरभद्रे प्रचलिते दक्षनाशाय सत्वरम् । कल्पवृक्षसमुत्सृष्टा पुष्पवृष्टिरभूत्तदा

વીરભદ્ર દક્ષના નાશ માટે ત્વરિત પ્રસ્થાન કર્યા ત્યારે, કલ્પવૃક્ષમાંથી પ્રસ્ફૂટિત થઈ હોય તેમ પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ.

Verse 10

तुष्टुवुश्च गणा वीर शिपिविष्टे प्रचेष्टितम् । चक्रुः कुतूहलं सर्वे तस्मिंश्च गमनोत्सवैः

હે વીર, ગણોએ શિપિવિષ્ટના કાર્યો અને ચેષ્ટાઓની સ્તુતિ કરી; અને સૌએ ત્યાં જવાનું ઉત્સવ સમજી કૌતૂહલ ધારણ કર્યું.

Verse 11

काली कात्यायिनीशानी चामुंडा मुंडमर्दिनी । भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा

તે કાળી, કાત્યાયની, ઈશાની; ચામુંડા—અસુરસંહારિણી; મુંડમર્દિની—મુંડને ચકનાચૂર કરનારી; ભદ્રકાળી તથા ભદ્રા—મંગલમયી; ત્વરિતા—શીઘ્ર રક્ષા કરનારી; અને વૈષ્ણવી પણ છે.

Verse 12

एताभिर्नवदुर्गाभिर्महाकाली समन्विता । ययौ दक्षविनाशाय सर्वभूतगणैस्सह

આ નવદુર્ગાઓથી સમન્વિત મહાકાળી, સર્વ ભૂતગણો સાથે, દક્ષના વિનાશ માટે પ્રસ્થાન કરી.

Verse 13

डाकिनी शाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । कूष्मांडाः पर्पटा श्चैव चटका ब्रह्मराक्षसाः

ડાકિનીઓ, શાકિનીઓ તથા ભૂતગણ—પ્રમથ અને ગુહ્યક—સાથે કૂષ્માંડ, પર્પટ, ચટક અને બ્રહ્મરાક્ષસ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.

Verse 14

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च दक्षयज्ञविनाशकाः । निर्ययुस्त्वरितं वीराश्शिवाज्ञाप्रतिपालकाः

ભૈરવ અને ક્ષેત્રપાલ—દક્ષયજ્ઞના વિનાશક વીરો—શિવાજ્ઞાનું પાલન કરતાં તરત જ ઝડપથી નીકળી પડ્યા.

Verse 15

तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्टिगणान्वितम् । निर्ययौ सहसा क्रुद्धं दक्षयज्ञं विनाशितुम्

એ જ રીતે ચોસઠ ગણો સાથેનું યોગિનીચક્ર પણ ક્રોધથી સહસા ધસી નીકળ્યું, દક્ષયજ્ઞનો વિનાશ કરવા।

Verse 16

तेषां गणानां सर्वेषां संख्यानं शृणु नारद । महाबलवतां संघोमुख्यानां धैर्यशालिनाम्

હે નારદ, તે સર્વ ગણોની સંખ્યા સાંભળો—તેઓ મહાબલવાન, સંઘોના મુખ્ય નેતા અને ધૈર્યશીલ છે।

Verse 17

अभ्ययाच्छंकुकर्णश्च दशकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतो ष्टाभिरेव

ત્યારે ગણેશ્વર શંકુકર્ણ દસ કરોડ ગણો સાથે આગળ વધ્યા. કેકરાક્ષ પણ દસ કરોડ સાથે આવ્યો અને વિકૃત એકલો આઠ કરોડ સાથે હાજર થયો.

Verse 18

चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वाङ्गको वीरस्तथैव विकृताननः

વિશાખ ચોસઠ સાથે, પારિયાત્રિક નવ સાથે આવ્યો. તેમ જ વીરસર્વાંગક છ સાથે અને વિકૃતાનન પણ છ સાથે આવ્યો.

Verse 19

ज्वालकेशो द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिः समदज्जीमान् दुद्रभोष्टाभिरेव च

શિવના ગણોમાં અગ્રણી જ્વાલકેશ બાર કરોડ ગણો સાથે આવ્યો. તેની સાથે સમદજ્જીમાન સાત કરોડ સાથે અને દुद્રભોષ્ટ પણ આઠ કરોડ સાથે આવ્યો.

Verse 20

पंचभिश्च कपालीशः षड्भिस्संदारको गणः । कोटिकोटिभिरेवेह कोटिकुण्डस्तथैव च

અહીં કપાલીષ પાંચ (દળો) સાથે અને સંદારક નામનો ગણ છ (દળો) સાથે આવ્યો. તેમજ કોટિકુંડ તો કરોડો-કરોડ ગણો સાથે જ અહીં ઉપસ્થિત થયો.

Verse 21

विष्टंभोऽष्टाभिर्वीरैः कोटिभिर्गणसप्तमः । सहस्रकोटिभिस्तात संनादः पिप्पलस्तथा

હે પ્રિય, શિવગણોમાં સાતમો ગણ ‘વિષ્ટંભ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તેમાં આઠ કરોડ વીર ગણો છે. ‘સંનાદ’ અને ‘પિપ્પલ’ પણ પ્રત્યેક હજાર કરોડ ગણોના અધિપતિ છે.

Verse 22

आवेशनस्तथाष्टाभिरष्टाभिश्चंद्रतापनः । महावेशः सहस्रेण कोटिना गणपो वृतः

આવેશન આઠ ગણો સાથે, અને ચંદ્રતાપન પણ બીજા આઠ ગણો સાથે; તેમજ ગણપતિ મહાવેશ સહસ્ર-કોટિ ગણોથી ઘેરાયેલો હતો.

Verse 23

कुण्डी द्वादशकोटीभिस्तथा पर्वतको मुने । विनाशितुं दक्षयज्ञं निर्ययौ गणसत्तम

હે મુને, કુંડી દ્વાદશ કોટિ ગણો સાથે અને પર્વતક પણ; દક્ષયજ્ઞનો વિનાશ કરવા તે શ્રેષ્ઠ ગણ આગળ વધ્યો.

Verse 24

कालश्च कालकश्चैव महाकालस्तथैव च । कोटीनां शतकेनैव दक्षयज्ञं ययौ प्रति

કાલ, કાલક અને મહાકાલ પણ—એ બધા સો કોટિ ગણો સાથે દક્ષયજ્ઞ તરફ ગયા.

Verse 25

अग्निकृच्छतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः

તે ‘અગ્નિકૃચ્છત-કોટ્ય’ કહેવાય છે, અને ‘કોટ્યગ્નિમુખ’ પણ—જેનુ મુખ અસંખ્ય અગ્નિ સમાન છે; ‘કોટ્યાદિત્યમૂર્ધા’—જેનુ મસ્તક અસંખ્ય સૂર્ય સમાન છે; તેમજ ‘ઘનાવહ’—ઘન મેઘોનો વહનકર્તા।

Verse 26

सन्नाहश्शतकोट्या च कोट्या च कुमुदो गणः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या गणाधिपः

સન્નાહ શત કરોડ સાથે આવ્યો અને કુમુદ ગણ એક કરોડ સાથે આવ્યો. અમોઘ અને કોકિલ પણ—બન્ને ગણાધિપ—કરોડો-કરોડ અનુચરો સાથે ઉપસ્થિત થયા.

Verse 27

काष्ठागूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशी वृषभस्तथा । सुमन्त्रको गणाधीशस्तथा तात सुनिर्ययौ

પછી કાષ્ઠાગૂઢ ચોસઠ (અનુચરો) સાથે, તેમજ સુકેશી અને વૃષભ પણ. તેમ જ ગણોના નેતા સુમંત્રક—હે પ્રિય—બધા સાથે જ નીકળી પડ્યા.

Verse 28

काकपादोदरः षष्टिकोटिभिर्गणसत्तमः । तथा सन्तानकः षष्टिकोटिभिर्गणपुंगवः

કાકપાદોદર—શિવગણોમાં શ્રેષ્ઠ—સાઠ કરોડ ગણોથી ઘેરાયેલો હતો. તેમ જ સંતાનક—ગણોમાં અગ્રગણ્ય—સાઠ કરોડ ગણો સાથે હતો.

Verse 29

महाबलश्च नवभिः कोटिभिः पुंगवस्तथा

મહાબલ પણ નવ કરોડ બળવાન પુંગવ-વીરો સાથે ત્યાં ઉપસ્થિત હતો.

Verse 30

मधुपिंगस्तथा तात गणाधीशो हि निर्ययौ । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च

પછી, હે પ્રિય, મધુપિંગ પણ નીકળી પડ્યો અને ગણાધીશ પણ પ્રસ્થાન કર્યો. નીલ નવ્વે કરોડ (અનુચરો) સાથે, તેમજ પૂર્ણભદ્ર પણ તેમ જ નીકળ્યા.

Verse 31

निर्ययौ शतकोटीभिश्चतुर्वक्त्रो गणाधिपः । काष्ठागूढेश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा

ત્યારે ગણાધિપ ચતુર્વક્ત્ર શત-કોટિ ગણો સાથે નીકળી પડ્યો; અને દિશાઓમાં ગુપ્ત રહેલા ચોસઠ ગણો સાથે સુકેશ તથા વૃષભ પણ પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 32

विरूपाक्षश्च कोटीनां चतुःषष्ट्या गणेश्वरः । तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च गणाधिपः

ગણોમાં વિરূপાક્ષ કરોડો ગણોના ગણેશ્વર છે; અને ચોસઠ સમૂહોના ગણેશ્વર પણ સ્તુત્ય છે. તાલકેતુ, ષડાસ્ય અને પંચાસ્ય પણ ગણાધિપ—ગણોના નાયક છે।

Verse 33

संवर्तकस्तथा चैव कुलीशश्च स्वयं प्रभुः । लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने

તે સંવર્તક છે અને કૂલીશ—સ્વયં પ્રભુ; દીપ્તાત્મા લોકાંતક, તેમજ દૈત્યાંતક પણ છે, હે મુને।

Verse 34

गणो भृंगीरिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस्तथा । अशनिर्भालकश्चैव चतुःषष्ट्या सह्स्रकः

ગણોમાં શ્રીમાન ભૃંગીરીટિ હતો, દેવદેવ મહાદેવનો પ્રિય; તેમજ અશનિ અને ભાલક પણ હતા—ચોસઠ હજાર ગણો સાથે।

Verse 35

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंश तिभिर्वृतः । वीरेशो ह्यभ्ययाद्वीरः वीरभद्र शिवाज्ञया

કરોડો-કરોડ અને હજારો-હજારો ગણોથી, સૈકડા અને વીસીઓની પંક્તિઓથી ઘેરાયેલો વીરોનાં અધિપતિ વીરભદ્ર શિવની આજ્ઞાથી પરાક્રમે આગળ વધ્યો।

Verse 36

भूतकोटिसहस्रैस्तु प्रययौ कोटिभिस्त्रिभिः । रोमजैः श्वगणै श्चैव तथा वीरो ययौ द्रुतम्

સહસ્ર-કરોડ ભૂતગણો સાથે અને વધુ ત્રણ કરોડ; તેમજ રોમજ ગણો અને શ્વગણો (કૂતરાંના દળો) સહિત તે વીર ઝડપથી નીકળી પડ્યો।

Verse 37

तदा भेरीमहानादः शंखाश्च विविधस्वनाः । जटाहरोमुखाश्चैव शृंगाणि विविधानि च

ત્યારે ભેરીઓનો મહાનાદ ઊઠ્યો; શંખોના અનેક સ્વર ગુંજ્યા; તેમજ જટાહાર-રોમુખ જેવા વાદ્યો અને વિવિધ શૃંગો પણ વાગ્યા।

Verse 38

ते तानि विततान्येव बंधनानि सुखानि च । वादित्राणि विनेदुश्च विविधानि महोत्सवे

તે મહોત્સવમાં શુભ તોરણ-બંધનો વિસ્તરાવાયા, અને વિવિધ વાદ્યો આનંદથી ગુંજવા લાગ્યા।

Verse 39

वीरभद्रस्य यात्रायां सबलस्य महामुने । शकुनान्यभवंस्तत्र भूरीणि सुखदानि च

હે મહામુને, વીરભદ્ર જ્યારે પોતાની સેનાસહ યાત્રાએ નીકળ્યો, ત્યારે ત્યાં અનેક શુભ શુકનો પ્રગટ થયા, જે સુખ અને સફળતા આપનાર હતા।