प्रयागे महत्समाजः — शिवदर्शनं दक्षागमनं च (The Great Assembly at Prayāga: Śiva’s Appearance and Dakṣa’s Arrival)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पुराभवच्च सर्वेषामध्वरो विधिना महान् । प्रयागे समवेतानां मुनीनां च महा त्मनाम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—પૂર્વકાળે પ્રયાગમાં વિધિપૂર્વક સંપન્ન, સર્વના હિતાર્થે એક મહાન અધ્વર (યજ્ઞ) થયો; ત્યાં મહાત્મા મુનિઓ સમવેત થયા હતા.

Verse 2

तत्र सिद्धास्समायातास्सनकाद्यास्सुरर्षयः । सप्रजापतयो देवा ज्ञानिनो ब्रह्मदर्शिनः

ત્યાં સિદ્ધગણ આવ્યા; સનકાદિ દેવર્ષિઓ પણ આવ્યા. પ્રજાપતિઓ સહિત દેવતાઓ—જ્ઞાની, બ્રહ્મદર્શી—ત્યાં ઉપસ્થિત થયા.

Verse 3

अहं समागतस्तत्र परिवारसमन्वितः । निगमैरागमैर्युक्तो मूर्तिमद्भिर्महाप्रभैः

હું પણ ત્યાં મારા પરિવાર-પરિચારકો સહિત સમાગત થયો; અને મહાપ્રભ, મૂર્તિમાન સ્વરૂપે રહેલા નિગમો તથા આગમો પણ મારી સાથે યુક્ત હતા.

Verse 4

समाजोभूद्विचित्रो हि तेषामुत्सवसंयुः । ज्ञानवादोऽभवत्तत्र नानाशास्त्रस मुद्भवः

તેમનો તે સમાગમ ખરેખર અદ્ભુત ઉત્સવ-સભા બની ગયો. ત્યાં અનેક શાસ્ત્રોમાંથી ઉદ્ભવેલો આધ્યાત્મિક જ્ઞાનનો સંવાદ એ જ સભામાં પ્રગટ થયો.

Verse 5

तस्मिन्नवसरे रुद्रस्सभवानीगणः प्रभुः । त्रिलोकहितकृत्स्वामी तत्रागात्सूक्तिकृन्मुने

એ જ સમયે, હે મુને, પ્રભુ રુદ્ર ભવાની તથા તેના ગણો સાથે ત્યાં પધાર્યા. ત્રિલોકના હિતકર્તા સ્વામી શુભ અને યથોચિત વચનો ઉચ્ચારતા ત્યાં આવ્યા.

Verse 6

दृष्ट्वा शिवं सुरास्सर्वे सिद्धाश्च मुनयस्तथा । अनमंस्तं प्रभुं भक्त्या तुष्टुवुश्च तथा ह्यहम्

શિવને જોઈ સર્વ દેવો, સિદ્ધો અને મુનિઓએ પણ તે પ્રભુને ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો અને સ્તુતિ કરી; મેં પણ તેમ જ કર્યું.

Verse 7

तस्थुश्शिवाज्ञया सर्वे यथास्थानं मुदान्विताः । प्रभुदर्शनसंतुष्टाः वर्णयन्तो निजं विधिम्

શિવની આજ્ઞાથી સર્વે આનંદિત થઈ પોતાના-પોતાના સ્થાને યથાવત્ ઊભા રહ્યા. પ્રભુના દર્શનથી સંતોષ પામી તેઓ પરસ્પર પોતાના ધર્મ અને સેવા-વિધિનું વર્ણન કરવા લાગ્યા.

Verse 8

तस्मिन्नवसरे दक्षः प्रजापतिपतिः प्रभुः । आगमत्तत्र सुप्रीतस्सुवर्चस्वी यदृच्छया

એ જ સમયે પ્રજાપતિઓના અધિપતિ, શક્તિશાળી પ્રભુ દક્ષ યદૃચ્છાએ ત્યાં આવી પહોંચ્યા. તેઓ પ્રસન્નચિત્ત અને ઉત્તમ તેજથી દીપ્તિમાન હતા.

Verse 9

मां प्रणम्य स दक्षो हि न्युष्टस्तत्र मदाज्ञया । ब्रह्माण्डाधिपतिर्मान्यो मानी तत्त्वबहिर्मुखः

મને પ્રણામ કરીને તે દક્ષ મારી આજ્ઞાથી ત્યાં જ રહ્યો. બ્રહ્માંડનો માન્ય અધિપતિ હોવા છતાં તે અહંકારી હતો અને તત્ત્વના આંતરિક સત્યથી વિમુખ થઈ બાહ્યમુખ હતો.

Verse 10

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च दक्षस्सर्वैस्सुरर्षिभिः । पूजितो वरतेजस्वी करौ बध्वा विनम्रकैः

બધા દેવો અને ઋષિઓએ સ્તુતિઓ અને પ્રણામોથી દક્ષનું સન્માન કર્યું. વર-તેજથી દીપ્ત દક્ષને વિનમ્રજનોએ હાથ જોડીને ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યો.

Verse 11

नानाविहारकृन्नाथस्स्वतंत्र परमोतिकृत् । नानामत्तं तदा दक्षं स्वासनस्थो महेश्वरः

ત્યારે નાનાવિહાર કરનાર, સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર અને પરમોત્કૃષ્ટ મહેશ્વર પોતાના આસન પર જ બિરાજમાન રહી, તે સમયે અનેક ગર્વથી મત્ત થયેલા દક્ષને નિહાળતા રહ્યા।

Verse 12

दृष्टाऽनतं हरं तत्र स मे पुत्रोऽप्रसन्नधीः । अकुपत्सहसा रुद्रे तदा दक्षः प्रजापतिः

ત્યાં હર (શિવ) ન નમતા દેખીને મારો એ પુત્ર—અપ્રસન્ન બુદ્ધિવાળો દક્ષ પ્રજાપતિ—અચાનક રુદ્ર પર ક્રોધિત થયો।

Verse 13

क्रूरदृष्ट्या महागर्वो दृष्ट्वा रुद्रं महाप्रभुम् । सर्वान्संश्रावयन्नुच्चैरवोचज्ज्ञानवर्जितः

મહાપ્રભુ, પરમ તેજસ્વી રુદ્રને જોઈ તે મહાગર્વી ક્રૂર નજરે તેમને નિહાળી, સૌને સંભળાય એમ ઊંચે સ્વરે બોલ્યો; કારણ કે તે સાચા જ્ઞાન-વિવેકથી રહિત હતો।

Verse 14

एते हि सर्वे च सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवरास्तथर्षयः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महामनास्त्वभूत्तु यः प्रेतपिशाचसंवृतः

આ બધા—દેવો અને અસુરો—મને અત્યંત ભક્તિથી નમે છે; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને ઋષિઓ પણ એમ જ કરે છે. તો પછી પ્રેત-પિશાચોથી ઘેરાયેલો એ મહામનસ્વી દુર્જન જેવો વર્તાવ કેમ કરે છે?

Verse 15

श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना । लुप्तक्रियो भूतपिशाचसेवितो मत्तोऽविधो नीतिविदूषकस्सदा

‘આ શ્મશાનવાસી અને સર્વથા નિર્લજ્જ છે—હવે પણ મને પ્રણામ કેમ નથી કરતો? તેની ક્રિયાઓ લુપ્ત છે, તે ભૂત-પિશાચોથી સેવિત છે; મત્ત માણસની જેમ ઉચ્છૃંખલ, સદા નીતિનો ઉપહાસ કરનાર છે.’

Verse 16

पाखंडिनो दुर्जनपाप शीला दृष्ट्वा द्विजं प्रोद्धतनिंदकाश्च । वध्वां सदासक्तरतिप्रवीणस्तस्मादमुं शप्तुमहं प्रवृत्तः

તે દ્વિજને જોઈને—જે પાખંડી, દુર્જન, પાપશીલ, અહંકારથી ફૂલેલો નિંદક, અને પરસ્ત્રીમાં સદા આસક્ત તથા કામમાં પ્રવીણ હતો—એથી હું તેને શાપ આપવા પ્રવૃત્ત થયો છું।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा स महाखलस्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं ह्यवोचत् । शृण्वंत्वमी विप्रवरास्तथा सुरा वध्यं हि मे चार्हथ कर्तुमेतम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આવું કહી તે મહાખલ ક્રોધથી ભરાઈ રુદ્રને બોલ્યો: ‘આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો તથા દેવો સાંભળો. આ પુરુષ વધયોગ્ય છે; તેથી મારા માટે તમે એને વધિત કરો.’

Verse 18

दक्ष उवाच । रुद्रो ह्ययं यज्ञबहिष्कृतो मे वर्णेष्वतीतोथ विवर्णरूपः । देवैर्न भागं लभतां सहैव श्मशानवासी कुलजन्म हीनः

દક્ષે કહ્યું—આ રુદ્રને મેં યજ્ઞમાંથી બહિષ્કૃત કર્યો છે. તે વર્ણવ્યવસ્થાથી પર છે અને પરંપરાગત પ્રતિષ્ઠાચિહ્નો વિનાનું રૂપ ધરાવે છે. દેવો સાથે તેને કોઈ ભાગ ન મળે; તે શ્મશાનવાસી અને કુલ-જન્મથી હીન છે.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति दक्षोक्तमाकर्ण्य भृग्वाद्या बहवो जनाः । अगर्हयन् दुष्टसत्त्वं रुद्रं मत्त्वामरैस्समम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—દક્ષના વચનો સાંભળી ભૃગુ વગેરે ઘણા લોકો, રુદ્રને દુષ્ટ સ્વભાવનો માની અને તેને માત્ર અન્ય દેવો સમાન ગણી, તેની નિંદા કરવા લાગ્યા.

Verse 20

नन्दी निशम्य तद्वाक्यं लालाक्षोतिरुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितं दक्षं शापं दातुमना गणः

એ વચનો સાંભળી નંદી ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો થયો. શાપ આપવા ઇચ્છુક તે ગણ વિલંબ વિના દક્ષને સંબોધીને બોલ્યો.

Verse 21

नन्दीश्वर उवाच । रेरे शठ महा मूढ दक्ष दुष्टमते त्वया । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशो हि कृतः कथम्

નંદીશ્વરે કહ્યું—“અરે અરે, હે છલકપટી મહામૂઢ દક્ષ! દુષ્ટમતિ વાળા, તું મારા સ્વામી મહેશ્વરને યજ્ઞથી બહાર કેવી રીતે કરી દીધા?”

Verse 22

यस्य स्मरणमात्रेण भवंति सफला मखाः । तीर्थानि च पवित्राणि सोयं शप्तो हरः कथम्

જેનાં માત્ર સ્મરણથી યજ્ઞો સફળ થાય છે અને તીર્થો પવિત્ર બને છે—એ જ હર (શિવ) કેવી રીતે શાપિત થઈ શકે?

Verse 23

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोयं दक्ष दुर्मते । वृथोपहसितश्चैवादुष्टो रुद्रो महा प्रभुः

હે દક્ષ, દુર્મતિ! તારા બ્રાહ્મણ-અહંકાર અને ચંચળ ગર્વથી આપેલો આ શાપ વ્યર્થ છે. તું વ્યર્થ ઉપહાસ કર્યો; મહાપ્રભુ રુદ્ર કદી દોષી નથી.

Verse 24

येनेदं पाल्यते विश्वं सृष्टमंते विनाशितम् । शप्तोयं स कथं रुद्रो महेशो ब्राह्मणाधम

જેનાથી આ સમગ્ર વિશ્વ પાળવામાં આવે છે અને સર્જાયેલું અંતે લય પામે છે—એ રુદ્ર, એ મહેશ કેવી રીતે શાપિત થઈ શકે? હે બ્રાહ્મણાધમ!

Verse 25

एवं निर्भत्सितस्तेन नन्दिना हि प्रजापतिः । नन्दिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

આ રીતે નંદી દ્વારા ઠપકો મળતાં પ્રજાપતિ દક્ષ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને તેણે નંદીને પણ શાપ આપ્યો.

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयखण्डे सत्युपाख्याने शिवेन दक्षविरोधो नाम षड्विंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના દ્વિતીય ખંડમાં, સતી-ઉપાખ્યાન અંતર્ગત, ભગવાન શિવે કહેલ ‘દક્ષનો શિવવિરોધ’ નામનો છવ્વીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 27

पाखंडवादनिरताः शिष्टाचारबहिष्कृताः । मदिरापाननिरता जटा भस्मास्थिधारिणः

તેઓ પાખંડવાદમાં લીન, શિષ્ટાચારથી બહિષ્કૃત; મદિરાપાનમાં આસક્ત, જટા ધારણ કરીને ભસ્મ તથા અસ્થિઓ ધારણ કરે છે।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इति शप्तास्तथा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तच्छ्रुत्वातिरुषाविष्टोभवन्नंदी शिवप्रियः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે દક્ષે શિવના કિંકરોને શાપ આપ્યો. તે સાંભળીને શિવપ્રિય નંદી પ્રચંડ ક્રોધથી વ્યાપ્ત થયો।

Verse 29

प्रत्युवाच द्रुतं पक्षं गर्वितं तं महाखलम् । शिलादतनयो नंदी तेजस्वी शिववल्लभः

ત્યારે શિલાદનો પુત્ર, તેજસ્વી અને શિવનો વલ્લભ નંદીએ તે ગર્વિત મહાખલ પક્ષપાતીને તત્કાળ પ્રત્યुत્તર આપ્યો।

Verse 30

नन्दीश्वर उवाच । रे दक्ष शठ दुर्बुद्धे वृथैव शिवकिंकराः । शप्तास्ते ब्रह्मचापल्याच्छिवतत्त्वमजानता

નન્દીશ્વરે કહ્યું— અરે દક્ષ, શઠ, દુર્બુદ્ધિ! તું શિવના કિંકરોને વ્યર્થ જ શાપ આપ્યો; બ્રહ્માસમાન ચાપલ્યથી, શિવતત્ત્વ ન જાણીને તું આ શાપ બોલ્યો।

Verse 31

भृग्वाद्यैर्दुष्टचित्तैश्च मूढैस्स उपहासितः । महा प्रभुर्महेशानो ब्राह्मणत्वादहंमते

ભૃગુ વગેરે દુષ્ટચિત્ત અને મૂઢ લોકોએ તેમનો ઉપહાસ કર્યો; ‘એ તો બ્રાહ્મણત્વ ધારણ કરે છે’ એવી અહંમતથી મહાપ્રભુ મહેશાનનું અપમાન કર્યું।

Verse 32

ये रुद्रविमुखाश्चात्र ब्राह्मणास्त्वादृशाः खलाः । रुद्रतेजःप्रभावत्वात्तेषां शापं ददाम्यहम्

અહીં જે તારા જેવા ખલ બ્રાહ્મણો રુદ્રવિમુખ છે, રુદ્રતેજના પ્રભાવથી હું હવે તેમના પર શાપ ઉચ્ચારું છું।

Verse 33

वेदवादरता यूयं वेदतत्त्वबहिर्मुखाः । भवंतु सततं विप्रा नान्यदस्तीति वादिनः

તમે વેદવાદમાં જ રત છો અને વેદતત્ત્વથી બહિર્મુખ છો. હે વિપ્રો, તમે સદા ‘આ સિવાય બીજું કંઈ નથી’ એમ વાદ કરનારાં જ રહો।

Verse 34

कामात्मानर्स्स्वर्गपराः क्रोधलोभमदान्विताः । भवंतु सततं विप्रा भिक्षुका निरपत्रपाः

તે બ્રાહ્મણો કામવશ, સ્વર્ગપરાયણ, ક્રોધ-લોભ-મદથી યુક્ત રહે. હે વિપ્રો, તેઓ સદા નિર્લજ્જ ભિક્ષુક બની રહે.

Verse 35

वेदमार्गं पुरस्कृत्य ब्राह्मणाश्शूद्रयाजिनः । दरिद्रा वै भविष्यंति प्रतिग्रहरता स्सदा

વેદમાર્ગને આગળ રાખીને જે બ્રાહ્મણો શૂદ્રો માટે યજ્ઞ કરાવે છે, તેઓ નિશ્ચયે દરિદ્ર બને છે; કારણ કે તેઓ સદા પ્રતિગ્રહ (દાન સ્વીકાર)માં આસક્ત રહે છે.

Verse 36

असत्प्रतिग्रहाश्चैव सर्वे निरयगामिनः । भविष्यंति सदा दक्ष केचिद्वै ब्रह्मराक्षसाः

અસત્ પ્રતિગ્રહ (અધર્મ દાન સ્વીકાર) કરનારાં સર્વે નરકગામી થાય છે. અને હે દક્ષ, તેમામાંથી કેટલાક સદા બ્રહ્મરાક્ષસ પણ બને છે.

Verse 37

यश्शिवं सुरसामान्यमुद्दिश्य परमेश्वरम् । द्रुह्यत्यजो दुष्टमतिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत्

જે પરમેશ્વર શિવને દેવોમાં સામાન્ય માનીને તેમનો ઉલ્લેખ કરે અને પછી તેમના પ્રત્યે દ્વેષ કરે, તે આત્મસ્વરૂપે અજ હોવા છતાં દુષ્ટબુદ્ધિ બની તત્ત્વસત્યથી વિમુખ થાય છે।

Verse 38

कूटधर्मेषु गेहेषु सदा ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतंत्रं वितनुता वेदवादं च शाश्वतम्

કૂટ અને પાખંડી ધર્મોથી ભરેલા ઘરોમાં, સદા ગ્રામ્ય ભોગસુખની ઇચ્છાથી પ્રેરાઈ, તેઓ કર્મકાંડનું એક યંત્ર ફેલાવે છે અને વેદવચનને જ શાશ્વત અંત માનીએ તેમ સતત પ્રચાર કરે છે।

Verse 39

विनष्टानंदकमुखो विस्मृतात्मगतिः पशुः । भ्रष्टकर्मानयसदा दक्षो बस्तमुखोऽचिरात्

આનંદથી વંચિત થઈ, આત્માની સાચી ગતિ ભૂલી, તે પશુસ્વભાવી દક્ષ સદા કર્મમાં ભ્રષ્ટ અને આચરણમાં ભટકેલો રહ્યો; અને થોડા સમયમાં જ તેનું મુખ બકરાનું થઈ ગયું।

Verse 40

शप्तास्ते कोपिना तत्र नंदिना ब्राह्मणा यदा । हाहाकारो महानासीच्छप्तो दक्षेण चेश्वरः

જ્યારે ત્યાં ક્રોધિત નંદીએ તે બ્રાહ્મણોને શાપ આપ્યો, ત્યારે મોટો હાહાકાર થયો; અને દક્ષે પણ પ્રતિશાપરૂપે ઈશ્વર (શિવ) ને શાપ આપ્યો।

Verse 41

तदाकर्ण्यामहत्यंतमनिंदंतं मुहुर्मुहुः । भृग्वादीनपि विप्रांश्च वेदसृट् शिव तत्त्ववित्

તે અત્યંત ભારે નિંદા વારંવાર સાંભળી, શિવતત્ત્વવિદ્ વેદજ પ્રભુ બ્રહ્માએ તેને પુનઃ પુનઃ ધિક્કાર્યું; અને ભૃગુ આદિ બ્રાહ્મણ ઋષિઓને પણ કડક રીતે ઠપકો આપ્યો।

Verse 42

ईश्वरोपि वचः श्रुत्वा नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच मधुरं वाक्यं बोधयंस्तं सदाशिवः

નંદીના વચનો સાંભળી, ઈશ્વર પણ જાણે હસતાં હસતાં, તેને બોધ આપતાં સદાશિવે મધુર વાણીમાં કહ્યું।

Verse 43

सदाशिव उवाच । शृणु नंदिन् महाप्राज्ञ न कर्तुं क्रोधमर्हसि । वृथा शप्तो ब्रह्मकुलो मत्वा शप्तं च मां भ्रमात्

સદાશિવે કહ્યું—હે મહાપ્રાજ્ઞ નંદી, સાંભળ; તારે ક્રોધ કરવો યોગ્ય નથી. ભ્રમથી ‘અમે મને પણ શાપ આપ્યો’ એમ માની બ્રહ્મકુલ વ્યર્થ શાપિત થયું છે।

Verse 44

वेदो मंत्राक्षरमयस्साक्षात्सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

વેદ સાચે જ મંત્રાક્ષરમય છે અને તે બહુ પ્રમાણમાં સૂક્તમય છે. તે સૂક્તોમાં જ સર્વ દેહધારીઓનો આત્મા પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 45

तस्मादात्मविदो नित्यं त्वं मा शप रुषान्वितः । शप्या न वेदाः केनापि दुर्द्धियापि कदाचन

અતએવ, હે આત્મવિદ્, ક્રોધથી આવૃત થઈ શાપ ન આપો. વેદો ક્યારેય કોઈ દ્વારા—દુર્બુદ્ધિ માણસ દ્વારા પણ—શાપવા યોગ્ય નથી।

Verse 46

अहं शप्तो न चेदानीं तत्त्वतो बोद्धुमर्हसि । शान्तो भव महाधीमन्सनकादिविबोधकः

હું શાપગ્રસ્ત ન હોત તો તું અત્યારે જ તત્ત્વને યથાર્થ રીતે જાણવાને યોગ્ય હોત. હે મહાધીમન, સનકાદિ ઋષિઓને જાગૃત કરનાર, શાંત થા।

Verse 47

यज्ञोहं यज्ञकर्माहं यज्ञांगानि च सर्वशः । यतात्मा यज्ञनिरतो यज्ञबाह्योहमेव वै

હું જ યજ્ઞ છું, હું જ યજ્ઞકર્મ છું, અને યજ્ઞનાં સર્વ અંગ-ઉપાંગ પણ સર્વ રીતે હું જ છું. હું સંયમી છું, યજ્ઞમાં નિરત છું—અને યજ્ઞથી પર પણ નિશ્ચયે હું જ છું।

Verse 48

कोयं कस्त्वमिमे के हि सर्वोहमपि तत्त्वतः । इति बुद्ध्या हि विमृश वृथा शप्तास्त्वया द्विजाः

વિવેકથી વિચાર—“આ કોણ? તું કોણ? આ બધા કોણ? તત્ત્વથી તો સર્વ એક જ આત્મા છે.” એમ સમજી જો; દ્વિજોને તું વ્યર્થ શાપ આપ્યો છે।

Verse 49

तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य प्रपंचरचनो भव । बुधस्स्वस्थो महाबुद्धे नन्दिन् क्रोधादिवर्जितः

તત્ત્વજ્ઞાનથી પ્રપંચ-રચનાનું બંધન દૂર કરીને, સંસારજાળનો રચયિતા ન બન. હે મહાબુદ્ધિ નંદિન, ક્રોધાદિ ત્યજી આંતરિક સ્થૈર્યમાં સ્થિત બોધી બન।

Verse 50

ब्रह्मोवाच । एवं प्रबोधितस्तेन शम्भुना नन्दिकेश्वरः । विवेकपरमो भूत्वा शांतोऽभूत्क्रोधवर्जितः

બ્રહ્માએ કહ્યું—શંભુ (ભગવાન શિવ) દ્વારા આ રીતે ઉપદેશ પામીને નંદિકેશ્વર વિવેકમાં સ્થિર થયો; તે શાંત, પ્રસન્ન અને ક્રોધરહિત બન્યો.

Verse 51

शिवोपि तं प्रबोध्याशु स्वगणं प्राणवल्लभम् । सगणस्स ययौ तस्मात्स्वस्थानं प्रमुदान्वितः

શિવે પણ પોતાના પ્રાણ સમાન પ્રિય એવા ગણને તરત જ જાગૃત કર્યો. પછી તે ગણ પોતાના સાથીઓ સાથે આનંદિત થઈ ત્યાંથી નીકળી પોતાના સ્થાને ગયો।

Verse 52

दक्षोपि स रुषाविष्टस्तैर्द्धिजैः परिवारितः । स्वस्थानं च ययौ चित्ते शिवद्रो हपरायणः

દક્ષ પણ ક્રોધમાં આવિષ્ટ થઈ તે દ્વિજોથી ઘેરાયેલો પોતાના સ્થાને ગયો; તેના ચિત્તમાં શિવ પ્રત્યે દ્રોહ જ દૃઢ હતો।

Verse 53

रुद्रं तदानीं परिशप्यमानं संस्मृत्य दक्षः परया रुषान्वितः । श्रद्धां विहायैव स मूढबुद्धिर्निंदापरोभूच्छिवपूजकानाम्

તે સમયે રુદ્રની કરાયેલી નિંદા અને શાપને સ્મરીને દક્ષ પ્રચંડ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો. શ્રદ્ધા ત્યજી તે મોહબુદ્ધિ શિવપૂજકોની નિંદામાં જ તત્પર થયો.

Verse 54

इत्युक्तो दक्षदुर्बुद्धिश्शंभुना परमात्मना । परां दुर्धिषणां तस्य शृणु तात वदाम्यहम्

પરમાત્મા શંભુએ આમ કહ્યા પછી દુર્બુદ્ધિ દક્ષને ઉદ્દેશીને કહેવામાં આવ્યું—“હે તાત, સાંભળ; હવે હું તેના અતિ હઠી અને ભ્રાંત નિશ્ચયનું વર્ણન કરું છું.”