दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम् (Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods)

Verse 1

राम उवाच । एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् । विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे

રામે કહ્યું—હે દેવી, પ્રાચીન કાળે એક વાર પરમ-કારણ શંભુએ પરાત્પર પોતાના સ્વલોકમાં વિશ્વકર્માને બોલાવ્યો.

Verse 2

स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च । भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्

પોતાની ગૌશાળામાં તેણે તેના દ્વારા રમ્ય, સુવ્યવસ્થિત અને વિસ્તૃત ભવન બનાવડાવ્યું; અને તે વિશાળ નિવાસમાં ઉત્તમ સિંહાસન પણ સ્થાપિત કરાવ્યું.

Verse 3

तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् । कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा

ત્યાં શંકરે વિઘ્નનિવારણ માટે વિશ્વકર્મા દ્વારા સદા અદ્ભુત, મહાદિવ્ય અને સર્વોત્તમ છત્ર બનાવડાવ્યું.

Verse 4

शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् । सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः

તેમણે શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિ સર્વ દેવગણોને તત્કાળ બોલાવ્યા; તેમજ સિદ્ધ, ગંધર્વ અને નાગોને પણ તેમના-તેમના પરિજનসহ સંપૂર્ણ રીતે આમંત્રિત કર્યા।

Verse 5

देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि । देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः

સમસ્ત દેવો, પવિત્ર આગમો, વિધાતા બ્રહ્મા પોતાના પુત્રો સહિત, તેમજ મુનિઓ પણ; અને સર્વ દેવીઓ અપ્સરાઓ સાથે નાનાવિધ નૈવેદ્ય અને મંગલ દ્રવ્યો સાથે સમવેત થયા।

Verse 6

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો અને નાગાધિપતિઓમાંથી પણ મંગલકારક કન્યાઓ—સોળ અને સોળ—વિવાહવિધિ માટે લાવવામાં આવી।

Verse 7

वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने । उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः

હે મુને, વીણા અને મૃદંગ મુખ્ય એવા નાનાવિધ વાદ્યો વગડાવી, તથા સુગાયકના મધુર ગાન સાથે, તેણે મહોત્સવ કરાવ્યો।

Verse 8

राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः । प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्

તેણે રાજાભિષેકને યોગ્ય દ્રવ્યો સર્વ ઔષધિઓ સાથે તૈયાર કર્યા, અને પ્રત્યક્ષ તીર્થોના જળથી ભરેલા પાંચ કુંભ પણ ગોઠવ્યા—શુદ્ધિ અને મંગળ સાથે શિવના સગુણ સેવારૂપ અર્પણ માટે।

Verse 9

तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा । ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः

ત્યારે શંકરે પોતાના ગણો દ્વારા અન્ય દિવ્ય વ્યવસ્થાઓ મંગાવી અને મહાગર્જનાસમાન બ્રહ્મઘોષ ઊઠાવ્યો।

Verse 10

अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः । तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः

પછી પ્રીતમન મહેશ્વરે વૈકુંઠમાંથી હરિને બોલાવ્યો; હે દેવી, તે પૂર્ણ ભક્તિથી તૃપ્ત થઈ તેઓ અંતરમાં આનંદિત થયા।

Verse 11

सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे । उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः

શુભ મુહૂર્તે મહાદેવે ત્યાં ઉત્તમ સિંહાસન પર પ્રેમથી હરિને બેસાડીને સર્વ રીતે તેને અલંકૃત કર્યો।

Verse 12

आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् । अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे

બ્રહ્માંડ-મંડપના મંગલ સભામંડપમાં, રમ્ય મુકુટ બાંધી અને કૌતુક-મંગલ વિધિ પૂર્ણ કરીને, સ્વયં મહેશે અભિષેક કર્યો।

Verse 13

दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् । ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः

તેણે પોતાનું સર્વ ઐશ્વર્ય—જે સ્વકીય છે અને અન્યને જતું નથી—અર્પણ કર્યું; તેથી સ્વતંત્ર અને ભક્તવત્સલ શંભુ પ્રસન્ન થઈ તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Verse 14

ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् । व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः

પછી તેમણે લોકકર્તા બ્રહ્માને આ વચન કહ્યું—“હું સર્વત્ર વ્યાપેલો છું; છતાં વરદાન માટે હું પોતાને તેની શરતાધીન કરું છું. સદા સ્વતંત્ર હોવા છતાં હું ભક્તો પ્રત્યે વત્સલ છું.”

Verse 15

महेश उवाच । अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः । मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि

મહેશે કહ્યું—“હે લોકેશ! આજથી આ હરિ મારા આદેશ અનુસાર વર્તશે; અને સ્વયં વિષ્ણુ મને વંદનીય થયા છે, કારણ કે તે સર્વ કંઈ સાંભળે છે.”

Verse 16

सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् । वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया

હે તાત, સર્વ દેવાદિ સાથે તું તે હરિને પ્રણામ કર. વેદો હરિનું જ વર્ણન કરે—આ બધા મારા જ છે; મારી આજ્ઞાથી તેઓ એમ વર્તે જાણે મેં જાતે આજ્ઞા આપી હોય.

Verse 17

राम उवाच । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् । विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः

રામ બોલ્યો—એમ કહીને સ્વયં રુદ્ર ગરુડધ્વજ (વિષ્ણુ) ને પ્રણામ કર્યો. વિષ્ણુ‑ભક્તિથી અંતઃકરણ પ્રસન્ન, વરદાતા અને ભક્તવત્સલ પ્રભુ નમ્ર થયો.

Verse 18

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा । मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा

ત્યારબાદ બ્રહ્મા આદિ દેવો, અનેક રૂપવાળા સુરગણો, તેમજ મુનિ‑સિદ્ધ આદિ દ્વારા પણ તે સમયે હરિનું યથાવિધી વંદન થયું.

Verse 19

ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा । महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः

ત્યારે ભક્તવત્સલ મહેશ હરિ, ઈશ અને એકત્રિત દેવગણ પર અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને તેમને મહાન વરદાન આપ્યાં।

Verse 20

महेश उवाच । त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया । दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्

મહેશ બોલ્યા—મારી આજ્ઞાથી તું સર્વ લોકનો કર્તા, ભર્તા અને હર્તા છે. તું ધર્મ-અર્થ-કામનો દાતા અને દુર્નય કરનારાનો શાસ્તા છે।

Verse 21

जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः । अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि

તમે જગદીશ છો, સર્વ જગતના પૂજ્ય, મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત. યુદ્ધમાં ક્યાંય પણ તમે અજેય રહેશો; મારા હિત માટે પણ નિશ્ચયે।

Verse 22

शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया । नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये

ઇચ્છા વગેરે શક્તિઓનું આ ત્રય, મેં અર્પણ કરેલું, તમે ગ્રહણ કરો. ત્રિલોકમાં તમને સ્વતંત્ર સર્વભૌમ અધિકાર અને અનેક દિવ્ય લીલાઓનો પ્રભાવ પ્રગટ કરવાની સામર્થ્ય પ્રાપ્ત થાઓ।

Verse 23

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

હે હરિ! નિશ્ચયે જ જે તારો દ્વેષ કરે છે તેમને હું સર્વ પ્રયત્નથી દંડિત કરીશ. પરંતુ હે વિષ્ણુ! તારા ભક્તોને હું પરમ નિર્વાણ (મોક્ષ) અર્પીશ.

Verse 24

मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः । यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति

આ માયાને પણ ગ્રહણ કરો—જે દેવતાઓ વગેરે દ્વારા પણ દૂર કરવી દુષ્કર છે. તેના દ્વારા મોહિત થયેલું સમગ્ર વિશ્વ અચેતન-રૂપે, જડ-સ્વરૂપે પ્રતીત થશે.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના દ્વિતીય સતીખંડમાં ‘સતીવિયોગ’ નામનો પચ્ચીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 26

हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः । पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्

મારા હૃદયમાં જે રુદ્ર વસે છે, તે જ હું છું—એમાં સંશય નથી. તે સદા તારા પૂજનયોગ્ય છે, અને બ્રહ્મા આદિ દેવો માટે પણ નિશ્ચિતપણે પૂજનીય છે.

Verse 27

अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः । नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः

અહીં સ્થિત રહીને તું વિશેષરૂપે આ સમગ્ર જગતનું પાલન-રક્ષણ કર. સદા અનેક ભિન્ન અવતારો દ્વારા અને અનેક પ્રકારના કર્તાઓના માધ્યમથી (તારું કાર્ય) કરાવ.

Verse 28

मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् । गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्

મારા લોકમાં આ જ તારો નિવાસસ્થાન થશે—પરમ સમૃદ્ધિથી યુક્ત અને અતિ તેજસ્વી. તે ‘ગોલોક’ નામે વિખ્યાત થશે, મહા-ઉજ્જ્વલ વૈભવથી.

Verse 29

भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः । मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात

હે હરિ, ભૂમિ પર રક્ષક બનનારા તારા જે ભાવિ અવતારો થશે—જો તેઓ મારા ભક્ત હશે, તો હું નિશ્ચિત આનંદથી તેમને નિહાળીશ અને મારી કૃપાથી તેમને પરમ વર આપિશ.

Verse 30

राम उवाच । अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् । कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

રામ બોલ્યા—હરિએ આપેલ અખંડ ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરીને સ્વયં હર, ઉમાપતિ, તે કૈલાસમાં પોતાના ગણો સાથે સ્વેચ્છાએ ક્રીડા કરે છે।

Verse 31

तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा । अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः

તે સમયથી લક્ષ્મીપતિએ ગોપવેષ ધારણ કર્યો; અને અતિ પ્રીતિથી ત્યાં ગયા—ગોપોના રક્ષક તથા ગાયોનો અધિપતિ।

Verse 32

सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् । नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया

એ જ વિષ્ણુ પ્રસન્નાત્મા થઈ સમગ્ર જગતનું રક્ષણ કરતા રહ્યા; અનેક અવતારો દ્વારા ધારક બની, શિવની આજ્ઞા મુજબ કાર્ય કરતા રહ્યા।

Verse 33

इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया । रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च

હવે શંકરાની આજ્ઞાથી તે ચતુર્ધા અવતર્યો; ત્યાં હું રામ થયો, અને ભરત, લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન (અન્ય રૂપે) થયા।

Verse 34

अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति । आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्

પછી, હે દેવી—હે સતી—પિતાની આજ્ઞાથી હું સીતાં અને લક્ષ્મણ સાથે વનમાં આવ્યો; અને આજે પણ દુઃખિત છું, જાણે દૈવ જ પ્રતિકૂળ થયું હોય।

Verse 35

निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् । अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने

કોઈ નિશાચરે મારી પત્ની—સીતા—ને હરી લીધી છે. પ્રિયાવિરહમાં, હું મારા બંધુ સાથે આ વનમાં તેણીની શોધ કરીશ.

Verse 36

दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम । भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति

જો મને તમારું દર્શન પ્રાપ્ત થયું, તો મારું સર્વથા કલ્યાણ નિશ્ચિત છે. હે માતા, તમારી કૃપા હોય ત્યાં સુધી તેમાં શંકા નથી.

Verse 37

सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः । तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्

હે દેવી, સીતાપ્રાપ્તિનો વર નિશ્ચયે ફળશે—કોઈ સંશય નથી. તમારા અનુગ્રહથી દુઃખદ તે પાપી રાક્ષસને વધ કરીને (આ સિદ્ધ થશે).

Verse 38

महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् । यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः

આજે જ મારું મહાભાગ્ય છે, જો તમે બંને કૃપા કરી. જેના પર તમે બંને કરુણામય બની પ્રસન્ન થાઓ, એ પુરુષ જ ધન્ય અને શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 39

इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् । तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः

આ રીતે અનેક રીતે કહીને, શિવાત્મિકા મંગલમયી સતીને વારંવાર ઊંડા પ્રણામ કરીને, રઘુવંશનો શ્રેષ્ઠ પુરુષ તેણીની આજ્ઞાથી એ જ વનમાં વિહર્યો।

Verse 40

अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः । हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि

સંયત અને સ્થિર મનવાળા રામના વચન સાંભળી સતી હર્ષિત થઈ. હૃદયમાં શિવભક્તિમાં રત રહી તેણે અંતરથી તેની પ્રશંસા કરી।

Verse 41

स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् । प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ

પોતાના કર્મને સ્મરી સતીના મનમાં અત્યંત વિસ્તૃત શોક ઊઠ્યો. પછી ઉદાસ અને ફિક્કી બની તે ફરી શિવના સાન્નિધ્યમાં પરત આવી।

Verse 42

अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः । नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता

માર્ગમાં ચાલતાં ચાલતાં દેવી વારંવાર વિચારતી રહી— “શિવે કહેલું મેં સ્વીકાર્યું નહીં; રામ પ્રત્યે મેં કુબુદ્ધિ કરી.”

Verse 43

किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ । इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा

“શંકરના સાન્નિધ્યમાં જઈને હું શું ઉત્તર આપીશ?” એમ વારંવાર વિચારી તે સમયે તે પશ્ચાત્તાપથી ભરાઈ ગઈ।

Verse 44

गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा । विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा

શંભુની સમીપ જઈ તેણે હૃદયપૂર્વક ભગવાન શિવને પ્રણામ કર્યો. તેનું મુખ વિષણ্ণ હતું; શોકથી વ્યાકુળ થઈ તેની કાંતિ લુપ્ત થઈ ગઈ હતી।

Verse 45

अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्

પછી તેને દુઃખિત જોઈ હર (શિવ) એ કુશળક્ષેમ પૂછ્યું. પ્રેમથી વચન બોલ્યા—“તારી તે પરીક્ષા કેવી રીતે કરવામાં આવી?”

Verse 46

श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना । सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः

શિવના વચન સાંભળી સતી, વિનયથી નમ્ર મુખ કરીને, કશું બોલી ન શકી. શોકથી વ્યાકુળ થઈ તે ત્યાં જ નજીક ઊભી રહી.

Verse 47

अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा । दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः

પછી મહેશે ધ્યાનમાં લીન થઈ હૃદયમાં દક્ષકન્યા (સતી) સંબંધિત ઘટનાક્રમ જાણી લીધો. તે મહાયોગી, અનેક દિવ્ય લીલાઓમાં નિપુણ, અંતરમાં જ બધું સમજી ગયો.

Verse 48

सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः । तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः

ત્યારે તેણે હરિની અપ્રસન્નતાથી પૂર્વે કરેલી પોતાની પ્રતિજ્ઞા સ્મરી. ત્યારબાદ પ્રાર્થિત થતાં એ જ રુદ્ર, જે મર્યાદા અને ધર્મનિયમનો પાલક છે, તે બંધન અનુસાર જ વર્ત્યો.

Verse 49

विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह । धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा

ત્યારે પ્રભુના મનમાં ઊંડો વિષાદ ઊભો થયો અને તેમણે મનમાં કહ્યું—“હું સદા ધર્મનો વક્તા, ધર્મનો કર્તા અને ધર્મનો રક્ષક છું.”

Verse 50

शिव उवाच । कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् । नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः

શિવે કહ્યું—જો હું દક્ષની પુત્રી પ્રત્યે પહેલાં જેવો મહાન સ્નેહ કરું, તો લોકલીલાનુસાર કરેલો મારો શુદ્ધ પ્રણ નષ્ટ થઈ જાય.

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् । पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે હૃદયમાં અનેક રીતે વિચાર કરીને તેણે તે સતીને ત્યજી દીધી. પરંતુ વેદધર્મનો રક્ષક હોવાથી તેણે પોતાનો પ્રણ ન તોડ્યો.

Verse 52

ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः । जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः

પછી પરમેશ્વર (શિવ) એ મનથી તે સતીને વિહાય કરીને પોતાના પર્વતના ભેદ (ગુહા) તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. તે પ્રભુ જગતના ઉથલપાથલથી અચલ, અંતઃસ્થ અને સ્વાધીન રહ્યા.

Verse 53

चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् । सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः

માર્ગે આગળ વધતાં મહેશ્વરને આકાશવાણીએ સંબોધન કર્યું—ત્યાં હાજર સૌ સાંભળી શકે તેમ, અને વિશેષ કરીને દક્ષપુત્રી સતી માટે।

Verse 54

व्योमवाण्युवाच । धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः । न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः

આકાશવાણી બોલી—હે પરમેશાન, તમે ધન્ય છો; આજે તમારા સમાન કોઈ નથી. આ ત્રિલોકમાં બીજો કોઈ મહાયોગી, મહાપ્રભુ નથી।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा । कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर

બ્રહ્માએ કહ્યું—આકાશવાણી સાંભળી તેજસ્વી દેવીએ શિવને પૂછ્યું—“હે નાથ, તમે કયો પણ કર્યો છે? હે પરમેશ્વર, મને કહો.”

Verse 56

इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः । नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा

સતીએ પૂછ્યું તોય ભક્તહિતકામી પ્રભુ ગિરીશે તે સમયે લગ્ન માટે સંમતિ ન આપી; પરંતુ અગાઉ મહાજનોની સામે ક્ષણમાં જ પોતાનો પણ તેને આપી દીધો હતો।

Verse 57

तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् । सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने

ત્યારે સતી પોતાના પ્રાણપ્રિય પતિ શિવનું ધ્યાન કરીને, હે મુનિ, બધું સમજી ગઈ—તેનું કારણ પણ, જે અતિપ્રિયના ત્યાગ સાથે જોડાયેલું હતું।

Verse 58

ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः । शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः

પછી દક્ષકન્યા સતી, શંભુએ પોતાનો ત્યાગ કર્યો છે એમ તરત સમજીને, અત્યંત શોકમાં ડૂબી ગઈ; તે ક્ષણથી તે વારંવાર ઊંડા શ્વાસ છોડવા લાગી।

Verse 59

शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः

શિવે તેણીનો અભિપ્રાય જાણી પોતાના અંદર ઉઠેલો કામભાવ ગુપ્ત રાખ્યો; અને પોતાના સત્ય-પણમાં સ્થિત પ્રભુએ પ્રતિજ્ઞા જાળવવા અનેક વચનો કહ્યા।

Verse 60

सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा । वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्

આ રીતે સતી અનેક કથાઓ કહેતી કૈલાસે પહોંચી. ત્યારબાદ તે યોગી, વરમાં સ્થિત અને સમાધિધારી, પોતાનું નિજ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું।

Verse 61

तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा । न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने

ત્યાં સતી પોતાના ધામમાં રહી, તેનું મન મહાવિષાદથી ભરાઈ ગયું. હે મુને, શિવ અને સતીનું તે દિવ્ય ચરિત્ર કોઈએ પણ સમજ્યું નહીં।

Verse 62

महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने । स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः

હે મહામુને, આ રીતે તે બે પ્રભુઓનો—જેઓ સ્વઇચ્છાએ દેહ ધારણ કરી લોકલીલા અનુસાર વિહરતા હતા—દીર્ઘ સમય વીતી ગયો।

Verse 63

ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् । तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा

ત્યારે પરમ દુઃખહર ગિરીશ (ભગવાન શિવ)એ ધ્યાન ત્યાગ્યું. તે જાણીને જગદંબા સતી ત્યાં તેમના સમીપ આવી.

Verse 64

ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता । आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः

પછી દેવી દ્રવિત હૃદયથી શિવને નમસ્કાર કરી. ઉદારબુદ્ધિ શંભુએ તેણીને પોતાના સમક્ષ બેસાડી આસન આપ્યું.

Verse 65

कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः । निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्

તેમણે અત્યંત પ્રેમથી અનેક મનોહર કથાઓ સંભળાવી અને આવી દિવ્ય લીલા કરીને તેમને તરત જ શોકમુક્ત કરી દીધા.

Verse 66

पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः । नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे

પહેલાની જેમ જ તેમણે સુખ પ્રાપ્ત કર્યું અને તેમણે પોતાની પ્રતિજ્ઞાનો ત્યાગ કર્યો નહીં. તેથી હે પ્રિય, શિવમાં આને આશ્ચર્યજનક માનવું જોઈએ નહીં—કારણ કે પરમેશ્વર હંમેશા સમર્થ છે.

Verse 67

इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने । किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः

હે મુનિ, આ રીતે મુનિઓ શિવ અને સતીની પવિત્ર કથાનું વર્ણન કરે છે. છતાં કેટલાક અજ્ઞાનીઓ પૂછે છે: 'તે બંને વચ્ચે વિયોગ કેવી રીતે થઈ શકે?'

Verse 68

शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः । स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा

શિવના અદ્ભુત ચરિત્રને પરમાર્થથી કોણ જાણે? તે તો સ્વઇચ્છાથી ક્રીડા કરતાં સદા પોતાના દિવ્ય કર્મો કરે છે।

Verse 69

वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ । तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः

વાણી અને અર્થ જેમ અવિભાજ્ય છે, તેમ સતી અને શિવ સદા એકરૂપ છે। તેમનો ‘વિયોગ’ માત્ર કલ્પનામાં; તે પણ બંનેની ઇચ્છાથી જ શક્ય છે।