देवर्षि-प्रश्नः तथा असुर-वध-हेतुनिवेदनम् | The Devas’ Petition and the Cause for Slaying Asuras
આ અધ્યાયમાં બ્રહ્મા વર્ણન કરે છે—હરી (વિષ્ણુ) વગેરેની સ્તુતિ સાંભળીને શંકર અત્યંત પ્રસન્ન થઈ મંદ હાસ્ય કરે છે. બ્રહ્મા-વિષ્ણુ પત્નીઓ સહિત એકસાથે આવે ત્યારે શિવ યોગ્ય સન્માન કરીને આગમનનું કારણ પૂછે છે. રુદ્ર દેવો અને ઋષિઓને સત્યપૂર્વક હેતુ અને કરવાનું કાર્ય જણાવવા કહે છે, કારણ કે સ્તુતિથી તેઓ અનુકૂળ થયા છે. વિષ્ણુની પ્રેરણાથી બ્રહ્મા નિવેદન કરે છે—આગળ અનેક અસુરો ઉત્પન્ન થશે; કેટલાકનો વધ બ્રહ્મા કરશે, કેટલાકનો વિષ્ણુ, કેટલાકનો શિવ, અને કેટલાકનો વિશેષ કરીને શિવના વીર્યથી જન્મેલા પુત્ર દ્વારા થશે. કેટલાક અસુર ‘માયા-વધ્ય’ હશે—સામાન્ય બળથી નહીં, દિવ્ય માયા/યુક્તિથી જીતવાના. દેવહિત અને જગતનું સ્વાસ્થ્ય શિવકૃપા પર આધારિત છે; તેમની કરુણાથી ભયંકર અસુરો નાશ પામે અને વિશ્વમાં અભય સ્થાપિત થાય—આ રીતે દેવોની વિનંતી રજૂ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इति स्तुतिं च हर्यादिकृतामाकर्ण्य शंकरः । बभूवातिप्रसन्नो हि विजहास च सूतिकृत्
બ્રહ્માએ કહ્યું: હરિ (વિષ્ણુ) આદિએ કરેલી આ સ્તુતિ સાંભળી શંકર અત્યંત પ્રસન્ન થયા; અને સર્વનું કલ્યાણ કરનાર શુભ પ્રભુ સ્મિત કર્યા.
Verse 2
ब्रह्मविष्णू तु दृष्ट्वा तौ सस्त्रीकौ संगतौ हरः । यथोचितं समाभाष्य पप्रच्छागमनं तयोः
બ્રહ્મા અને વિષ્ણુને તેમની પત્નીઓসহ એકસાથે આવેલાં જોઈ હર (ભગવાન શિવ)એ યથોચિત રીતે અભિવાદન કરીને પછી તેમના આગમનનું કારણ પૂછ્યું।
Verse 3
रुद्र उवाच । हहर हावध देवा मुनयश्चाद्य निर्भयाः । निजागमनहेतुं हि कथयस्व सुतत्त्वतः
રુદ્ર બોલ્યા—“હા હા! બસ—ભય ન કરો, હે દેવો અને આદ્ય મુનિઓ. તમારા અહીં આવવાનો સાચો હેતુ તત્ત્વાનુસાર મને કહો।”
Verse 4
किमर्थमागता यूयं किं कार्यं चेह विद्यते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि भवत्स्तुत्या प्रसन्नधीः
તમે બધા કયા હેતુથી આવ્યા છો અને અહીં કયું કાર્ય છે? તે બધું સાંભળવા ઈચ્છું છું; તમારી સ્તુતિથી મારી બુદ્ધિ પ્રસન્ન અને શાંત થઈ છે।
Verse 5
ब्रह्मोवाच । इति पृष्टे हरेणाहं सर्वलोकपितामहः । मुनेऽवोचं महादेवं विष्णुना परिचोदितः
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિ, હરી (વિષ્ણુ)એ મને, સર્વ લોકોના પિતામહને, પૂછ્યું ત્યારે વિષ્ણુની પ્રેરણાથી મેં મહાદેવને કહ્યું।
Verse 6
देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदर्थमागतावावां तच्छृणु त्वं सुरर्षिभिः
હે દેવોના દેવ મહાદેવ, કરુણાસાગર પ્રભુ! અમે જે હેતુથી અહીં આવ્યા છીએ, તે દેવો અને ઋષિઓની હાજરીમાં આપ સાંભળો.
Verse 7
विशेषतस्तवैवार्थमागता वृपभध्वज । सहार्थिनस्सदायोग्यमन्यथा न जगद्भवेत्
હે વૃષભધ્વજ! હું વિશેષરૂપે માત્ર આપના હિતાર્થે જ આવ્યો છું. સમાન પવિત્ર હેતુ ધરાવનારાઓ સદા સંયોગને યોગ્ય હોય છે; નહીંતર જગતની વ્યવસ્થા ટકી ન રહે.
Verse 8
केचिद्भविष्यंत्यसुरा मम वध्या महेश्वर । हरेर्वध्यास्तथा केचिद्भवंतश्चापि केचन
હે મહેશ્વર! ભવિષ્યમાં કેટલાક અસુરો ઉત્પન્ન થશે, જે મારા દ્વારા વધ્ય થશે; તેમ જ કેટલાક હરિ (વિષ્ણુ) દ્વારા વધ્ય થશે, અને કેટલાક નિશ્ચયે આપના દ્વારા પણ વધ્ય થશે.
Verse 9
केचित्त्वद्वीर्यजातस्य तनयस्य महाप्रभो । मायावध्याः प्रभो केचिद्भविष्यंत्यसुरास्सदा
હે મહાપ્રભો! તમારી દિવ્ય શક્તિથી જન્મેલા પુત્રોમાંથી કેટલાક સદા એવા અસુર થશે કે જેમનો વધ માત્ર માયા અને ઉપાયથી જ શક્ય હશે; અને પ્રભો, કેટલાક અન્ય પણ એ રીતે જ હંમેશા ઉત્પન્ન થશે।
Verse 10
तवैव कृपया शंभोस्सुराणां सुखमुत्तमम् । नाशयित्वाऽसुरान् घोराञ्जगत्स्वास्थ्यं सदाभयम्
હે શંભુ! માત્ર તમારી કૃપાથી જ દેવોને પરમ કલ્યાણ-સુખ મળે છે. ઘોર અસુરોનો નાશ કરીને તમે જગતમાં આરોગ્ય, સમરસતા અને સદૈવ નિર્ભયતા સ્થાપો છો।
Verse 11
योगयुक्ते त्वयि सदा राग द्वेषविवर्जिते । दयापात्रैकनिरते न वध्या ह्यथवा तव
તમે સદા યોગમાં સ્થિત, રાગ-દ્વેષથી રહિત અને કરુણાના પાત્ર બનવામાં જ એકનિષ્ઠ છો; તેથી ખરેખર તમારો વધ થવો શક્ય નથી—તમારા માટે ‘વધ’નો પ્રશ્ન જ લાગુ પડતો નથી।
Verse 12
अराधितेषु तेष्वीश कथं सृष्टिस्तथा स्थितिः । अतश्च भविता युक्तं नित्यंनित्यं वृषध्वज
હે ઈશ, જો માત્ર તેમની જ આરાધના થાય, તો સૃષ્ટિ અને સ્થિતિ કેવી રીતે યથાર્થ રીતે ચાલે? તેથી હે વૃષધ્વજ, તમારું નિત્ય-નિત્ય, સર્વદા પૂજન થવું જ યોગ્ય છે।
Verse 13
सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि न कार्याणि यदा तदा । शरीरभेदश्चास्माकं मायायाश्च न युज्यते
તે સમયે સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને પ્રલયનાં કર્મ કરવાનાં નથી. અમારે માટે શરીરભેદ યોગ્ય નથી, અને માયા માટે પણ નહીં; કારણ કે ખરેખર એવો ભેદ લાગુ પડતો નથી।
Verse 14
एकस्वरूपा हि वयं भिन्नाः कार्यस्य भेदतः । कार्यभेदो न सिद्धश्चेद्रूपभेदाऽप्रयोजनः
અમે ખરેખર એક જ સ્વરૂપવાળા છીએ; કાર્યભેદથી જ ભિન્નતા દેખાય છે. જો કાર્યભેદ સિદ્ધ ન થાય, તો રૂપભેદની કલ્પના નિરર્થક બને છે.
Verse 15
एक एव त्रिधा भिन्नः परमात्मा महेश्वरः । मायास्वाकारणादेव स्वतंत्रो लीलया प्रभुः
પરમાત્મા મહેશ્વર એક જ છે; છતાં તે ત્રિધા રૂપે પ્રગટ થાય છે. પોતાની જ માયાથી, કોઈ બાહ્ય કારણ વિના, તે પ્રભુ પૂર્ણ સ્વતંત્ર રહી લીલા રૂપે જગત પ્રકટ કરે છે.
Verse 16
इति श्रीशिवमहापुणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे विष्णुब्रह्मकृतशिव प्रार्थनावर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः
આ રીતે પરમ પવિત્ર શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના દ્વિતીય સતીખંડમાં ‘વિષ્ણુ અને બ્રહ્મા દ્વારા કરાયેલ શિવપ્રાર્થનાનું વર્ણન’ નામનો સોળમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 17
इत्थं वयं त्रिधा भूताः प्रभाभिन्नस्वरूपिणः । शिवाशिवसुतास्तत्त्वं हृदा विद्धि सनातन
આ રીતે અમે ત્રિધા થયાં છીએ; અમારા સ્વરૂપનો ભેદ માત્ર પ્રભા (તેજ)થી છે. હે સનાતન, હૃદયમાં આ શાશ્વત તત્ત્વ જાણ—અમે શિવ અને અશિવાના પુત્ર છીએ.
Verse 18
अहं विष्णुश्च सस्त्रीकौ संजातौ कार्यहेतुतः । लोककार्यकरौ प्रीत्या तव शासनतः प्रभो
હે પ્રભુ! હું અને વિષ્ણુ અમારી-અમારી પત્નીઓসহ તમારા દિવ્ય કાર્યહેતુથી પ્રગટ થયા છીએ. તમારા શાસન અનુસાર આનંદથી લોકકાર્ય કરીએ છીએ.
Verse 19
तस्माद्विश्वहितार्थाय सुराणां सुखहेतवे । परिगृह्णीष्व भार्यार्थे रामामेकां सुशोभनाम्
અતએવ વિશ્વહિત માટે અને દેવતાઓના સુખ માટે, પત્નીરૂપે આ એક સુશોભિત રમા ને સ્વીકારો.
Verse 20
अन्यच्छृणु महेशान पूर्ववृत्तं स्मृतं मया । यन्नौ पुरःपुरा प्रोक्तं त्वयैव शिवरूपिणा
હે મહેશાન! હવે બીજું પણ સાંભળો—મને સ્મરણ થયેલું પૂર્વવૃત્તાંત; જે બહુ પહેલાં તમે જ શિવરૂપે અમને કહ્યું હતું.
Verse 21
मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटी भविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः
હે બ્રહ્મન (બ્રહ્મા)! મારું સ્વરૂપ પરમ બ્રહ્મ છે. તારા અંગમાંથી આ જ સ્વભાવવાળો એક લોકમાં પ્રગટ થશે અને ‘રુદ્ર’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.
Verse 22
सृष्टिकर्ताऽभवद्ब्रह्मा हरिः पालनकारकः । लयकारी भविष्यामि रुद्ररूपो गुणाकृतिः
બ્રહ્મા સૃષ્ટિકર્તા બન્યા અને હરિ (વિષ્ણુ) પાલનકર્તા બન્યા. હું ગુણાકૃતિ ધારણ કરીને રુદ્રરૂપે લયકર્તા બનીશ.
Verse 23
स्त्रियं विवाह्य लोकस्य करिष्ये कार्यमुत्तमम् । इति संस्मृत्य स्वप्रोक्तं पूर्णं कुरु निजं पणम्
“સ્ત્રીને વિવાહ કરીને હું લોકકલ્યાણનું સર્વોત્તમ કાર્ય કરીશ.” એમ પોતાનું વચન સ્મરી તેણે પોતાનો નિજ પ્રણ પૂર્ણ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો।
Verse 24
निदेशस्तव च स्वामिन्नहं सृष्टिकरो हरिः । पालको लयहेतुस्त्वमाविर्भूतस्स्वयं शिवः
હે સ્વામિન્! હું તમારા આદેશ અનુસાર જ કાર્ય કરું છું. હરિ (વિષ્ણુ) સૃષ્ટિકર્તા અને પાલક છે, અને તમે લયના કારણ છો; તમે સ્વયં શિવરૂપે અહીં પ્રગટ થયા છો।
Verse 25
त्वां विना न समर्थौ हि आवां च स्वस्वकर्मणि । लोककार्यरतो तस्मादेकां गृह्णीष्व कामिनीम्
તમારા વિના અમે અમારા-અમારા કર્તવ્યોમાં સમર્થ નથી. તેથી લોકહિતમાં રત રહી, એક પ્રિય કન્યાને પત્નીરૂપે સ્વીકારો।
Verse 26
यथा पद्मालया विष्णोस्सावित्री च यथा मम । तथा सहचरीं शंभो कांतां गृह्णीष्व संप्रति
જેમ વિષ્ણુ માટે પદ્માલયા (લક્ષ્મી) છે અને જેમ મારા માટે સાવિત્રી છે, તેમ જ હે શંભો! હવે તમે પણ એક પ્રિય સહચરી-પત્નીને સ્વીકારો।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि ब्रह्मणः पुरतो हरेः । स मां जगाद लोकेशः स्मेराननमुखो हरः
બ્રહ્માએ કહ્યું—હરિની હાજરીમાં મારા આ વચન સાંભળી, લોકેશ્વર હર મૃદુ સ્મિતયુક્ત મુખ કરીને મને બોલ્યા।
Verse 28
ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् हे हरे मे हि युवां प्रियतरौ सदा । दृष्ट्वा त्वां च ममानंदो भवत्यतितरां खलु
ઈશ્વરે કહ્યું— હે બ્રહ્મન, હે હરિ! તમે બંને મને સદા અત્યંત પ્રિય છો. તમને જોઈને મારો આનંદ ખરેખર અતિશય વધે છે।
Verse 29
युवां सुरविशिष्टौ हि त्रिभव स्वामिनौ किल । कथनं वां गरिष्ठेति भवकार्यरतात्मनोः
તમે બંને દેવોમાં અગ્રગણ્ય અને ખરેખર ત્રિભુવનના સ્વામી છો. તેથી લોકવ્યવસ્થાના કાર્યમાં રત તમારું ઉપદેશ-વચન અત્યંત ભારવંતું અને પ્રામાણિક છે।
Verse 30
उचितं न सुरश्रेष्ठौ विवाहकरणं मम । तपोरतविरक्तस्य सदा विदितयोगिनः
હે દેવશ્રેષ્ઠો! મારું વિવાહ કરાવવું તમને યોગ્ય નથી; કારણ કે હું સદા તપમાં રત, વિષયોથી વિરક્ત, અને સર્વદા વિદિત યોગમાર્ગનો યોગી છું।
Verse 31
यो निवृत्तिसुमार्गस्थः स्वात्मारामो निरंजनः । अवधूततनुर्ज्ञानी स्वद्रष्टा कामवर्जितः
જે નિવૃત્તિના ઉત્તમ માર્ગમાં સ્થિત, સ્વાત્મામાં રમણ કરનાર, નિરંજન છે; જે અવધૂત સમ દેહ ધારણ કરીને પણ જ્ઞાની છે; જે પોતાના આત્માનો સાક્ષી અને કામનાવર્જિત છે।
Verse 32
अविकारी ह्यभोगी च सदाशुचिरमंगलः । तस्य प्रयोजनं लोके कामिन्या किं वदाधुना
તે અવિકારી છે, ભોગોથી અસ્પર્શ છે, સદા શુચિ અને મંગલમય છે. એવા પ્રભુનું આ લોકમાં શું પ્રયોજન, જેને કામવશ સ્ત્રી હવે કહે?
Verse 33
केवलं योगलग्नस्य ममानंदस्सदास्ति वै । ज्ञानहीनस्तु पुरुषो मनुते बहु कामकम्
જે માત્ર યોગમાં લીન છે, તેના માટે મારો આનંદ સદા હાજર રહે છે. પરંતુ જ્ઞાનહીન પુરુષ અનેક કામનાજન્ય હેતુઓ કલ્પે છે અને તેમનાં પાછળ દોડે છે.
Verse 34
विवाहकरणं लोके विज्ञेयं परबंधनम् । तस्मात्तस्य रुचिर्नो मे सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
લોકમાં વિવાહ કરવું પરમ બંધન છે એમ જાણવું જોઈએ. તેથી તેમાં મારી રુચિ નથી—હું સત્ય, સત્ય જ કહું છું.
Verse 35
न स्वार्थं मे प्रवृत्तिर्हि सम्यक्स्वार्थविचिंतनात् । तथापि तत्करिष्यामि भवदुक्तं जगद्धितम्
મારી પ્રવૃત્તિ સ્વાર્થ માટે નથી, કારણ કે મેં સાચા સ્વાર્થનું સમ્યક્ ચિંતન કર્યું છે. તેમ છતાં, તમે કહેલું જગત્-હિતકારી વચન હું અવશ્ય કરીશ.
Verse 36
मत्त्वा वचो गरिष्ठं वा नियोक्तिपरिपूर्त्तये । करिष्यामि विवाहं वै भक्तवश्यस्सदा ह्यहम्
આ વચનને અતિ ગૌરવપૂર્ણ માનીને અને દિવ્ય નિયોગની પરિપૂર્તિ માટે, હું નિશ્ચયે વિવાહ કરીશ; કારણ કે હું સદા ભક્તની ભક્તિથી વશ રહું છું.
Verse 37
परंतु यादृशीं कांतां ग्रहीष्यामि तथापणम् । तच्छृणुष्व हरे ब्रह्मन् युक्तमेव वचो मम
પરંતુ હું જેમ કલ્પ્યું છે તેમ જ એવી કાંતા સ્વીકારીશ. તેથી, હે હરિ, હે બ્રહ્મન—સાંભળો; મારું વચન નિશ્ચયે યુક્તિસંગત છે.
Verse 38
या मे तेजस्समर्था हि ग्रहीतुं स्याद्विभागशः । तां निदेशय भार्यार्थे योगिनीं कामरूपिणीम्
હે (પિતા)! જે મારી દિવ્ય તેજશક્તિને યોગ્ય પ્રમાણમાં વિભાગશઃ ગ્રહણ કરવા સમર્થ છે, એવી કામરૂપિણી યોગિનીને પત્નીરૂપે મારા માટે દર્શાવો.
Verse 39
योगयुक्ते मयि तथा योगिन्येव भविष्यति । कामासक्ते मयि तथा कामिन्येव भविष्यति
જો તે યોગથી મારી સાથે યુક્ત હોય તો તે નિશ્ચયે યોગિની થશે; અને જો તે કામાસક્તિથી મારી સાથે આસક્ત હોય તો તે નિશ્ચયે કામિની થશે.
Verse 40
यमक्षरं वेदविदो निगदंति मनीषिणः । ज्योतीरूपं शिवं ते च चिंतयिष्ये सनातनम्
વેદવિદો અને મનીષીઓ જે અવિનાશી પરમ અક્ષરનું ગાન કરે છે, તે જ્યોતિરૂપ સનાતન શિવનું હું ધ્યાન કરીશ।
Verse 41
तच्चिंतायां यदा सक्तो ब्रह्मन् गच्छामि भाविनीम् । तत्र या विघ्नजननी न भवित्री हतास्तु मे
હે બ્રહ્મા! જ્યારે હું તે ધ્યાનમાં લીન થઈ મારી પ્રિયા (સતી) પાસે જાઉં, ત્યારે ત્યાં વિઘ્નજનની બનનારી તે સ્ત્રી જન્મે નહીં; મારા હિતાર્થે તેનો નાશ થાઓ।
Verse 42
त्वं वा विष्णुरहं वापि शिवस्य ब्रह्मरूपिणः । अंशभूता महाभागा योग्यं तदनुचिंतनम्
તું વિષ્ણુ હો કે હું વિષ્ણુ—હે મહાભાગ! આપણે બન્ને બ્રહ્મરૂપ શિવના અંશમાત્ર છીએ; તેથી તે તત્ત્વનું વારંવાર અનુચિંતન યોગ્ય છે।
Verse 43
तच्चिंतया विनोद्वाहं स्थास्यामि कमलासन । तस्माज्जायां प्रादिश त्वं मत्कर्मानुगतां सदा
હે કમલાસન! તેનું ચિંતન કરીને હું દુઃખથી રહિત રહીશ. તેથી મને એવી પત્ની પ્રદાન કર, જે સદા મારા નિયત કર્મધર્મને અનુસરે અને સહાય કરે.
Verse 44
तत्राप्येकं पणं मे त्वं वृणु ब्रह्मंश्च मां प्रति । अविश्वासो मदुक्ते चेन्मया त्यक्ता भविष्यति
હે બ્રહ્મન! ત્યાં પણ તું મારી સામે એક પ્રતિજ્ઞા પસંદ કર. જો મારા વચનમાં તને અવિશ્વાસ હોય, તો જાણ—હું તને ત્યજી દઈશ.
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वाहं स विष्णुर्हरस्य च । सस्मितं मोदितमनोऽवोचं चेति विनम्रकः
બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળી, હું વિષ್ಣુ સાથે, હર (શિવ)ની સમક્ષ, મંદ સ્મિત અને પ્રસન્ન મનથી, વિનમ્ર બનીને આમ બોલ્યો.
Verse 46
शृणु नाथ महेशान मार्गिता यादृशी त्वया । निवेदयामि सुप्रीत्या तां स्त्रियं तादृशीं प्रभो
હે નાથ, હે મહેશાન! સાંભળો—તમે જેવી સ્ત્રી શોધી છે, તેવી જ સ્ત્રી વિષે હું અત્યંત પ્રીતિથી તમને નિવેદન કરું છું, હે પ્રભુ.
Verse 47
उमा सा भिन्नरूपेण संजाता कार्यसाधिनी । सरस्वती तथा लक्ष्मीर्द्विधा रूपा पुरा प्रभो
હે પ્રભુ! એ જ ઉમા ભિન્ન ભિન્ન રૂપે પ્રગટ થઈ કાર્યસાધિની બની; અને પ્રાચીન કાળે સરસ્વતી તથા લક્ષ્મી પણ દ્વિરૂપા થયા હતા.
Verse 48
पाद्मा कांताऽभवद्विष्णोस्तथा मम सरस्वती । तृतीयरूपा सा नाभूल्लोककार्यहितैषिणी
પદ્મા વિષ્ણુની પ્રિય કાંતા બની અને સરસ્વતી મારી; તે તૃતીયરૂપા નિષ્ક્રિય રહી નહિ—લોકકાર્ય અને લોકહિતની ઇચ્છુક હતી।
Verse 49
दक्षस्य तनया याभूत्सती नाम्ना तु सा विभो । सैवेदृशी भवेद्भार्या भवेद्धि हितकारिणी
હે પ્રભુ! દક્ષની જે પુત્રી ‘સતી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ, તે જ એવી પત્ની થવા યોગ્ય છે; કારણ કે તે નિશ્ચયે પતિનું હિત કરનારી છે।
Verse 50
सा तपस्यति देवेश त्वदर्थं हि दृढव्रता । त्वां पतिं प्राप्तुकामा वै महातेजोवती सती
હે દેવેશ! તે માત્ર તમારા માટે જ દૃઢવ્રતા બની તપ કરે છે. મહાતેજસ્વિની સતી તમને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છે છે.
Verse 51
दातुं गच्छ वरं तस्यै कृपां कुरु महेश्वर । तां विवाहय सुप्रीत्या वरं दत्त्वा च तादृशम्
હે મહેશ્વર! જાઓ, તેને વરદાન આપો અને કૃપા કરો. આનંદથી તેનું વિવાહ કરો અને તેની ઇચ્છા મુજબ એવો જ વર પ્રદાન કરો.
Verse 52
हरेर्मम च देवानामियं वाञ्छास्ति शंकर । परिपूरय सद्दृष्ट्या पश्यामोत्सवमादरात्
હે શંકર! હરિ, મારી અને દેવોની આ જ હૃદયની ઇચ્છા છે. તમારી શુભ કૃપાદૃષ્ટિથી તેને પૂર્ણ કરો, જેથી અમે આદરપૂર્વક ઉત્સવનું દર્શન કરી શકીએ.
Verse 53
मङ्गलं परमं भूयात्त्रिलोकेषु सुखावहम् । सर्वज्वरो विनश्येद्वै सर्वेषां नात्र संशयः
ત્રિલોકોમાં સુખ આપનાર પરમ મંગળ પ્રસરતું રહે; સર્વના સર્વ જ્વરરૂપ દુઃખ નિશ્ચયે નાશ પામે—એમાં સંશય નથી।
Verse 54
अथवास्मद्वचश्शेषे वदंत मधुसूदनः । लीलाजाकृतिमीशानं भक्तवत्सलमच्युतः
અથવા અમારા વચનો પૂર્ણ થતાં, અચ્યુત મધુસૂદન બોલવા લાગ્યા. ભક્તવત્સલ વિષ્ણુએ લીલામૂર્તિ ઈશાન (શિવ)ની સ્તુતિ આરંભી.
Verse 55
विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । यदुक्तं ब्रह्मणा सर्वं मदुक्तं तन्न संशयः
વિષ્ણુએ કહ્યું—હે દેવદેવ, હે મહાદેવ, હે કરુણાકર શંકર! બ્રહ્માએ જે સર્વ કહ્યું છે, તે જ મેં કહ્યું છે; તેમાં શંકા નથી.
Verse 56
तत्कुरुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि । सनाथं कुरु सद्दृष्ट्या त्रिलोकं सुविवाह्यताम्
હે મહેશાન! મારા પર કૃપા કરીને એ જ કરો. તમારી શુભ દૃષ્ટિથી ત્રિલોકને સનાથ અને સુમાર્ગે દોરો, અને મારું વિવાહ વિધિપૂર્વક મંગલમય રીતે સિદ્ધ થાઓ.
Verse 57
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीमास मुने सुधीः । तथा स्तुतिं विहस्याह स प्रभुर्भक्तवत्सलः
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિ! આમ કહીને બુદ્ધિમાન ભગવાન વિષ્ણુ મૌન રહ્યા. પછી ભક્તવત્સલ પ્રભુ હસીને ફરી બોલ્યા અને સ્તુતિ આગળ વધારી.
Verse 58
ततस्त्वावां च संप्राप्य चाज्ञां स मुनिभिस्सुरैः । अगच्छावस्वेष्टदेशं सस्त्रीकौ परहर्षितौ
પછી તેઓ બંને તમારાં બંને પાસે જઈ, મુનિઓ અને દેવતાઓની આજ્ઞા મેળવી, પત્નીઓ સહિત પરમ હર્ષથી પોતાના ઇચ્છિત દેશમાં પ્રસ્થાન કર્યા।
Frequently Asked Questions
Brahmā and Viṣṇu (with their consorts) approach Śiva after offering stuti; Śiva, pleased, asks their purpose, and Brahmā discloses the impending rise of asuras and the need for divine action to restore cosmic safety.
It signals that not all adharma is removed by direct force; some threats require divine strategy or māyā as an upāya, integrating metaphysical power with pragmatic cosmic governance.
Śiva is highlighted as Vṛṣabhadhvaja, Devadeva, and Karuṇāsāgara—supreme lord whose grace secures devas’ welfare and whose agency (including through a son born of his potency) ensures the destruction of specific asuric forces.