दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)
અધ્યાય ૧૪માં બ્રહ્મા દ્વારા દક્ષ પ્રજાપતિની વંશરચના અને પુત્રીઓના વિવાહ-વિતરણનું વર્ણન થાય છે. બ્રહ્મા આવી દક્ષને શાંત કરે છે, પછી દક્ષની સાઠ પુત્રીઓની ઉત્પત્તિ જણાવાય છે. આ પુત્રીઓનું વિવાહ ધર્મ, કશ્યપ, સોમ/ચંદ્ર તથા અન્ય ઋષિ-દેવતાઓને આપવામાં આવે છે; તેથી ત્રિલોકમાં પ્રજાવિસ્તાર અને સૃષ્ટિનો વિસ્તાર સંતતિ-જાળ દ્વારા સમજાવવામાં આવે છે. શિવા/સતીના સ્થાન અથવા ક્રમ વિષે કલ્પભેદનો સંકેત પણ છે. અંતે પુત્રીઓના જન્મ પછી દક્ષ ભક્તિપૂર્વક જગદંબિકા (શિવા/સતી)ને મનમાં ધારણ કરે છે, જે આગળ યજ્ઞાધિકાર અને દેવીના શૈવ સ્વરૂપ વચ્ચેના તણાવની પૂર્વભૂમિકા બને છે।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવમુને, હે લોકપિતામહ! આ વચ્ચે તે ચરિત્ર ઝડપથી જાણી હું આનંદપૂર્વક તરત જ ત્યાં આવી પહોંચ્યો।
Verse 2
असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्
હું પૂર્વવત્ વિવેકી બની દક્ષને સાંત્વના આપતો રહ્યો; અને તે દ્વારા સ્નેહ વધારીને તમારી પરમ પ્રસન્નતા ઉપજાવી।
Verse 3
स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह
હે મુનિવર્ય, મારા આત્મજ, દેવોના પ્રિય! તમને પ્રેમપૂર્વક આશ્વાસન આપી સાથે લઈ હું ફરી મારા સ્વધામે પરત ફર્યો।
Verse 4
ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः
ત્યારબાદ મારા દ્વારા પ્રસન્ન કરાયેલા પ્રજાપતિ દક્ષે પોતાની પત્ની દ્વારા સાઠ શુભલક્ષણાવાળી પુત્રીઓ ઉત્પન્ન કરી।
Verse 5
तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर
તેણે ધર્મ વગેરે શાસ્ત્રોક્ત વિધિઓ અનુસાર અવિરત પ્રયત્નથી તેમની વિવાહવિધિ કરાવી. હે મુનીશ્વર, હવે તે જ વર્ણન આનંદથી સાંભળો; હું કહું છું.
Verse 6
ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे
હે મુને, દક્ષે વિધિપૂર્વક પોતાની દસ પુત્રીઓને ધર્મમુનિને આપી; તેર પુત્રીઓને મুনি કશ્યપને આપી; અને સત્તાવીસ પુત્રીઓને સોમ—ચંદ્રદેવને અર્પણ કરી.
Verse 7
भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः
ભૂતાઙ્ગિરસે કૃશાશ્વોને બે-બે પુત્રીઓ આપી; અને પ્રસૂતિની સંતતિમાંથી જન્મેલી બીજી એક કન્યાને તાર્ક્ષ્યને વિવાહાર્થે આપી.
Verse 8
त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्
તે (અતિ ભયંકર) પ્રસંગથી ત્રિલોક ભરાઈ ગયા; તેથી તેની અપારતા અને ભયજનકતા કારણે અહીં વિસ્તૃત વર્ણન કરાતું નથી.
Verse 9
केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत
કેટલાક તે મંગલમયી દેવીને જ્યેષ્ઠા કહે છે, કેટલાક શિવાને મધ્યમા કહે છે; અને કેટલાક કહે છે કે તે સર્વના પછી જન્મેલી. કલ્પભેદથી ત્રણેય વર્ણન સત્ય માનવામાં આવે છે।
Verse 10
अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्
ત્યારબાદ પુત્રીઓ જન્મતાં પ્રજાપતિ દક્ષ પત્ની સહિત અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને મનમાં પ્રેમભક્તિથી તે જગદંબિકાને ધારણ કરી।
Verse 11
अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः
એથી તે પ્રેમથી ભરાઈ ગદગદ વાણીથી સ્તુતિ કરવા લાગ્યો; અને વારંવાર નમસ્કાર કરીને, હાથ જોડીને, વિનયપૂર્વક ઊભો રહ્યો।
Verse 12
सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये
ત્યારે દેવી સંપૂર્ણ સંતોષ પામી મનમાં વિચાર કર્યો—‘નિયત દિવ્ય હેતુ પૂર્ણ કરવા હું વીર વંશમાં અવતાર ધારણ કરીશ।’
Verse 13
अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम
ત્યારે જગદંબિકા સતી, દક્ષના મનમાં નિવાસ કરીને, ત્યાં અતિશય લીલાથી વિહરવા લાગી; હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેથી દક્ષનું અંતઃકરણ બહુ જ ઉદ્વેલિત થયું।
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः
આ રીતે પવિત્ર શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના સતીખંડમાં ‘સતીના જન્મ અને બાળલીલાનું વર્ણન’ નામનો ચૌદમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 15
आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै
નિશ્ચયે દોહદ (ગર્ભાવસ્થાની ઇચ્છા) ના સર્વ લક્ષણો સ્પષ્ટ રીતે પ્રગટ થયા।
Verse 17
कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः
કુલની સમૃદ્ધિ, શ્રુતિના વિધાનનું પાલન અને ચિત્તની ઉન્નતિ માટે દક્ષે આનંદપૂર્વક પુંસવન વગેરે શુભ સંસ્કારો યોજ્યા।
Verse 18
उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः
ત્યારે તે કર્મોમાં મહોત્સવ જેવો માહોલ ઊભો થયો. પ્રજાપતિ (દક્ષ) એ દ્વિજોને તેમની ઇચ્છા મુજબ ધન આપ્યું॥
Verse 19
अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः
પછી એ જ સમયે હરિ વગેરે સર્વ દેવોએ જાણ્યું કે દેવી વીરીણીના ગર્ભમાં પ્રવેશી ગઈ છે. આ જાણીને તેઓ અત્યંત આનંદિત થયા—શિવઇચ્છાનું શુભ પ્રાકટ્ય જોઈને॥
Verse 20
तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
ત્યાં આવી સૌએ જગદંબિકા, વિશ્વમાતાની સ્તુતિ કરી. લોકહિત કરનારી તે દેવીને તેઓ વારંવાર પ્રણામ કરતા રહ્યા.
Verse 21
कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः
પછી હર્ષિત મનથી તેમણે અનેક રીતે પ્રશંસા કરી અને ત્યારબાદ દક્ષ પ્રજાપતિની પત્ની વીરિણીના ગૃહે ગયા.
Verse 22
गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद
નવ માસ વીતી ગયા પછી શિવા (સતી)એ લોકિક ગતિને ચલાવી તેને પૂર્ણ કરી; અને દસમો માસે, હે નારદ, તે નિર્ધારિત ગતિને પામી.
Verse 23
आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके
હે મુને! એ જ ક્ષણે તે પોતાની માતાના સમક્ષ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ—સુખદ એવા શુભ મુહૂર્તમાં, જ્યારે ચંદ્ર, ગ્રહો અને તારાઓ અનુકૂળ હતા.
Verse 24
तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्
તે જન્મતાં જ તે પ્રજાપતિ (દક્ષ) અત્યંત પ્રસન્ન થયો. તેને તેજથી ઝળહળતી જોઈ તેણે તેને સాక్షાત્ દેવી જ માની।
Verse 25
तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर
ત્યારે પુષ્પોની પવિત્ર વર્ષા થઈ અને મેઘોએ જળ વરસાવ્યું. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેણી જન્મતાં જ દિશાઓ તત્કાળ શાંત થઈ ગઈ।
Verse 26
अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्
આકાશમાં વિહરતા દેવોએ શુભ વાદ્યો વગાડ્યાં. અગ્નિઓ શાંત રહીને પણ તેજસ્વી પ્રજ્વલિત થયા; સર્વત્ર પરમ મંગલ છવાઈ ગયું।
Verse 27
वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः
વીરિણાથી જન્મેલી જગદંબિકાને જોઈ દક્ષે તેમને નમસ્કાર કર્યો. કર જોડીને ભક્તિપૂર્વક લાંબો સ્તવ કર્યો।
Verse 28
दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि
દક્ષ બોલ્યો—હે મહેશાની, હે જગદંબે સનાતની, તને નમસ્કાર. હે મહાદેવી, હે સત્ય, સત્યસ્વરૂપિણી, મારી ઉપર કૃપા કર।
Verse 29
शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्
હું તને નમું છું—હે શિવા, હે શાંતા, હે મહામાયા, હે યોગનિદ્રા, હે જગન્મયી. વેદવિદો જેને પ્રગટ કરે છે, સર્વહિતાવહા એવી તને પ્રણામ।
Verse 30
यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
જેનાં બળથી આદિમાં ધાતા (બ્રહ્મા) જગત્સૃષ્ટિના કાર્યમાં નિયુક્ત થયો—તે પરમ જગદ્ધાત્રી મહેશ્વરીને હું નમસ્કાર કરું છું।
Verse 31
यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
જેનાં બળથી વિષ્ણુ જગતસ્થિતિ માટે નિયુક્ત થઈ સદા તે જ કાર્ય કરે છે—તે પરમ જગદ્ધાત્રી મહેશ્વરીને હું નમસ્કાર કરું છું।
Verse 32
यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
જેનાં બળથી રુદ્ર જગન્નાશ માટે નિયુક્ત થઈ સદા તે મહાક્રિયા કરે છે—તે પરમ જગદ્ધાત્રી મહેશ્વરીને હું નમસ્કાર કરું છું।
Verse 33
रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्
રજસ્, સત્ત્વ અને તમસ્ રૂપે પ્રગટ થનારી, સદા સર્વ કાર્ય સિદ્ધ કરનારી, ત્રિદેવોની જનની દેવી શિવાને હું નમસ્કાર કરું છું।
Verse 34
यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता
જે ભક્ત તમને—વિદ્યા અને અવિદ્યા સ્વરૂપ પરમ દેવીને—સતત ચિંતન કરે છે, તેના માટે ભોગ અને મોક્ષ બંને સદા જાણે કરતલ પર સ્થિત રહે છે।
Verse 35
यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका
હે દેવી, જે તમને પ્રત્યક્ષ—પાવની શિવારૂપિણી—રૂપે જુએ છે, તેને નિશ્ચયે મોક્ષ મળે છે; કારણ કે તમે વિદ્યા અને અવિદ્યા બંનેને પ્રકાશિત કરનારાં છો।
Verse 36
ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति
જે જગન્માતાની સ્તુતિ “ભવાની”, “અંબિકા”, “જગન્મયી” અને “દુર્ગા” કહીને કરે છે, તેમના સર્વ કાર્ય માતાની કૃપાથી સિદ્ધ થાય છે।
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न
બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે ધીમાન દક્ષે સ્તુતિ કરતાં જગન્માતા શિવા (સતી) ત્યારે દક્ષને સંબોધી બોલ્યા; પરંતુ તે માતાના વચનને અવગણતો હોય તેમ સાચે સાંભળ્યો નહિ।
Verse 38
सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी
દક્ષ સંપૂર્ણ મોહમાં પડ્યો હતો; છતાં તેને તે સત્ય સાંભળવું જોઈએ. પરમેશ્વરી શિવાએ કહ્યું— “બીજો માર્ગ નથી; બીજો ઉપદેશ નથી.”
Verse 39
देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति
દેવીએ કહ્યું— હે પ્રજાપતિ! પૂર્વે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તું મારી આરાધના કરી હતી. તારો ઇચ્છિત હેતુ સિદ્ધ થયો છે; તેથી હવે તપસ્યા દૃઢપણે ધારણ કર.
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा
બ્રહ્માએ કહ્યું— આમ કહીને દેવી ત્યારે પોતાની માયાથી દક્ષ પાસે જઈ, બાળભાવ ધારણ કરીને માતાની પાસે રડવા લાગી.
Verse 41
अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः
પછી તે રડવાનો અવાજ અને તે વચનો સાંભળીને સ્ત્રીઓ ગભરાઈને, છતાં પ્રેમથી, ત્યાં તરત આવી પહોંચી; દાસીઓ પણ એટલી જ ઉતાવળથી આવી ગઈ.
Verse 42
दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा
અસિક્નીની પુત્રી સતીદેવીનું તેજસ્વી સ્વરૂપ જોઈ સર્વ સ્ત્રીઓ આનંદિત થઈ. તે સમયે સર્વ નગરજનો પણ ‘જય જય’ કહી ઊંચો જયઘોષ કરવા લાગ્યા.
Verse 43
उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्
ગાન અને વાદ્યોની આગેવાનીમાં એક મહાન ઉત્સવ થયો. પુત્રીનું શુભ મુખ જોઈ દક્ષ અને અસિક્ની આનંદથી ભરાઈ ગયા.
Verse 44
दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा
ત્યારે દક્ષે વેદસંમત અને કુલાચાર મુજબ વિધિવત્ આચાર-વિધિઓ સ્થાપિત કર્યા. અને તેણે દ્વિજોને તેમજ અન્ય લોકોને પણ ધન-દાન અને સામગ્રી આપી.
Verse 45
बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्
ત્યારે સર્વત્ર યથોચિત ગાન અને નૃત્ય પ્રગટ્યાં. વાદ્યો વારંવાર ગુંજ્યાં, સુમંગળતાના અગ્રદૂત બની શિવભક્તિના આંતરિક આનંદનું બાહ્ય ચિહ્ન દર્શાવ્યું।
Verse 46
अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि
પછી હરિ વગેરે સર્વ દેવો પોતાના અનુચરો સહિત, મુનિવૃંદો સાથે ત્યાં આવી વિધિ પ્રમાણે ઉત્સવ કર્યો।
Verse 47
दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः
દક્ષની પુત્રી અંબા—જગતની પરમેશ્વરી—ને જોઈ સૌએ વિનયપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો અને શુભ સ્તુતિઓથી તેમની પ્રશંસા કરી।
Verse 48
ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः
ત્યારે બધા પરમાનંદથી ‘જય જય’ એવી વિજયધ્વનિ બોલ્યા. અને હર્ષપૂર્વક તેમણે દક્ષની, તથા વિશેષ કરીને વીરિણીની, પ્રશંસા કરી।
Verse 49
तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः
ત્યારે તેની આજ્ઞા મુજબ દક્ષે તેનું નામ ‘ઓમા’ રાખ્યું. સર્વ સદ્ગુણોથી ભરપૂર એવી પ્રશસ્તાના સ્વભાવથી આનંદિત થઈ તે હર્ષપૂર્વક તેની પ્રશંસા કરવા લાગ્યો।
Verse 50
नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः
ત્યારબાદ લોકમાં તેણીના અન્ય નામો પણ પ્રચલિત થયા. તે નામો મહામંગલ આપનારા છે અને વિશેષ કરીને દુઃખ‑શોકનો નાશ કરનારા છે.
Verse 51
दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः
ત્યારે દક્ષે હરિ (વિષ્ણુ)ને નમસ્કાર કર્યો, મને પણ અને સર્વ અમર દેવોને પણ. હાથ જોડીને મુનિઓને પણ વંદન કરી, તેમની સ્તુતિ કરીને ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવા લાગ્યો.
Verse 52
अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्
પછી વિષ્ણુ વગેરે સર્વ દેવોએ આનંદદાયક પ્રભુની ખૂબ પ્રશંસા કરી, પ્રીતિપૂર્વક પોતાના પોતાના ધામે ગયા—અંતરમાં શક્તિসহિત સદા શુભ એવા શિવનું સ્મરણ કરતાં.
Verse 53
अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ
અતએવ માતાએ પુત્રીના યથોચિત સંસ્કાર કરીને, શિશુપાનવિધિ મુજબ તેને દૂધ વગેરે પોષણ આપ્યું।
Verse 54
पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्
વીરિણી અને મહાત્મા દક્ષે સ્નેહપૂર્વક પાલન કરતાં તે કન્યા દિવસે દિવસે વધવા લાગી—જેમ શુક્લપક્ષમાં ચંદ્રકલા વધે છે।
Verse 55
तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેમાં સર્વ સદ્ગુણો પ્રવેશી ગયા—જેમ ચંદ્રમા શૈશવમાં પણ પોતાની સર્વ મનોહર કલાઓ ધારણ કરે છે।
Verse 56
आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः
જ્યારે સતી સખીઓની વચ્ચે પોતાના સ્વભાવ મુજબ વર્તતી, ત્યારે તે દિવસો દિવસ ફરી ફરી ભર્ગ (ભગવાન શિવ)ની પ્રતિમા આંકતી રહેતી।
Verse 57
यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्
જ્યારે શિવા (સતી) બાળપણને અનુરૂપ મધુર ગીતો ગાતી, ત્યારે જ તે મનમાં સ્થાણુ—હર—રુદ્ર, સ્મરશાસન (કામદમન)નું સ્મરણ કરતી।
Verse 58
ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः
તે દંપતિની કરુણાનો પરિમાણ જાણે દરરોજ વધતો જતો હતો. બાળપણથી ભક્ત એવી તેણી પ્રત્યે તેઓ નિત્ય, વારંવાર, કોમળ સ્નેહથી કાળજી લેતા।
Verse 59
सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः
ઉત્તમ કન્યાને શોભે એવા સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને પોતાના ગૃહધર્મમાં સદા તત્પર એવી તેણી, માતા-પિતાને નિત્યનિત્ય, વારંવાર, પ્રસન્ન કરતી રહી।
Frequently Asked Questions
A genealogical event: Dakṣa generates sixty daughters and formally distributes them in marriage to Dharma, Kaśyapa, Soma (Candra), and other recipients—establishing the progenitive framework by which the three worlds become populated.
The chapter uses lineage and marriage as a symbolic cosmology: generative Śakti is apportioned into ordered channels (dharma/ṛta), while simultaneously marking Jagadambikā (Satī/Śivā) as a transcendent focal point beyond mere ritual genealogy.
Śivā/Satī is explicitly linked with Jagadambikā, and the text acknowledges kalpa-dependent variants in her placement (eldest/middle/otherwise), indicating a Purāṇic multi-recensional cosmology rather than a single fixed ordering.