देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā
આ અધ્યાયમાં નારદ બ્રહ્માને પૂછે છે કે વિષ્ણુના પ્રસ્થાન પછી શું બન્યું અને બ્રહ્માએ શું કર્યું. બ્રહ્મા દેવીની સ્તુતિ કરે છે—તેણે વિદ્યાઃ‑અવિદ્યાત્મિકા, શુદ્ધા, પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણી, જગદ્ધાત્રી, દુર્ગા, શંભુપ્રિયા, ત્રિદેવજનની, ચિતી‑પરમાનંદસ્વરૂપા અને પરમાત્મસ્વરૂપિણી તરીકે વર્ણવે છે. સ્તુતિથી પ્રસન્ન યોગનિદ્રારૂપિણી દેવી બ્રહ્મા સમક્ષ ચંડિકા રૂપે પ્રગટ થાય છે—ચાર ભુજાઓ, સિંહવાહન, વરદમુદ્રા, તેજસ્વી આભૂષણો, ચંદ્રમુખ અને ત્રિનેત્ર. ત્યારબાદ બ્રહ્મા ફરી નમસ્કાર કરીને તેણીને પ્રવૃત્તિ‑નિવૃત્તિ, સર્ગ‑સ્થિતિ જેવી વિશ્વપ્રક્રિયાઓની નિત્ય શક્તિ અને ચરાચર જગતને મોહી ને નિયંત્રિત કરનારી અધિષ્ઠાત્રી તરીકે સ્થાપે છે; આગળ દેવીનો પ્રતિઉત્તર અને બ્રહ્માની વિનંતીનો સંકેત મળે છે।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् तात महाप्राज्ञ वद नो वदतां वर । गते विष्णौ किमभवदकार्षीत्किं विधे भवान्
નારદે કહ્યું— હે બ્રહ્મન, હે પૂજ્ય પિતા, હે મહાપ્રાજ્ઞ, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ! વિષ્ણુ ગયા પછી શું બન્યું? અને પછી, હે વિધાતા, તમે શું કર્યું?
Verse 2
ब्रह्मोवाच । विप्रनन्दनवर्य त्वं सावधानतया शृणु । विष्णौ गते भगवति यदकार्षमहं खलु
બ્રહ્માએ કહ્યું— હે વિપ્રપુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, સાવધાન થઈને સાંભળ. ભગવાન વિષ્ણુ ગયા પછી મેં જે કર્યું, તે હું તને નિશ્ચયે કહું છું।
Verse 3
विद्याविद्यात्मिकां शुद्धां परब्रह्मस्वरूपिणीम् । स्तौमि देव जगद्धात्रीं दुर्गां शम्भुप्रियां सदा
વિદ્યા-અવિદ્યા સ્વરૂપિણી, પરમ શુદ્ધ, પરબ્રહ્મ સ્વરૂપા, જગદ્ધાત્રી અને શંભુને સદા પ્રિય—એવી દેવી દુર્ગાની હું હંમેશાં સ્તુતિ કરું છું।
Verse 4
सर्वत्र व्यापिनीं नित्यां निरालंबां निराकुलाम् । त्रिदेवजननीं वंदे स्थूलस्थूलामरूपिणीम्
હું તે નિત્ય, સર્વવ્યાપી દેવીને વંદન કરું છું—જે નિરાલંબ, નિરાકુલ છે; જે ત્રિદેવોની જનની છે; અને સ્થૂલાતિસ્થૂલ રૂપોમાં પણ સ્થિત રહીને પણ વાસ્તવમાં અરૂપિણી છે.
Verse 5
त्वं चितिः परमानंदा परमात्मस्वरूपिणी । प्रसन्ना भव देवेशि मत्कार्यं कुरु ते नमः
તમે જ શુદ્ધ ચિતિ, પરમાનંદમયી, પરમાત્મસ્વરૂપિણી છો. હે દેવેશી દેવી, પ્રસન્ન થાઓ—મારું કાર્ય સિદ્ધ કરો. તમને નમઃ.
Verse 6
ब्रह्मोवाच । एवं संस्तूयमाना सा योगनिद्रा मया मुने । आविर्बभूव प्रत्यक्षं देवर्षे चंडिका मम
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુને, આ રીતે મારી સ્તુતિથી સ્તુત થયેલી તે યોગનિદ્રા—મારી જ ચંડિકા—દેવર્ષિ સમક્ષ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ.
Verse 7
स्निग्धांजनद्युतिश्चारुरूपा दिव्यचतुर्भुजा । सिंहस्था वरहस्ता च मुक्तामणिकचोत्कटा
તે અંજન જેવી સ્નિગ્ધ કાંતિથી ઝળહળતી, અતિ સુંદર રૂપવાળી, દિવ્ય ચતુર્ભુજા હતી. સિંહ પર આરૂઢ, વરદહસ્ત ધારણ કરનાર, મુક્તા અને મણિના આભૂષણોથી ભવ્ય શોભતી હતી.
Verse 8
शरदिंद्वानना शुभ्रचन्द्रभाला त्रिलोचना । सर्वावयवरम्या च कमलांघ्रिनखद्युतिः
તેણું મુખ શરદચંદ્ર સમાન હતું, કપાળ પર નિર્મળ ચંદ્રકલાની શોભા હતી. તે ત્રિનેત્રી, સર્વ અંગોમાં રમણીય, અને તેના કમળચરણના નખોની કાંતિ તેજથી ઝળહળતી હતી.
Verse 9
समक्षं तामुमां वीक्ष्य मुने शक्तिं शिवस्य हि । भक्त्या विनततुंगांशः प्रास्तवं सुप्रणम्य वै
હે મુને, સામે ઉમાને જોઈ—જે ખરેખર શિવની દિવ્ય શક્તિ છે—તે ભક્તિથી અંગો નમાવી, ગાઢ પ્રણામ કરીને તેની સ્તુતિ શરૂ કરી।
Verse 10
ब्रह्मोवाच । नमो नमस्ते जगतःप्रवृत्तिनिवृतिरूपे स्थितिसर्गरूपे । चराचराणां भवती सुशक्तिस्सनातनी सर्वविमोहनीति
બ્રહ્માએ કહ્યું—નમો નમસ્તે, હે જગતની પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તિ સ્વરૂપિણી, હે સ્થિતિ અને સૃષ્ટિ સ્વરૂપિણી. ચરાચર સર્વ માટે તમે પરમ શક્તિમયી, સનાતની, સર્વવિમોહિની છો।
Verse 11
इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीखण्डे दुर्गास्तुतिब्रह्मवरप्राप्तिवर्णनो नामेकादशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવપુરાણના દ્વિતીય ભાગની રુદ્રસંહિતાના સતીખંડમાં ‘દુર્ગાસ્તુતિ તથા બ્રહ્મવરપ્રાપ્તિનું વર્ણન’ નામનો અગિયારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 12
या योगिनां वै महिता मनोज्ञा सा त्वं न ते परमाणुसारे । यमादिपूते हृदि योगिनां या या योगिनां ध्यानपथे प्रतीता
યોગીઓ દ્વારા મહિમિત તે મનોહર તત્ત્વ તમે જ છો; સૂક્ષ્મ પરમાણુ જેવી લકીરોનું માત્ર અનુસરણ કરીને તમે પ્રાપ્ત થતા નથી। યમાદિ સાધનોથી શુદ્ધ થયેલા યોગીઓના હૃદયમાં તમે જ સાક્ષાત્ પ્રગટો છો—ધ્યાનપથમાં જાણીતા દેવી।
Verse 13
प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति
તમે જ તે વિદ્યા છો—પ્રકાશમય શુદ્ધિથી યુક્ત, વૈરાગ્યમાં સ્થિત—જે વિવિધ રીતે જીવોને આધાર આપે છે. કાળસ્વરૂપા બની તમે જગતોને ધારણ કરો છો અને અંતરમાં કૂટસ્થ, અવ્યક્ત તથા અનંતરૂપ એકને ધારણ કરો છો.
Verse 14
विकारबीजं प्रकरोपि नित्यं गुणान्विता सर्वजनेषु नूनम् । त्वं वै गुणानां च शिवे त्रयाणां निदानभूता च ततः परासि
હે શિવે, તમે જ વિકૃતિનું નિત્ય મૂળબીજ છો અને ગુણરૂપે નિશ્ચયે સર્વ જીવોમાં વ્યાપ્ત છો. તમે જ ત્રિગુણોની કારણભૂતા છો; તેથી તમે તેમનાથી પરે, પરા પણ છો.
Verse 15
सत्वं रजस्तामस इत्यमीषां विकारहीना समु वस्तितीर्या । सा त्वं गुणानां जगदेकहेतुं ब्रह्मांतरारंभसि चात्सि पासि
સત્ત્વ, રજસ અને તમસ—આને ત્રિગુણ કહે છે; પરંતુ હે દેવી, તમે તેમાં વિકૃતિરહિત રહી તેમનાથી પરે સ્થિત છો. એ ગુણોના દ્વારા તમે જગતનું એકમાત્ર કારણ છો; અને બ્રહ્માના દરેક કલ્પમાં સૃષ્ટિ આરંભો, પાલન કરો અને અંતે લય પણ કરો છો.
Verse 16
अशेषजगतां बीजे ज्ञेयज्ञानस्वरूपिणि । जगद्धिताय सततं शिवपत्नि नमोस्तु ते
હે શિવપત્ની! સર્વ જગતોની બીજ-કારણ, જ્ઞેય અને જ્ઞાન-સ્વરૂપિણી, જે સદા જગતના હિતમાં પ્રવૃત્ત રહે છે—તમને નમસ્કાર.
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः सा मे काली लोक विभाविनी । प्रीत्या मां जगतामूचे स्रष्टारं जनशब्दवत्
બ્રહ્માએ કહ્યું—મારા વચનો સાંભળી, લોકોને પ્રકાશિત કરનારી તે કાળી પ્રેમથી મને, જગતના સ્રષ્ટાને, જનવાણી જેવી સરળ રીતે સંબોધી બોલી.
Verse 18
देव्युवाच । ब्रह्मन्किमर्थं भवता स्तुताहमवधारय । उच्यतां यदि धृष्योसि तच्छीघ्रं पुरतो मम
દેવી બોલ્યાં— હે બ્રહ્મન, ધ્યાનથી સમજો; તમે શા માટે મારી સ્તુતિ કરી? જો ધૃષ્ટતા હોય તો મારા સમક્ષ તત્કાળ કહો।
Verse 19
प्रत्यक्षमपि जातायां सिद्धिः कार्यस्य निश्चिता । तस्मात्त्वं वांछितं ब्रूहि या करिष्यामि भाविता
પ્રત્યક્ષ બની ગયાં છતાં કાર્યસિદ્ધિ નિશ્ચિત છે; તેથી તું જે ઇચ્છે તે કહો—દૃઢ ભાવથી હું તે કરીશ।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । शृणु देवि महेशानि कृपां कृत्वा ममोपरि । मनोरथस्थं सर्वज्ञे प्रवदामि त्वदाज्ञया
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવી, હે મહેશાની, મારા પર કૃપા કરીને સાંભળો. હે સર્વજ્ઞે, મારા હૃદયની ઇચ્છામાં સ્થિત વાત હું તમારી આજ્ઞાથી કહું છું।
Verse 21
यः पतिस्तव देवेशि ललाटान्मेऽभवत्पुरा । शिवो रुद्राख्यया योगी स वै कैलासमास्थितः
હે દેવેશી! જે પ્રભુ પૂર્વે તારા પતિ બન્યા—જે મારા લલાટમાંથી શિવરૂપે પ્રાદુર્ભવ્યા, ‘રુદ્ર’ નામે પ્રસિદ્ધ યોગી—એ જ હવે કૈલાસ પર્વતે નિવાસ કરે છે।
Verse 22
तपश्चरति भूतेश एक एवाविकल्पकः । अपत्नीको निर्विकारो न द्वितीयां समीहते
ભૂતેશ (ભગવાન શિવ) એકલા, આંતરિક ભેદ-વિકલ્પ વિના તપ કરે છે। પત્ની વિના અને નિર્વિકાર રહીને તેઓ બીજા (સાથી)ની ઇચ્છા પણ કરતા નથી।
Verse 23
तं मोहय यथा चान्यां द्वितीयां सति वीक्षते । त्वदृते तस्य नो काचिद्भविष्यति मनोहरा
તેને એવી રીતે મોહીત કર કે સતી બીજા વિકલ્પ તરીકે બીજી કોઈ સ્ત્રીને પણ જુએ. પરંતુ તારા સિવાય તેના માટે બીજી કોઈ મનોહર સ્ત્રી ક્યારેય થશે નહીં।
Verse 24
तस्मात्त्वमेव रूपेण भवस्व हरमोहिनी । सुता भूत्वा च दक्षस्य रुद्रपत्नी शिवे भव
અતએવ હરમોહિની! તું જ તેવું રૂપ ધારણ કર, જે હર (શિવ) ને મોહે. હે શિવે! દક્ષની પુત્રી બની રુદ્ર (શિવ) ની પત્ની થા.
Verse 25
यथा धृतशरीरा त्वं लक्ष्मीरूपेण केशवम् । आमोदयसि विश्वस्य हितायैतं तथा कुरु
જેમ તું લક્ષ્મીરૂપે શરીર ધારણ કરીને કેશવ (વિષ્ણુ)ને આનંદિત કરી, તેમ જ વિશ્વહિત માટે આ જ કાર્ય કર.
Verse 26
कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वाऽनिंदद्वृषध्वजः । स कथं वनितां देवी स्वेच्छया संग्रहीष्यति
મારામાં માત્ર પ્રિયની ઇચ્છાનો અણુસાર પણ જોઈ નિર્દોષ વૃષધ્વજ (શિવ)એ તેને મંજૂરી ન આપી. તો પછી તે દેવ સ્વઇચ્છાએ કોઈ સાંસારિક સ્ત્રીને કેવી રીતે સ્વીકારશે?
Verse 27
हरे गृहीतकांते तु कथं सृष्टिश्शुभावहा । आद्यंतमध्ये चैतस्य हेतौ तस्मिन्विरागिणि
હે હરિ! જ્યારે તું તારી કાંતા (લક્ષ્મી)ને સ્વીકારી છે, ત્યારે શુભ કહેવાતી સૃષ્ટિ કેવી રીતે આગળ વધશે? કારણ કે તેની હેતુભૂત, આદિ-અંત-મધ્યમાં સ્થિત તે વિરાગી (શિવ) જો નિરસ રહે તો.
Verse 28
इति चिंतापरो नाहं त्वदन्यं शरणं हितम् । कृच्छ्रवांस्तेन विश्वस्य हितायैतत्कुरुष्व मे
આ રીતે ચિંતામાં લીન હું, તારા સિવાય બીજું કોઈ હિતકારી શરણ નથી જોતો. તેથી, ભલે આ કઠિન હોય, સમગ્ર વિશ્વના કલ્યાણ માટે મારા માટે આ કર.
Verse 29
न विष्णुस्तस्य मोहाय न लक्ष्मीर्न मनोभवः । न चाप्यहं जगन्मातर्नान्यस्त्वां कोपि वै विना
હે જગન્માતા! વિષ્ણુ, લક્ષ્મી કે મનોભવ (કામ) કોઈ પણ તેને મોહિત કરી શકતા નથી; અને હું પણ નહીં. તમારા સિવાય ખરેખર બીજો કોઈ એવું કરી શકતો નથી।
Verse 30
तस्मात्त्वं दक्षजा भूत्वा दिव्यरूपा महेश्वरी । तत्पत्नी भव मद्भक्त्या योगिनं मोहयेश्वरम्
અતઃ હે મહેશ્વરી! દિવ્યરૂપ ધારણ કરીને દક્ષની પુત્રી બન. મારી ભક્તિથી તેની પત્ની બની, હે ઈશ્વરી, તે યોગી પરમેશ્વર (શિવ) ને મોહિત કર।
Verse 31
दक्षस्तपति देवेशि क्षीरोदोत्तरतीरगः । त्वामुद्दिश्य समाधाय मनस्त्वयि दृढव्रतः
હે દેવેશી! દક્ષ ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કાંઠે તપ કરે છે. દૃઢવ્રતી બની મનને સમાધિમાં સ્થિર કરી માત્ર તમારું જ ધ્યાન કરે છે॥
Verse 32
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सा चिंतामाप शिवा तदा । उवाच च स्वमनसि विस्मिता जगदम्बिका
બ્રહ્માએ કહ્યું—એ વચનો સાંભળી શિવા ત્યારે ગહન ચિંતનમાં પડી. વિસ્મિત જગદંબિકાએ પોતાના હૃદયમાં, પોતાના મનમાં જ કહ્યું॥
Verse 33
देव्युवाच । अहो सुमहदाश्चर्यं वेदवक्तापि विश्वकृत् । महाज्ञानपरो भूत्वा विधाता किं वदत्ययम्
દેવીએ કહ્યું—અહો, આ તો અતિ મહાન આશ્ચર્ય છે! જે વેદોના પ્રવક્તા અને વિશ્વના સર્જક, મહાજ્ઞાનમાં સ્થિત એવા વિધાતા—આ સર્જનહાર શું કહે છે?॥
Verse 34
विधेश्चेतसि संजातो महामोहोऽसुखावहः । यद्वरं निर्विकारं तं संमोहयितुमिच्छति
વિધાતા બ્રહ્માના ચિત્તમાં દુઃખ લાવનાર મહામોહ ઉપજ્યો; અને તે નિર્વિકાર એવા શ્રેષ્ઠ પ્રભુને મોહિત કરવા ઇચ્છતો હતો.
Verse 35
हरमोहवरं मत्तस्समिच्छति विधिस्त्वयम् । को लाभोस्यात्र स विभुर्निर्मोहो निर्विकल्पकः
તમે કહો છો કે વિધાતા બ્રહ્મા મારી પાસે હરને મોહિત કરવાના વર માંગે છે. તેમાં લાભ શું? તે સર્વવ્યાપી પ્રભુ તો મોહરહિત અને નિર્વિકલ્પ છે.
Verse 36
परब्रह्माख्यो यश्शंभुर्निर्गुणो निर्विकारवान् । तस्याहं सर्वदा दासी तदाज्ञावशगा सदा
પરબ્રહ્મ તરીકે પ્રસિદ્ધ, નિર્ગુણ અને નિર્વિકાર એવા શંભુની હું સદા દાસી છું; અને હંમેશા તેમની આજ્ઞાને વશ રહું છું.
Verse 37
स एव पूर्णरूपेण रुद्रनामाभवच्छिवः । भक्तोद्धारणहेतोर्हि स्वतंत्रः परमेश्वरः
એ જ શિવ પૂર્ણરૂપે પ્રગટ થઈ ‘રુદ્ર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા. ભક્તોના ઉદ્ધાર માટે સ્વતંત્ર પરમેશ્વરે એમ કર્યું.
Verse 38
हरेर्विधेश्च स स्वामी शिवान्न्यूनो न कर्हिचित् । योगादरो ह्यमायस्थो मायेशः परतः परः
તે હરિ (વિષ્ણુ) અને વિધાતા (બ્રહ્મા)નો પણ સ્વામી છે; શિવથી તે ક્યારેય કોઈ રીતે ન્યૂન નથી. યોગમાં પરમ આદરવાળો, માયાથી પર સ્થિત, માયેશ્વર અને પરાત્પર પરમ છે.
Verse 39
मत्वा तमात्मजं ब्रह्मा सामान्यसुरसंनिभम् । इच्छत्ययं मोहयितुमतोऽज्ञानविमोहितः
તેમને પોતાનો પુત્ર માનીને અને સામાન્ય દેવ સમાન ગણાવીને, અજ્ઞાનથી મોહિત બ્રહ્મા તેમને મોહવવા ઇચ્છ્યો।
Verse 40
न दद्यां चेद्वरं वेदनीतिर्भ्रष्टा भवेदिति । किं कुर्यां येन न विभुः क्रुद्धस्स्यान्मे महेश्वरः
જો હું વરદાન ન આપું તો વેદવિહિત ધર્મનીતિ ભંગ થશે. હું શું કરું કે સર્વશક્તિમાન મહેશ્વર મારા પર ક્રોધિત ન થાય?
Verse 41
ब्रह्मो वाच । विचार्य्येत्थं महेशं तं सस्मार मनसा शिवा । प्रापानुज्ञां शिवस्याथोवाच दुर्गा च मां तदा
બ્રહ્માએ કહ્યું: આમ વિચાર કરીને શિવા (સતી) એ મનમાં તે મહેશનું સ્મરણ કર્યું. પછી શિવની અનુમતિ મેળવી, તે સમયે દુર્ગાએ મને કહ્યું।
Verse 42
दुर्गोवाच । यदुक्तं भवता ब्रह्मन् समस्तं सत्यमेव तत् । मदृते मोहयित्रीह शंकरस्य न विद्यते
દુર્ગાએ કહ્યું—હે બ્રહ્મન્, તમે જે કહ્યું તે સર્વથા સત્ય છે. મારા સિવાય અહીં શંકરને મોહિત કરનાર કોઈ શક્તિ નથી.
Verse 43
हरेऽगृहीतदारे तु सृष्टिनैषा सनातनी । भविष्यतीति तत्सत्यं भवता प्रतिपादितम्
હે હરિ, જ્યાં સુધી તમે પત્ની સ્વીકારી નથી, ત્યાં સુધી આ સનાતન સૃષ્ટિ પોતાની નિત્ય ગતિમાં આગળ વધી શકતી નથી. તેથી તમે ‘આ અવશ્ય થશે’ એમ જે કહ્યું તે સત્ય છે.
Verse 44
ममापि मोहने यन्नो विद्यतेस्य महाप्रभोः । त्वद्वाक्याद्विगुणो मेद्य प्रयत्नोऽभूत्स निर्भरः
મારા પોતાના મોહમાં પણ હું તે મહાપ્રભુને સાચે સમજી શક્યો નહોતો. પરંતુ તમારા વચનોથી આજે મારો પ્રયત્ન દ્વિગુણો થયો છે અને હું પૂર્ણ દૃઢતાથી પ્રવૃત્ત થયો છું.
Verse 45
अहं तथा यतिष्यामि यथा दारपरिग्रहम् । हरः करिष्यति विधे स्वयमेव विमोहितः
હું એવો પ્રયત્ન કરીશ કે હર સ્વયં પત્ની-ગ્રહણ કરે. હે વિધાતા બ્રહ્મા! મારી માયાથી મોહિત થઈ તે પોતે જ આ કરશે.
Verse 46
सतीमूर्तिमहं धृत्वा तस्यैव वशवर्तिनी । भविष्यामि महाभागा लक्ष्मीर्विष्णोर्यथा प्रिया
સતીનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને હું માત્ર તેમના જ વશમાં રહેનારી બનીશ, હે મહાભાગ! જેમ લક્ષ્મી વિષ્ણુને પ્રિય છે તેમ હું શિવને પ્રિય બનીશ.
Verse 47
यथा सोपि मयैवेय वशवर्ती सदा भवेत् । तथा यत्नं करिष्यामि तस्यैव कृपया विधे
જેથી તે પણ અહીં સદાય મારા વશમાં રહે, એવો જ હું પ્રયત્ન કરીશ—તેની જ કૃપાથી, હે વિધે (બ્રહ્મા)।
Verse 48
उत्पन्ना दक्षजायायां सतीरूपेण शंकरम् । अहं सभाजयिष्यामि लीलया तं पितामह
દક્ષની પત્નીમાંથી સતીરૂપે જન્મ લઈને હું લીલાભાવે શંકરનું સન્માન કરીશ; હે પિતામહ બ્રહ્મા, એ રીતે તમારું પણ માન થશે।
Verse 49
यथान्यजंतुरवनौ वर्तते वनितावशे । मद्भक्त्या स हरो वामावशवर्ती भविष्यति
જેમ પૃથ્વી પર અન્ય જીવ સ્ત્રીના વશમાં રહે છે, તેમ મારી ભક્તિથી એ હર (શિવ) પણ મારા વશવર્તી થશે.
Verse 50
ब्रह्मोवाच । मह्यमित्थं समाभाष्य शिवा सा जगदम्बिका । वीक्ष्यमाणा मया तात तत्रैवांतर्दधे ततः
બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે મારી સાથે સમ્યક્ વાત કરીને તે શિવા, જગદંબિકા; હે તાત! હું જોતા જોતાં ત્યાં જ તત્ક્ષણે અંતર્ધાન થઈ ગઈ।
Verse 51
तस्यामंतर्हितायां तु सोहं लोकपितामहः । अगमं यत्र स्वसुतास्तेभ्यस्सर्वमवर्णयम्
તે (સતી) અંતર્હિત થયા પછી, હું—લોકપિતામહ બ્રહ્મા—જ્યાં મારા પોતાના પુત્રો હતા ત્યાં ગયો અને જે કંઈ બન્યું તે બધું તેમને વર્ણવી કહ્યું।
Frequently Asked Questions
Brahmā narrates that after Viṣṇu’s departure he praised Devī (Yogānidrā/Durgā), whereupon she manifested visibly as Caṇḍikā before him.
It treats Devī as both the liberating principle (vidyā) and the veiling/operative power (avidyā), while also affirming her identity with the supreme absolute (parabrahman), integrating metaphysics with devotional address.
Devī is praised as Durgā, Umā, Śambhupriyā, and Yogānidrā, and appears as Caṇḍikā with four arms, lion-mount, boon-giving hand, three eyes, moonlike face, and radiant ornaments—signifiers of protective sovereignty and cosmic agency.