दुर्गोपवीत-रचना तथा शिवामलङ्कारोत्सवः | The Making of the Durgopavīta and Pārvatī’s Auspicious Adornment Festival
અધ્યાય 47માં પાર્વતી (શિવા)ના શુભ સંસ્કાર અને ઉત્સવની વિધિનું વર્ણન છે. બ્રહ્મા કહે છે કે પર્વતરાજ હિમાલય આનંદપૂર્વક વૈદિક મંત્રો અને શિવમંત્રો સાથે ‘દુર્ગોપવીત’ બનાવડાવે છે, જેથી વૈદિક આચાર અને શૈવ વિધાનનો સુમેળ પ્રગટ થાય છે. હિમાલયના આમંત્રણથી વિષ્ણુ આદિ દેવો અને ઋષિઓ અંતઃપુરમાં સાક્ષી બની પ્રવેશે છે; શ્રુતિ અને ભાવાચાર મુજબ શુદ્ધિ તથા યોગ્ય આચરણ થાય છે. પછી શિવદત્ત ગણાતા આભૂષણોથી પાર્વતીને અલંકૃત કરવામાં આવે છે; સ્નાન, સખીઓ અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ દ્વારા દીપ-નીરાજન, અને નવા, અપ્રયુક્ત વસ્ત્રો, કંચુકી, હાર, સુવર્ણ કંકણ વગેરે પહેરાવવામાં આવે છે. બાહ્ય વૈભવ વચ્ચે પણ પાર્વતી અંતર્મનથી શિવધ્યાનમાં સ્થિર રહે છે. અંતે દાન, ગીત-વાદ્ય અને સામૂહિક આનંદથી ઉત્સવ વિસ્તરે છે અને સર્વત્ર મંગળ ફેલાય છે.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ततः शैलवरः सोपि प्रीत्या दुर्गोपवीतकम् । कारयामास सोत्साहं वेदमन्त्रैश्शिवस्य च
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી તે શ્રેષ્ઠ પર્વતે પણ પ્રેમભર્યા આનંદથી ઉત્સાહપૂર્વક દુર્ગાનું ઉપવીત-સંસ્કાર વેદમંત્રો તથા શિવમંત્રો સાથે કરાવ્યો।
Verse 2
अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयस्सकुतू हलम् । हिमाचलप्रार्थनया विवेशान्तर्गृहं गिरेः
પછી વિષ્ણુ વગેરે દેવો અને મુનિઓ કૌતૂહલથી ભરાઈ, હિમાચલની વિનયભરી પ્રાર્થનાથી ગિરિરાજના અંતર્ગૃહમાં પ્રવેશ્યા.
Verse 3
श्रुत्याचारं भवाचारं विधाय च यथार्थतः । शिवामलंकृतां चक्रुश्शिवदत्तविभूषणैः
શ્રુતિપ્રમાણ આચાર અને લોકાચાર યથાવત્ કરીને, શિવે આપેલા આભૂષણોથી તેમણે શિવા (પાર્વતી)ને યોગ્ય રીતે અલંકૃત કરી.
Verse 4
प्रथमं स्नापयित्वा तां भूषयित्वाथ सर्वशः । नीराजिता सखीभिश्च विप्रपत्नीभिरेव च
પ્રથમ તેમણે તેને સ્નાન કરાવ્યું, પછી સર્વ રીતે અલંકૃત કરી. ત્યારબાદ સખીઓ અને બ્રાહ્મણપત્નીઓએ તેનું શુભ નીરાજન (આરતી) કર્યું.
Verse 5
अहताम्बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी । विरराज महाशैलदुहिता शङ्करप्रिया
નિર્મળ વસ્ત્રયુગલથી શોભિત એ શ્રેષ્ઠવર્ણિણી, મહાપર્વતની પુત્રી, શંકરપ્રિયા દેવી તેજથી વિરાજમાન થઈ।
Verse 6
कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नान्विताद्भुता । विधृता च तया देव्या विलसन्त्याधिकं मुने
હે મુને, તે દેવીએ પરમ દિવ્ય કંચુકી ધારણ કરી—નાનારત્નોથી યુક્ત તે અદ્ભુત હતી; તેને ધારણ કરતાં તે વધુ જ શોભાયમાન થઈ।
Verse 7
सा बभार तथा हारं दिव्यरत्नसमन्वितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च
પછી તેણે દિવ્ય રત્નોથી જડિત હાર ધારણ કર્યો; તેમજ શુદ્ધ સોનાથી બનેલા અતિમૂલ્ય વલયો પણ પહેર્યા।
Verse 8
स्थिता तत्रैव सुभगा ध्यायन्ती मनसा शिवम् । शुशुभेति महाशैलकन्यका त्रिजगत्प्रसूः
ત્યાં જ સ્થિર રહી તે સુભગ મહાશૈલકન્યા—જે ત્રિજગતની જનની થવાની હતી—મનમાં ભગવાન શિવનું ધ્યાન કરતી વિશેષ તેજથી શોભી ઉઠી।
Verse 9
तदोत्सवो महानासीदुभयत्र मुदा वहः । दानं बभूव विविधं ब्राह्मणेभ्यो विवर्णितम्
તે ઉત્સવ અત્યંત મહાન બન્યો; બંને પક્ષે આનંદની ધારા વહેવા લાગી. ત્યારબાદ શાસ્ત્રોક્ત પરંપરા મુજબ બ્રાહ્મણોને વિવિધ પ્રકારનાં દાન વિધિવત્ વિતરણ કરાયા।
Verse 10
अन्येषां द्रव्यदानं च बभूव विविधम्महत् । गीतवाद्यविनोदश्च तत्रोत्सवपुरस्सरम्
ત્યાં અન્ય લોકોએ પણ વિવિધ રીતે મહાન દ્રવ્યદાન કર્યું. ગીત અને વાદ્યનો આનંદ પણ થયો; મહોત્સવ જ સર્વ કાર્યનો પુરસ્સર રહ્યો.
Verse 11
अथ विष्णुरहं धाता शक्राद्या अमरास्तथा । मुनयश्च महाप्रीत्या निखिलास्सोत्सवा मुदा
પછી વિષ્ણુ, હું ધાતા બ્રહ્મા, શક્ર વગેરે દેવગણ અને મુનિઓ પણ—બધાં મહાપ્રીતિથી પરિપૂર્ણ થઈ આનંદપૂર્વક ઉત્સવ કરવા લાગ્યા.
Verse 12
सुप्रणम्य शिवां भक्त्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । सम्प्राप्य हिमगिर्य्याज्ञां स्वं स्वं स्थाने समाश्रिताः
ભક્તિપૂર્વક શિવા (પાર્વતી)ને સારી રીતે પ્રણામ કરીને અને શિવના પાદકમળનું સ્મરણ કરીને, તેમણે હિમગિરિની આજ્ઞા મેળવી અને પછી પોતપોતાના સ્થાને આશ્રય લીધો।
Verse 13
एतस्मिन्नन्तरे तत्र ज्योतिःशास्त्र विशारदः । हिमवन्तं गिरीन्द्रं तं गर्गो वाक्यमभाषत
એ જ સમયે ત્યાં જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં નિપુણ ગર્ગે પર્વતરાજ હિમવાનને સંબોધીને વચન કહ્યું।
Verse 14
गर्ग उवाच । हिमाचल धराधीश स्वामिन् कालीपतिः प्रभो । पाणिग्रहार्थं शंभुं चानय त्वं निजमंदिरम्
ગર્ગ બોલ્યા—હે હિમાચલ, હે ધરાધીશ સ્વામિન્! હે પ્રભો, કાળીદેવીના નિયત પતિ! પાણિગ્રહણાર્થે શંભુને તમારા પોતાના મન્દિરમાં (પ્રાસાદમાં) લઈ આવો।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । अथ तं समयं ज्ञात्वा कन्यादानोचितं गिरिः । निवेदितं च गर्गेण मुसुदेऽतीव चेतसि
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી કન્યાદાન માટે યોગ્ય સમય આવ્યો છે એમ જાણી, ગર્ગમુનિ દ્વારા નિવેદિત સંદેશ સાંભળતાં જ ગિરિરાજ ગિરિનું મન અત્યંત રીતે ઉથલપાથલ થયું।
Verse 16
महीधरान्द्विजांश्चैव परानपि तदा गिरिः । प्रेषयामास सुप्रीत्या शिवानयनकाम्यया
ત્યારે ગિરિરાજ હિમાલયે, ભગવાન શિવને પોતાના સમક્ષ લાવવાની સ્નેહભરી ઇચ્છાથી, આનંદપૂર્વક મહાપર્વતોને, દ્વિજ બ્રાહ્મણોને તથા અન્ય શ્રેષ્ઠ જનને પણ મોકલ્યા।
Verse 17
ते पर्वता द्विजाश्चैव सर्वमंगलपाणयः । संजग्मुस्सोत्सवाः प्रीत्या यत्र देवो महेश्वरः
તે પર્વતો અને દ્વિજ ઋષિઓ પણ—હાથોમાં સર્વ મંગલ અર્પણો લઈને—ઉત્સવসহ પ્રીતિપૂર્વક ત્યાં ગયા જ્યાં દેવ મહેશ્વર વિરાજમાન હતા.
Verse 18
तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । महोत्साहोऽभवत्तत्र गीतनृत्यान्वितेन हि
ત્યારે વાદ્યોના ઘોષ અને તેનાથી પણ વધુ ઊંચા વેદમંત્રોના બ્રહ્મઘોષ વચ્ચે, ત્યાં ગીત-નૃત્યসহ મહાન હર્ષોત્સાહ ઉદ્ભવ્યો।
Verse 19
श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः । उत्थितास्त्वैकपद्येन सदेवर्षिगणा मुदा
વાદ્યોના ઘન નિર્ઘોષને સાંભળી, શંકરના સર્વ સેવકો—દેવર્ષિ અને મુનિગણો સહિત—આનંદથી એકસાથે એક જ ક્ષણે ઊભા થઈ ગયા।
Verse 20
परस्परं समूचुस्ते हर्षनिर्भरमानसाः । अत्रागच्छंति गिरयश्शिवानयनकाम्यया
હર્ષથી ભરેલા મનથી તેઓ પરસ્પર કહેવા લાગ્યા—“અહીં પર્વતો આવી રહ્યા છે, ભગવાન શિવના દર્શનની ઇચ્છાથી.”
Verse 21
पाणिग्रहणकालो हि नूनं सद्यस्समागतः । महद्भाग्यं हि सर्वेषां संप्राप्तमहि मन्महे
નિશ્ચયે હવે પાણિગ્રહણનો સમય આવી પહોંચ્યો છે. આ શુભ ક્ષણ પ્રાપ્ત થતાં સૌને મહાન સૌભાગ્ય મળ્યું છે એમ અમે માનીએ છીએ।
Verse 22
धन्या वयं विशेषेण विवाहं शिवयोर्ध्रुवम् । द्रक्ष्यामः परमप्रीत्या जगतां मंगलालयम्
અમે વિશેષ કરીને ધન્ય છીએ; નિશ્ચયે પરમ પ્રીતિથી શિવ-પાર્વતીનો વિવાહ દર્શન કરીશું—જે સર્વ જગતનું મંગલધામ છે।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । एवं यावदभूत्तेषां संवादस्तत्र चादरात् । तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः
બ્રહ્માએ કહ્યું—ત્યાં તેમનો આદરભર્યો સંવાદ ચાલતો હતો, એટલામાં જ પર્વતરાજના સર્વ મંત્રીઓ એકસાથે આવી પહોંચ્યા।
Verse 24
ते गत्वा प्रार्थयांचक्रुश्शिव विष्ण्वादिकानपि । कन्यादानोचितः कालो वर्तते गम्यतामिति
તેઓ ત્યાં જઈ શિવ, વિષ્ણુ વગેરે દેવોને પણ પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા—“કન્યાદાનનો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે; તેથી કૃપા કરીને પધારો.”
Verse 25
ते तच्छ्रुत्वा सुरास्सर्वे मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः । मुमुदुश्चेतसातीव जयेत्यूचुर्गिरिं द्रुतम्
હે મુનિ, તે સાંભળીને વિષ્ણુ વગેરે સર્વ દેવતાઓના હૃદયમાં અતિ આનંદ થયો. “જય!” કહી તેઓ ઝડપથી પર્વતરાજને સંબોધ્યા।
Verse 26
शिवोऽपि मुमुदेऽतीव कालीप्रापणलालसः । गुप्तं चकार तच्चिह्नं मनस्येवाद्भुताकृतिः
શિવ પણ કાળીપ્રાપ્તિની લાલસાથી અત્યંત આનંદિત થયા. અદ્ભુત સ્વરૂપવાળા પ્રભુએ તે ચિહ્નને જાણે પોતાના મનમાં જ ગુપ્ત રાખ્યું।
Verse 27
अथ स्नानं कृतन्तेन मङ्गलद्रव्यसंयुतम् । शूलिना सुप्रसन्नेन लोकानुग्रहकारिणा
પછી લોકાનુગ્રહ કરનાર, અત્યંત પ્રસન્ન ત્રિશૂલધારી ભગવાન શિવે મંગલ દ્રવ્યો સાથે પવિત્ર સ્નાનવિધિ સંપન્ન કરી।
Verse 28
स्नातस्सुवाससा युक्तस्सर्वैस्तैः परिवारितः । आरोपितो वृषस्कन्धे लोकपालैस्सुसेवितः
સ્નાન કરીને ઉત્તમ વસ્ત્રો ધારણ કરેલા તેઓ સૌ દ્વારા ઘેરાયેલા રહ્યા; લોકપાલોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરીને તેમને પવિત્ર વૃષભના સ્કંધ પર આરોપિત કર્યા।
Verse 29
पुरस्कृत्य प्रभुं सर्वे जग्मुर्हिमगिरेर्गृहम् । वाद्यानि वादयन्तश्च कृतवन्तः कुतूहलम्
પ્રભુને અગ્રસ્થાને રાખીને તેઓ બધા હિમગિરિના ગૃહ તરફ ગયા; વાદ્યો વગાડતા તેમણે ઉત્સવમય કૌતૂહલ અને આનંદ જગાવ્યો।
Verse 30
हिमागप्रेषिता विप्रास्तथा ते पर्वतोत्तमाः । शम्भोरग्रचरा ह्यासन्कुतूहलसमन्विताः
હે વિપ્રો! હિમાલય દ્વારા પ્રેરિત તે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ જન શંભુના આગળ આગળ ગયા; કૌતૂહલથી પરિપૂર્ણ હતા।
Verse 31
बभौ छत्रेण महता ध्रियमाणो हि मूर्द्धनि । चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सविता नो महेश्वरः
અમારા પ્રભુ મહેશ્વર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી દેખાયા—મસ્તક પર મહાન છત્ર ધારણ હતું અને ચામરોથી તેમને વીંજવામાં આવતા હતા।
Verse 32
अहं विष्णुस्तथा चेन्द्रो लोकपाला स्तथैव च । अग्रगाः स्मातिशोभन्ते श्रिया परमया श्रिताः
“હું, વિષ્ણુ, તેમજ ઇન્દ્ર, અને લોકપાલો પણ—અમે સૌ અગ્રપંક્તિમાં ઊભા છીએ; પરમ શ્રીનું આશ્રય લઈને તેના તેજથી અત્યંત શોભી રહ્યા છીએ।”
Verse 33
ततश्शङ्खाश्च भेर्य्यश्च पटहानकगोमुखाः । पुनः पुनरवाद्यन्त वादित्राणि महोत्सवे
પછી મહોત્સવમાં શંખ, ભેરી, પટહ, આનક અને ગોમુખ વગેરે વાદ્યો વારંવાર વાગવા લાગ્યા।
Verse 34
तथैव गायकास्सर्वे जगुः परममङ्गलम् । नर्तक्यो ननृतुस्सर्वा नानातालसमन्विताः
એ જ રીતે બધા ગાયકોએ પરમ મંગલમય સ્તુતિઓ ગાઈ, અને બધી નર્તકીઓ નાનાતાલ-લય સાથે સુસંગત રીતે નૃત્ય કરવા લાગી।
Verse 35
एभिस्समेतो जगदेकबन्धुर्ययौ तदानीं परमेशवर्चसा । सुसेव्यमानस्सकलैस्सुरेश्वरैर्विकीर्यमाणः कुसुमैश्च हर्षितैः
તેમની સાથે જગતના એકમાત્ર બાંધવ તે સમયે પરમેશ્વરના તેજથી દીપ્ત થઈ આગળ વધ્યા. સર્વ દેવાધિપતિઓએ ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી, અને હર્ષથી પુષ્પો છાંટી પુષ્પવર્ષા કરી।
Verse 36
सम्पूजितस्तदा शम्भुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो बह्वीभिः स्तुतिभिः परमेश्वरः
ત્યારે વિધિવત્ પૂજિત શંભુ યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશ્યા. પરમેશ્વરને અનેક સ્તુતિઓથી સ્તવવામાં આવતો હતો।
Verse 37
वृषादुत्तारयामासुर्महेशम्पर्वतोत्तमाः । निन्युर्गृहान्तरम्प्रीत्या महोत्सवपुरस्सरम्
ત્યારે શ્રેષ્ઠ પર્વતોએ મહેશને વૃષભ પરથી ઉતાર્યા અને પ્રેમથી, મહોત્સવને આગળ રાખીને, તેમને અંતઃપુરમાં લઈ ગયા.
Verse 38
हिमालयोऽपि सम्प्राप्तं सदेवगणमीश्वरम् । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या नीराजनमथाकरोत्
હિમાલયે પણ દેવગણ સાથે આવેલા ઈશ્વર પાસે જઈ વિધિપૂર્વક ભક્તિથી પ્રણામ કર્યો અને પછી નીરાજન (આરતી) કર્યું.
Verse 39
सर्वान्सुरान्मुनीनन्यान्प्रणम्य समहोत्सवः । सम्मानमकरोत्तेषां प्रशंसन्स्वविधिम्मुदा
બધા દેવો અને અન્ય મુનિઓને પ્રણામ કરીને, મહોત્સવના આનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ, તેણે સૌનો સન્માન કર્યો અને આનંદથી પોતાના વિધિ-આચરણની પ્રશંસા કરી.
Verse 40
सोऽगस्साच्युतमीशानं सुपाद्यार्घ्यपुरस्सरम् । सदेवमुख्यवर्गं च निनाय स्वालयान्तरम्
ત્યારે અગસ્ત્યે પાદ્ય-અર્ઘ્ય વગેરે ઉત્તમ સત્કારવિધિ કરીને, અચ્યુત (વિષ્ણુ) સહિત ઈશાન (ભગવાન શિવ) તથા દેવોના અગ્રગણને પોતાના નિવાસના આંતરિક ભાગમાં લઈ ગયો।
Verse 41
प्राङ्गणे स्थापयामास रत्नसिंहासनेषु तान् । सर्वान्विष्णु च मामीशं विशिष्टांश्च विशेषतः
તેણે પ્રાંગણમાં સૌને રત્નજડિત સિંહાસનો પર બેસાડ્યા; અને હે પ્રભુ, વિશિષ્ટોમાં વિશેષ કરીને વિષ્ણુને અને મને વિશેષ માન સાથે આસન આપ્યું।
Verse 42
सखीभिर्मेनया प्रीत्या ब्राह्मणस्त्रीभिरेव च । अन्याभिश्च पुरन्धीभिश्चक्रे नीराजनम्मुदा
સખીઓ સાથે, મેના સાથે, તેમજ બ્રાહ્મણોની પત્નીઓ અને અન્ય કુલવધૂઓ સાથે પ્રેમપૂર્વક તેણે આનંદથી શુભ નીરાજન (આરતી) કર્યું.
Verse 43
पुरोधसा कृत्यविदा शंकराय महात्मने । मधुपर्कादिकं यद्यत्कृत्यं तत्तत्कृतं मुदा
પછી વિધિમાં નિપુણ પુરોહિતે મહાત્મા શંકર માટે મધુપર્ક વગેરે થી આરંભ કરીને જે જે સન્માન-સત્કારના કર્તવ્ય હતા, તે બધાં આનંદથી કર્યા.
Verse 44
मया स नोदितस्तत्र पुरोधाः कृतवांस्तदा । सुमंगलं च यत्कर्म प्रस्तावसदृशम्मुने
હે મુને, તે સમયે ત્યાં મેં તેને પ્રેરિત કર્યો; ત્યારબાદ પુરોહિતે પ્રસંગને અનુરૂપ જે સુમંગલ કર્મ હતું, તે યથાવિધી આનંદથી કર્યું.
Verse 45
अन्तर्वेद्यां महाप्रीत्या सम्प्रविश्य हिमाद्रिणा । यत्र सा पार्वती कन्या सर्वाभरणभूषिता
મહાન આનંદથી હિમાલય અંતર્વેદીમાં પ્રવેશ્યા; જ્યાં સર્વ આભૂષણોથી શોભિત કન્યા પાર્વતી ઊભી હતી.
Verse 46
वेदिकोपरि तन्वंगी संस्थिता सुविराजिता । तत्र नीतो मद्दादेवो विष्णुना च मया सह
વેદિકા ઉપર તે તન્વંગી દેવી મહા તેજથી વિરાજમાન હતી. ત્યારે વિષ્ણુએ મારી સાથે દેવાધિદેવ શિવને ત્યાં જ લઈ આવ્યા.
Verse 47
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिव हिमगिरिगृहाभ्यन्तरगमनोत्सववर्णनं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘શિવનું હિમગિરિગૃહના અંતઃપુરમાં પ્રવેશોત્સવનું વર્ણન’ નામનો સત્તેચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 48
तत्रोपविष्टो गर्गश्च यत्रास्ति घटिकालयम् । यावच्छेषा घटी तावत्कृतम्प्रणवभाषणम्
ત્યાં જ્યાં ઘટિકાલય (જળઘડી) રાખેલી હતી, ત્યાં ગર્ગ ઋષિ બેસી ગયા. જેટલો સમય એક ઘટી બાકી હતી, તેટલો સમય તેમણે પ્રણવ ‘ૐ’નું ઉચ્ચારણ કર્યું।
Verse 49
पुण्याहम्प्रवदन्गर्गस्समाध्रेऽञ्जलिम्मुदा । पार्व्वत्यक्षतपूर्णं च ववृषे च शिवोपरि
‘પુણ્યાહ’ કહીને ગર્ગ ઋષિએ આનંદથી અંજલિ બાંધી, પાર્વતીએ પવિત્ર કરેલા અક્ષત (અખંડ ચોખા) ભગવાન શિવ પર વરસાવ્યા।
Verse 50
तया सम्पूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशाम्बुभिः । परमोदाढ्यया तत्र पार्वत्या रुचिरास्यया
ત્યાં પરમ દૃઢનિષ્ઠા ધરાવતી, રુચિરમુખી પાર્વતીએ દહીં, અક્ષત, કુશ અને પવિત્ર જળથી રુદ્રની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી।
Verse 51
विलोकयन्ती तं शम्भुं यस्यार्थे परमन्तपः । कृतम्पुरा महाप्रीत्या विरराज शिवाति सा
તે શંભુને નિહાળતી—જેનાં માટે પરમ તપસ્વિનીએ પૂર્વે ઘોર તપ કર્યું હતું—તે મહાપ્રીતિથી તેજસ્વી બની અને ખરેખર ‘શિવા’, શિવની મંગલમયી અર્ધાંગિની બની।
Verse 52
मया मुने तदोक्तस्तु गर्गादिमुनिभिश्च सः । समानर्च शिवां शम्भुर्लौकिकाचारसंरतः
હે મુને, આ વચન મેં કહ્યું હતું અને ગર્ગાદિ મુનિઓએ પણ તેને સમર્થન આપ્યું. ત્યારબાદ લોકાચારને અનુસરતા શંભુએ શ્રદ્ધા-આદરથી શિવાનું સમ્યક્ પૂજન કર્યું.
Verse 53
एवं परस्परं तौ वै पार्व्वतीपरमेश्वरौ । अर्चयन्तौ तदानीञ्च शुशुभाते जगन्मयौ
આ રીતે તે સમયે પાર્વતી અને પરમેશ્વર પરસ્પર આદરથી એકબીજાનું અર્ચન કરતા, જગન્મય હોવાથી મહા તેજથી શોભિત થયા.
Verse 54
त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षन्तौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्यादिभिस्स्त्रीभिर्विशेषतः
ત્રિલોકની લક્ષ્મી-સમૃદ્ધિના તેજથી આવૃત થઈ તેઓ પરસ્પર નિહાળતા રહ્યા. ત્યારે લક્ષ્મી આદિ દિવ્ય સ્ત્રીઓએ વિશેષ રીતે તેમનું નીરાજન (આરતી) કર્યું.
Verse 55
तथा परा वै द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरथो पुरस्त्रियः । शिवाञ्च शम्भुञ्च विलोकयन्त्योऽवापुर्म्मुदन्तास्सकला महोत्सवम्
એ જ રીતે દ્વિજોની સ્ત્રીઓ અને નગરની સ્ત્રીઓએ પણ આરતી કરી. શિવા અને શંભુને નિહાળતાં સર્વે આનંદિત થઈ અને તે મહોત્સવની પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરી.
Frequently Asked Questions
The chapter centers on the formal ceremonial preparation of Pārvatī—construction/commissioning of a Durgopavīta with Vedic and Śaiva mantras, her ritual bathing and adornment, nīrājana by women attendants, and the public utsava marked by gifts and music.
Adornment functions as ritual sacralization: Śiva-given ornaments signify divine authorization, while nīrājana publicly seals auspiciousness and protection; together they externalize inner śakti while the text insists on sustained dhyāna on Śiva as the true center.
The ideal is the union of inner devotion and outer rite: Pārvatī remains mentally absorbed in Śiva amid ceremonial splendor, while dharma is completed through communal celebration—dāna to Brahmins/others and musical festivities as sanctioned expressions of joy.