मङ्गलपत्रिकाग्रहणम् — Reception of the Auspicious Marriage Invitation
અધ્યાય ૩૯ નારદ–બ્રહ્મા સંવાદરૂપ છે. નારદ પૂછે છે કે મંગલપત્રિકા (વિવાહનું આમંત્રણ/સ્વીકૃતિપત્ર) મળ્યા પછી શશિમૌલી શંકરે શું કર્યું. બ્રહ્મા કહે છે—શિવ આનંદથી પત્રિકા ગ્રહણ કરે છે, હર્ષમાં હસે છે અને દૂતોનું સન્માન કરે છે; તેથી દિવ્ય હોવા છતાં લોકાચાર મુજબની મર્યાદા પ્રગટ થાય છે. તે પત્રિકા વિધિવત વાંચાવીને નિયમ પ્રમાણે સ્વીકારે છે અને લગ્ન-સ્વીકૃતિ જાહેર રીતે પ્રગટ કરે છે. દૂતોને કહે છે—તમારું કાર્ય સફળ થયું; મારા લગ્નમાં હાજર રહેજો, કારણ કે મેં લગ્ન સ્વીકાર્યા છે. દૂત પ્રણામ અને પ્રદક્ષિણા કરીને આનંદથી પરત જાય છે અને પોતાની સફળ દૂતિયાઈ જાહેર કરે છે. આરંભમાં આ કથા-શ્રવણને મંગલકારી અને પાપનાશક કહેવામાં આવ્યું છે; શિવલીલા પરાત્પરતા અને સામાજિક વ્યવસ્થાનો સુમેળ કરે છે. આગળના શ્લોકો લગ્ન તૈયારી તરફ લઈ જઈ મંગલશક્તિ અને શિવની કૃપામય અધિપત્યતા દર્શાવે છે।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथाश्रावि त्वत्तोऽस्माभिः कृपानिधे
નારદ બોલ્યા—હે વિધાતા બ્રહ્મા! હે તાત, મહાપ્રાજ્ઞ, શ્રીવિષ્ણુના શિષ્ય, તમને નમસ્કાર. હે કૃપાનિધિ, આપ પાસેથી અમે આ અદ્ભુત પવિત્ર કથા સાંભળી છે।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । वैवाहिकं सुमाङ्गल्यं सर्वाघौघविनाशनम्
હવે હું શશિમૌલી ભગવાન શિવનું ચરિત સાંભળવા ઇચ્છું છું—તેમના વિવાહનું પરમ શુભ, સુમંગળમય વર્ણન, જે સર્વ પાપસમૂહનો નાશ કરે છે।
Verse 3
किं चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम् । तां श्रावय कथान्दिव्यां शङ्करस्सपरात्मनः
મંગલપત્રિકા પ્રાપ્ત કરીને મહાદેવે શું કર્યું? પરમાત્મા શંકરની તે દિવ્ય કથા અમને સંભળાવો।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । शृणु वत्स महाप्राज्ञ शाङ्करम्परमं यशः । यच्चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે વત્સ, હે મહાપ્રાજ્ઞ! શંકરનું પરમ યશ સાંભળ; મંગલપત્રિકા પ્રાપ્ત કરીને મહાદેવે જે કર્યું તે।
Verse 5
अथ शम्भुर्गृहीत्वा तां मुदा मंगलपत्रिकाम् । विजहास प्रहृष्टात्मा मानन्तेषां व्यधाद्विभुः
ત્યારે શંભુએ આનંદથી તે મંગલપત્રિકા હાથમાં લીધી અને હર્ષિત હૃદયે સ્મિત કર્યું; સર્વવ્યાપી પ્રભુએ જે તેમને નમન કરતા હતા તેમને માન આપ્યો।
Verse 6
वाचयित्वा च तां सम्यग्स्वीचकार विधानतः । तज्जनन्यापयामास बहुसम्मान्य चादृतः
તેણે તેને યોગ્ય રીતે વાંચાવડાવી વિધાન મુજબ સ્વીકારી; પછી બહુ સન્માન અને આદર સાથે તેની માતાને સંદેશ મોકલ્યો।
Verse 7
उवाच सुनिवर्गांस्तान्कार्य्यं सम्यक् कृतं शुभम् । आगन्तव्यं विवाहे मे विवाहस्स्वीकृतो मया
તેણે તે સદ્ગુણીજનોને કહ્યું—“શુભ કાર્ય સમ્યક રીતે પૂર્ણ થયું છે. તમે મારા વિવાહમાં અવશ્ય આવજો; આ વિવાહ મેં સ્વીકાર્યો છે.”
Verse 8
इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः प्रहृष्टास्ते प्रणम्य तम् । परिक्रम्य ययुर्धाम शंसन्तः स्वं विधिम्परम्
શંભુના વચનો સાંભળી તેઓ અત્યંત હર્ષિત થયા. તેમને પ્રણામ કરીને અને પ્રદક્ષિણા કરીને, તેઓ પોતાના ધામે ગયા અને તેમણે શીખવેલી પરમ વિધિ (ધર્મ)ની સ્તુતિ કરતા રહ્યા.
Verse 9
अथ देवेश्वरश्शम्भुस्सामरस्त्वां मुने द्रुतम् । लौकिकाचारमाश्रित्य महालीलाकरः प्रभुः
પછી દેવેશ્વર શંભુ—જે સર્વ સાથે સમરસ છે—હે મુને, તને તત્કાળ સંબોધ્યા. મહાલીલાકાર તે પ્રભુ, પોતાની લીલા માટે લોકિક આચારનો આશ્રય લેતા થયા.
Verse 10
त्वमागतः परप्रीत्या प्रशंसंस्त्वं विधिम्परम् । प्रणमंश्च नतस्कन्धो विनीतात्मा कृताञ्जलिः
તમે પરમ પ્રેમભક્તિથી આવ્યા છો, તે પરમ વિધિ (ધર્મ)ની પ્રશંસા કરતા. પ્રણામ કરતા, ખભા નમાવી, વિનયી આત્મા બની, હાથ જોડીને શ્રદ્ધાથી ઊભા છો.
Verse 11
अस्तौस्सुजयशब्दान्हि समुच्चार्य मुहुर्मुहुः । निदेशं प्रार्थयंस्तस्य प्रशंसंस्त्वं विधिम्मुने
તમે વારંવાર ઊંચા સ્વરે ‘જય જય’ જેવા મંગલ શબ્દો ઉચ્ચારી, તે પ્રભુની સ્તુતિ કરી; હે મુનિ, વિધિ-વિધાનનો ઉપદેશ વિનયપૂર્વક માગ્યો।
Verse 12
ततश्शंभुः प्रहृष्टात्मा दर्शयंल्लौकिकीं गतिम् । उवाच मुनिवर्य त्वां प्रीणयञ्छुभया गिरा
પછી શંભુ અંતરમાં હર્ષિત થઈ, લીલાર્થ લોકિક ગતિ દર્શાવતા, શુભ વચનોથી તમને પ્રસન્ન કરતાં, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, બોલ્યા।
Verse 13
शिव उवाच । प्रीत्या शृणु मुनिश्रेष्ठ ह्यस्मत्तोऽद्य वदामि ते । ब्रुवे तत्त्वां प्रियो मे यद्भक्तराजशिरोमणिः
શિવે કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ! પ્રેમથી સાંભળો; આજે હું જાતે તમને કહું છું. હું તત્ત્વ જણાવું છું, કારણ કે તમે મને પ્રિય છો—ભક્તરાજોમાં શિરોમણિ છો।
Verse 14
कृतं महत्तपो देव्या पार्वत्या तव शासनात् । तस्यै वरो मया दत्तः पतित्वे तोषितेन वै
તમારા આદેશથી દેવી પાર્વતીએ મહાન તપ કર્યું. તેથી પ્રસન્ન થઈને મેં તેને આ વર આપ્યો કે હું તેનો પતિ બનીશ।
Verse 15
करिष्येऽहं विवाहं च तस्या वश्यो हि भक्तितः । सप्तर्षिभिस्साधितश्च तल्लग्नं शोधितं च तैः
હું નિશ્ચયે તેનું વિવાહ કરીશ; ભક્તિથી હું ખરેખર તેના વશમાં છું. સપ્તર્ષિઓએ શુભ લગ્નમુહૂર્ત સાધી નક્કી કર્યું છે અને તેમણે જ તેને તપાસી પુષ્ટિ પણ કરી છે.
Verse 16
अद्यतस्सप्तमे चाह्नि तद्भविष्यति नारद । महोत्सवं करिष्यामि लौकिकीं गतिमाश्रितः
હે નારદ, આજથી સાતમા દિવસે તે ઘટના થશે. લોકવ્યવહારનો આશ્રય લઈને હું એક મહોત્સવનું આયોજન કરીશ.
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य परात्मनः । प्रसन्नधीः प्रभुं नत्वा तात त्वं वाक्यमब्रवीः
બ્રહ્માએ કહ્યું—પરમાત્મા શંકરના આ વચનો સાંભળી, હે પ્રિય, તું પ્રસન્ન બુદ્ધિથી પ્રભુને નમસ્કાર કરીને પછી આ વચન બોલ્યો.
Verse 18
नारद उवाच । भवतस्तु व्रतमिदम्भक्तवश्यो भवान्मतः । सम्यक् कृतं च भवता पार्वतीमानसेप्सितम्
નારદે કહ્યું—તમારું આ વ્રત સર્વથા યોગ્ય છે, કારણ કે તમે ભક્તવશ માનવામાં આવો છો. તમે તેને સમ્યક રીતે કર્યું છે અને પાર્વતીના મનની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી છે।
Verse 19
कार्यं मत्सदृशं किञ्चित्कथनीयन्त्वया विभो । मत्वा स्वसेवकं मां हि कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
હે વિભુ, મારા યોગ્ય કોઈ કાર્ય મને કહો. મને તમારો સેવક માની કૃપા કરો; તમને નમસ્કાર।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्तु त्वया शम्भुश्शंकरो भक्तवत्सलः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सादरं त्वां मुनीश्वर
બ્રહ્માએ કહ્યું—તમે આમ કહ્યે ત્યારે ભક્તવત્સલ શંભુ-શંકરે પ્રસન્ન હૃદયથી, હે મુનીશ્વર, તમને આદરપૂર્વક પ્રત્યુત્તર આપ્યો।
Verse 21
शिव उवाच । विष्णुप्रभृतिदेवांश्च मुनीन्सिद्धानपि ध्रुवम् । त्वन्निमन्त्रय मद्वाण्या मुनेऽन्यानपि सर्वतः
શિવે કહ્યું—નિશ્ચયે વિષ્ણુ વગેરે દેવોને, તેમજ મુનિઓ અને સિદ્ધોને પણ આમંત્રિત કર. અને હે મુને, મારી વાણીથી સર્વ દિશાઓમાંથી અન્ય સૌને પણ બોલાવ.
Verse 22
सर्व आयान्तु सोत्साहास्सर्वशोभासमन्विताः । सस्त्रीसुतगणाः प्रीत्या मम शासनगौरवात्
બધા ઉત્સાહથી ભરપૂર અને સર્વ શોભાથી યુક્ત થઈ આવે; પત્ની, પુત્રો અને પરિચારકગણ સાથે, મારા આદેશના ગૌરવ પ્રત્યે આદર રાખીને, આનંદથી આવે.
Verse 23
नागमिष्यन्ति ये त्वत्र मद्विवाहोत्सवे मुने । ते स्वकीया न मन्तव्या मया देवादयः खलु
હે મુને, જે મારા વિવાહોત્સવમાં અહીં નહીં આવે, તેઓ દેવતા વગેરે હોય તોય હું તેમને મારા પોતાના ગણાવીશ નહીં।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इतीशाज्ञां ततो धृत्वा भवाञ्छङ्करवल्लभः । सर्वान्निमन्त्रयामास तं तं गत्वा द्रुतं मुने
બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે ઈશ્વરની આજ્ઞા ધારણ કરીને, શંકરના પ્રિય ભવાન, હે મુને, ઝડપથી એક એક પાસે જઈ સર્વને આમંત્રણ આપ્યું।
Verse 25
शम्भूपकण्ठमागत्य द्रुतं मुनिवरो भवान् । तद्दूत्यात्तत्र सन्तस्थौ तदाज्ञाम्प्राप्य नारद
હે નારદ, મુનિશ્રેષ્ઠ તમે ઝડપથી શંભુના પ્રિય સેવક પકંઠ પાસે પહોંચ્યા; તેના દૂતરૂપે ત્યાં સ્થિર રહ્યા અને તેની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરી।
Verse 26
शिवोऽपि तस्थौ सोत्कण्ठस्तदागमनलालसः । स्वगणैस्सोत्सवैस्सवेंर्नृत्यद्भिस्सर्वतोदिशम्
શિવ પણ ત્યાં ઉત્કંઠાથી ભરાઈ, તેણીના આગમનની લાલસા રાખીને ઊભા રહ્યા. અને સર્વ દિશાઓમાં તેમના પોતાના ગણો ઉત્સવમય આનંદથી નૃત્ય કરી ઉજવણી કરવા લાગ્યા.
Verse 27
एतस्मिन्नेव काले तु रचयित्वा स्ववेषकम् । आजगामाच्युतश्शीघ्रं कैलासं सपरिच्छदः
એ જ સમયે અચ્યુત (વિષ્ણુ) એ પોતાનો વેશ ગોઠવી, સેવકો તથા જરૂરી પરિચર-પરિકર સાથે, ઝડપથી કૈલાસે આવી પહોંચ્યા.
Verse 28
शिवम्प्रणम्य सद्भक्त्या सदारस्सदलो मुदा । तदाज्ञाम्प्राप्य सन्तस्थौ सुस्थाने प्रीतमानसः
સદ્ભક્તિથી શિવને પ્રણામ કરીને, પત્ની અને સહચરો સાથે તે આનંદિત થયો. શિવની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને તે યોગ્ય સ્થાને સ્થિર રહ્યો, હૃદય પ્રીતિથી ભરાયું.
Verse 29
तथाहं स्वगणैराशु कैलासमगमं मुदा । प्रभुम्प्रणम्यातिष्ठं वै सानन्दस्स्वगणान्वितः
“પછી હું મારા ગણો સાથે ત્વરિત આનંદથી કૈલાસ ગયો. પ્રભુને પ્રણામ કરીને, ગણો સહિત હું સાનંદ ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.”
Verse 30
इन्द्रादयो लोकपाला आययुस्सपरिच्छदाः । तथैवालंकृतास्सर्वे सोत्सवास्सकलत्रकाः
ઇન્દ્ર વગેરે લોકપાલો પોતાના પરિજન-પરિકર સાથે આવ્યા. તેમ જ બધા જ અલંકૃત થઈ, ઉત્સવભાવથી, પોતાની પત્નીઓ સાથે પધાર્યા.
Verse 31
तथैव मुनयो नागास्सिद्धा उपसुरा स्तथा । आययुश्चापरेऽपीह सोत्सवास्सुनिमन्त्रिताः
એ જ રીતે મુનિઓ, નાગો, સિદ્ધો તથા ઉપસુરો પણ ત્યાં આવ્યા; અને ઘણા અન્ય લોકો પણ યોગ્ય રીતે આમંત્રિત થઈ ઉત્સવ-હર્ષ સાથે અહીં ઉપસ્થિત થયા।
Verse 32
महेश्वरस्तदा तत्रागतानां च पृथक् पृथक् । सर्वेषाममराद्यानां सत्कारं व्यदधान्मुदा
ત્યારે મહેશ્વરે ત્યાં આવેલા સૌનો—દેવોથી આરંભ કરીને—એકેકને અલગ અલગ રીતે, આનંદપૂર્વક, યથોચિત સન્માન-સત્કાર કર્યો।
Verse 33
अथोत्सवो महानासीत्कैलासे परमोद्भुतः । नृत्यादिकन्तदा चक्रुर्यथायोग्यं सुरस्त्रियः
પછી કૈલાસમાં પરમ અદ્ભુત એવો મહાન ઉત્સવ થયો; તે સમયે દેવાંગનાઓએ યથાયોગ્ય નૃત્યાદિ કલાઓ કરી।
Verse 34
एतस्मिन्समये देवा विष्ण्वाद्या ये समागताः । यात्रां कारयितुं शम्भोस्तत्रोषुस्तेऽखिला मुने
તે સમયે વિષ્ણુ આદિ જે દેવો એકત્ર થયા હતા, હે મુને, તેઓ બધા શંભુની યાત્રા યોગ્ય રીતે કરાવવા ત્યાં જ રોકાયા।
Verse 35
शिवाज्ञप्तास्तदा सर्वे मदीयमिति यन्त्रिताः । शिवकार्यमिदं सर्वं चक्रिरे शिवसेवनम्
ત્યારે બધા શિવની આજ્ઞાથી, ‘અમે તો તેમના જ છીએ’ એવા ભાવથી નિયંત્રિત થઈ, આ સર્વ કાર્યને શિવકાર્ય માનીને કર્યું અને શિવસેવામાં લાગ્યા।
Verse 36
मातरस्सप्त तास्तत्र शिवभूषाविधिम्परम् । चक्रिरे च मुदा युक्ता यथायोग्यन्तथा पुनः
ત્યાં તે સાત દિવ્ય માતાઓ આનંદથી યુક્ત થઈ શિવના પરમ ભૂષણવિધિનું યથાયોગ્ય આચરણ કર્યું; અને પછી ફરી બધું યોગ્ય પ્રમાણે સુવ્યવસ્થિત કર્યું।
Verse 37
तस्य स्वाभाविको वेषो भूषाविविरभूत्तदा । तस्येच्छया मुनिश्रेष्ठ परमेशस्य सुप्रभो
ત્યારે તેનો સ્વાભાવિક વેશ જ જાણે ભૂષણ બની તેજસ્વી થયો. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, પરમેશ્વરની ઇચ્છાથી તેની શુભ્ર દિવ્ય પ્રભા પ્રગટ થઈ।
Verse 38
चन्द्रश्च मुकुटस्थाने सान्निध्यमकरोत्तदा । लोचनं सुन्दरं ह्यासीत्तृतीयन्तिलकं शुभम्
ત્યારે ચંદ્રમા મુકુટસ્થાને સાન્નિધ્ય કરીને સ્થિત થયો. નેત્ર અતિ સુંદર દેખાયું, અને શુભ તૃતીય નેત્ર પવિત્ર તિલક સમાન પ્રગટ થયું।
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे देवनिमन्त्रण देवागमन शिवयात्रावर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ગ્રંથ ‘રુદ્રસંહિતા’ના તૃતીય ‘પાર્વતીખંડ’માં ‘દેવનિમંત્રણ, દેવાગમન તથા શિવયાત્રાવર્ણન’ નામનો એકોણચાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 40
अन्यांगसंस्थितास्सर्पास्तदंगाभरणानि च । बभूवुरतिरम्याणि नानारत्नमयानि च
તેમના અન્ય અંગો પર સ્થિત સર્પો તે અંગોના આભૂષણ બની ગયા; તેઓ અતિ રમ્ય લાગ્યા, જાણે અનેક પ્રકારના રત્નોથી રચાયેલા હોય।
Verse 41
विभूतिरंगरागोऽभूच्चन्दनादिसमुद्भवः । तद्दुकूलमभूद्दिव्यं गजचर्मादि सुन्दरम्
વિભૂતિ જ તેમનો અંગરાગ બની અને ચંદનાદિમાંથી સુગંધિત લેપ પ્રગટ થયો. તેમનું વસ્ત્ર દિવ્ય બન્યું—ગજચર્મ વગેરેમાંથી રચાયેલું, અતિ સુંદર।
Verse 42
ईदृशं सुन्दरं रूपं जातं वर्णातिदुष्करम् । ईश्वरोऽपि स्वयं साक्षादैश्वर्यं लब्धवान्स्वतः
એવું અતિ સુંદર રૂપ પ્રગટ થયું કે તેનું વર્ણન વાણીથી અતિ દુષ્કર છે. સ્વયં સాక్షાત ઈશ્વરે પણ પોતાની સ્વાભાવિક શક્તિથી દિવ્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
Verse 43
ततश्च सर्वे सुरपक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे शिवसन्निधिं तदा महोत्सवाः प्रोचुरहो मुदान्विताः
પછી દેવગણ અને દૈત્યપક્ષ, નાગો, પંખીઓ, અપ્સરાઓ તથા મહર્ષિઓ—બધા શિવના સાન્નિધ્યમાં એકત્ર થયા. આનંદથી ભરાઈને બોલ્યા, “અહો! કેવો મહોત્સવ!”
Verse 44
सर्वै ऊचुः । गच्छ गच्छ महादेव विवाहार्थं महेश्वर । गिरिजाया महादेव्याः सहास्माभिः कृपां कुरु
સર્વે બોલ્યા—“જાઓ, જાઓ, હે મહાદેવ, હે મહેશ્વર! વિવાહાર્થે પ્રસ્થાન કરો. અમારાં સાથે મહાદેવી ગિરિજાની પાસે જઈ કૃપા કરો.”
Verse 45
ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या विज्ञानप्रीतमानसः
ત્યાર પછી વિષ્ણુએ પ્રસંગને અનુરૂપ વચન કહ્યું. ભક્તિપૂર્વક શંકરને પ્રણામ કરીને, તત્ત્વવિજ્ઞાનથી પ્રસન્ન મનથી તેમણે તેમને સંબોધ્યા।
Verse 46
विष्णुरुवाच । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । कार्यकर्त्ता स्वभक्तानां विज्ञप्तिं शृणु मे प्रभो
વિષ્ણુએ કહ્યું—હે દેવોના દેવ મહાદેવ, શરણાગતવત્સલ! પોતાના ભક્તોના કાર્યો સિદ્ધ કરનાર પ્રભુ, મારી વિનંતી સાંભળો।
Verse 47
गृह्योक्तविधिना शम्भो स्वविवाहस्य शंकर । गिरीशसुतया देव्या कर्म कर्तुमिहार्हसि
હે શંભુ, હે શંકર, ગૃહ્યોક્ત વિધિ અનુસાર અહીં પોતાના વિવાહના સંસ્કારો ગિરીશ (હિમાલય)ની પુત્રી દેવીએ સાથે કરવું તને યોગ્ય છે।
Verse 48
त्वया च क्रियमाणे तु विवाहस्य विधौ हर । स एव हि तथा लोके सर्वस्सुख्यातिमाप्नुयात
હે હર, જ્યારે વિવાહવિધિ તારા દ્વારા કરવામાં આવે છે, ત્યારે એ જ કર્મ જગતમાં સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થઈ સર્વમંગલ શુભકીર્તિ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 49
मण्डपस्थापनन्नान्दीमुखन्तत्कुलधर्मतः । कारय प्रीतितो नाथ लोके स्वं ख्यापयन् यशः
હે નાથ, પ્રીતિપૂર્વક મંડપ સ્થાપિત કરાવ અને તે કુલધર્મ અનુસાર શુભ નંદીમુખ સંસ્કાર પણ કરાવ; આમ કરીને લોકમાં પોતાનું યશ પ્રગટ કર।
Verse 50
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तस्तदा शम्भुर्विष्णुना परमेश्वरः । लौकिकाचारनिरतो विधिना तच्चकार सः
બ્રહ્માએ કહ્યું—વિષ્ણુએ આમ સંબોધ્યા પછી પરમેશ્વર શંભુ લોકાચારનું પાલન કરવા તત્પર રહી વિધિ મુજબ તે કર્મ કર્યું।
Verse 51
अहं ह्यधिकृतस्तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । अकुर्वं मुनिभिः प्रीत्या तत्र तत्कर्म चादरात्
હું તેમના દ્વારા નિયુક્ત થયો હોવાથી, અભ્યുദયને યોગ્ય બધું મેં કર્યું; અને ત્યાં મુનિઓ પ્રસન્ન રહેતાં ભક્તિ તથા આદરથી તે વિધિ સંપન્ન કરી।
Verse 52
कश्यपोऽत्रिर्वशिष्ठश्च गौतमो भागुरिर्गुरुः । कण्वो बृहस्पतिश्शक्तिर्जमदग्निः पराशरः
ત્યાં કશ્યપ, અત્રિ, વસિષ્ઠ, ગૌતમ, ગુરુ ભાગુરી, કણ્વ, બૃહસ્પતિ, શક્તિ, જમદગ્નિ અને પરાશર—આ બધા હાજર હતા.
Verse 53
मार्कण्डेयश्शिलापाकोऽरुणपालोऽकृतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गश्शिलादोऽथ महामुने
હે મહામુનિ, ત્યાં માર્કંડેય, શિલાપાક, અરુણપાલ, અકૃતશ્રમ; તેમજ અગસ્ત્ય, ચ્યવન, ગર્ગ અને શિલાદ પણ હાજર હતા.
Verse 54
दधीचिरुपमन्युश्च भरद्वाजोऽकृतव्रणः । पिप्पलादोऽथ कुशिकः कौत्सो व्यासः सशिष्यकः
દધીચિ, ઉપમન્યુ, ભરદ્વાજ, અકૃતવ્રણ; પછી પિપ્પલાદ, કુશિક, કૌત્સ અને શિષ્યો સહિત વ્યાસ—આ બધા પૂજ્ય ઋષિઓ ત્યાં હાજર હતા.
Verse 55
एते चान्ये च बहव आगताश्शिवसन्निधिम् । मया सुनोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्
આ અને અન્ય ઘણા શિવસન્નિધિમાં આવ્યા. મારી યોગ્ય સૂચનાથી પ્રેરિત થઈ તેમણે ત્યાં વિધિપૂર્વક નિર્ધારિત ક્રિયા કરી.
Verse 56
वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । रक्षां चक्रुर्महेशस्य कृत्वा कौतुकमंगलम्
વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત તે સૌએ વેદોક્ત વિધિ પ્રમાણે, પહેલાં કૌતુક-મંગલ કરીને, મહેશની રક્ષા-ક્રિયા કરી.
Verse 57
ऋग्यजुस्सामसूक्तैस्तु तथा नानाविधैः परैः । मंगलानि च भूरीणि चक्रुः प्रीत्यर्षयोऽखिलाः
પછી સર્વ ઋષિઓ આનંદથી ઋગ્, યજુઃ અને સામના સૂક્તો તથા અન્ય નાનાવિધ પવિત્ર મંત્રોનું પાઠ કરીને અનેક મંગલ કર્મો કર્યા.
Verse 58
ग्रहाणां पूजनं प्रीत्या चक्रुस्ते शम्भुना मया । मण्डलस्थसुराणां च सर्वेषां विघ्नशान्तये
સર્વ વિઘ્નોની શાંતિ માટે તેમણે આનંદથી ગ્રહોની પૂજા કરી, તેમજ પોતાના-પોતાના મંડળોમાં સ્થિત સર્વ દેવતાઓની પણ—આ બધું શંભુ (શિવ)ની આજ્ઞા મુજબ કર્યું.
Verse 59
ततश्शिवस्तु सन्तुष्टः कृत्वा सर्वं यथोचितम् । लौकिकं वैदिकं कर्म ननाम च मुदा द्विजान्
પછી ભગવાન શિવે લોકિક આચાર અને વૈદિક કર્મ—બધું યથાવિધી પૂર્ણ કરીને પરમ સંતોષ પામ્યા અને આનંદથી દ્વિજ બ્રાહ્મણોને પ્રણામ કર્યા.
Verse 60
अथ सर्वेश्वरो विप्रान्देवान्कृत्वा पुरस्सरान् । निस्ससार मुदा तस्मात्कैलासात्पर्वतोत्तमात्
ત્યારે સર્વેશ્વરે વિપ્રો અને દેવોને આગળ રાખીને, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૈલાસથી આનંદપૂર્વક પ્રસ્થાન કર્યું।
Verse 61
बहिः कैलासकुधराच्छम्भुस्तस्थौ मुदान्वितः । देवैस्सह द्विजैश्चैव नानास्वीकारकः प्रभुः
કૈલાસ પર્વતની બહાર શંભુ આનંદથી સ્થિર ઊભા રહ્યા. નાનાવિધ પૂજા અને અર્પણ સ્વીકારનાર પ્રભુ સાથે દેવો તથા દ્વિજ ઋષિઓ પણ હતા।
Verse 62
तदोत्सवो महानासीत्तत्र देवादिभिः कृतः । सन्तुष्ट्यर्थं महेशस्य गानवाद्यसुनृत्यकः
ત્યાં તે ઉત્સવ મહાન હતો; દેવો વગેરે મહેશને પ્રસન્ન કરવા માટે ગાન, વાદ્ય અને સુન્દર નૃત્યો સાથે તેને સંપન્ન કર્યો।
Frequently Asked Questions
Śiva’s reception, reading, and formal acceptance of the maṅgalapatrikā (auspicious marriage invitation/document) connected with the impending Śiva–Pārvatī wedding, including his instructions to the envoys to attend the ceremony.
The maṅgala document symbolizes the transition from intention to dharmically sanctioned union; Śiva’s vidhānataḥ acceptance teaches that cosmic events manifest through orderly rites, and that maṅgalya operates as a spiritual purifier when aligned with dharma and devotion.
Śiva appears as Devēśvara (sovereign deity) and as Mahālīlākara (performer of divine play), simultaneously transcendent and exemplary in laukika conduct—honoring messengers, following procedure, and publicly affirming the union.