मेना-हिमालयसंवादः (Menā’s Counsel to Himālaya; Response to Slander of Śiva)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् । शोकेनासाधुनयना हृदयेन विदूयता

બ્રહ્માએ કહ્યું—બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી મેના હિમાલયને બોલી; શોકથી તેની નજર અસ્થિર હતી અને હૃદય અંદરથી દહન થતું હતું।

Verse 2

मेनोवाच । शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामे सुखावहम् । पृच्छ शैववरान्सर्वान्किमुक्तं ब्राह्मणेन ह

મેનાએ કહ્યું: હે શૈલેન્દ્ર, મારા વચનો સાંભળો જે અંતે સુખ આપનારા છે. તે બ્રાહ્મણે શું કહ્યું છે તે તમામ શ્રેષ્ઠ શિવભક્તોને પૂછો.

Verse 3

निन्दानेन कृता शम्भोर्वैष्णवेन द्विजन्मना । श्रुत्वा तां मे मनोऽतीव निर्विण्णं हि नगेश्वर

હે નગેશ્વર, તે વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ દ્વારા કરવામાં આવેલી શંભુની નિંદા સાંભળીને મારું મન અત્યંત વ્યથિત અને વિરક્ત થઈ ગયું છે.

Verse 4

तस्मै रुद्राय शैलेश न दास्यामि सुतामहम् । कुरूपशीलनम्मे हि सुलक्षणयुतां निजाम्

હે શૈલેશ, હું તે રુદ્રને મારી પુત્રી નહીં આપું; કારણ કે તે કુરૂપ અને દુરાચારી છે, જ્યારે મારી પુત્રી શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.

Verse 5

न मन्यसे वचो चेन्मे मरिष्यामि न संशयः । त्यक्ष्यामि च गृहं सद्यो भक्षयिष्यामि वा विषम्

જો તમે મારી વાત નહીં માનો, તો હું ચોક્કસ મરી જઈશ—તેમાં કોઈ શંકા નથી. હું તરત જ આ ઘર છોડી દઈશ અથવા ઝેર પી લઈશ.

Verse 6

गले बद्ध्वांबिकां रज्ज्वा यास्यामि गहनं वनम् । महाम्बुधौ मज्जयिष्ये तस्मै दास्यामि नो सुताम्

અંબિકાના ગળે દોરડું બાંધીને હું ઘન વનમાં જઈશ. મહાસમુદ્રમાં તેને ડૂબાડી દઈશ; તેને હું અમારી પુત્રી નહીં આપું.

Verse 7

इत्युक्त्वाशु तथा गत्वा मेना कोपालयं शुचा । त्यक्त्वा हारं रुदन्ती सा चकार शयनं भुवि

આવું કહી મેના શોકથી વ્યાકુળ થઈ તુરંત પોતાના કક્ષમાં ગઈ. હાર ત્યજીને તે રડતી રડતી ધરતી પર સૂઈ પડી.

Verse 8

एतस्मिन्नन्तरे तात शम्भुना सप्त एव ते । संस्मृता ऋषयस्सद्यो विरहव्याकुलात्मना

આ વચ્ચે, હે પ્રિય, વિરહથી વ્યાકુળ હૃદયવાળા શંભુએ તે સાત ઋષિઓને તરત જ સ્મરણ કર્યા.

Verse 9

ऋषयश्चैव ते सर्वे शम्भुना संस्मृता यदा । तदाऽऽजग्मुः स्वयं सद्यः कल्पवृक्षा इवापरे

શંભુએ જ્યારે તે બધા ઋષિઓનું સ્મરણ કર્યું, ત્યારે તેઓ સ્વયં તરત જ આવી પહોંચ્યા—જાણે બીજા કલ્પવૃક્ષો અચાનક પ્રગટ થયા હોય.

Verse 10

अरुन्धती तथाऽऽयाता साक्षात्सिद्धिरिवापरा । तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान्विजहौ स्वजपं हरः

ત્યારે અરુન્ધતી પણ ત્યાં આવી, જાણે સાક્ષાત્ બીજી સિદ્ધિ હોય. સૂર્યસમાન તેજસ્વીઓને જોઈ હર (ભગવાન શિવ)એ પોતાનો મંત્રજપ થંભાવી બાજુએ મૂક્યો।

Verse 11

स्थित्वाग्रे ऋषयः श्रेष्ठं नत्वा स्तुत्वा शिवं मुने । मेनिरे च तदात्मानं कृतार्थं ते तपस्विनः

હે મુને! તે તપસ્વી ઋષિઓ આગળ ઊભા રહી, શિવને નમસ્કાર કરી સ્તુતિ કરીને, પોતાને કૃતાર્થ અને જીવન સફળ માનવા લાગ્યા।

Verse 12

ततो विस्मयमापन्ना नम स्कृत्य स्थिताः पुनः । प्रोचुः प्राञ्जलयस्ते वै शिवं लोकनमस्कृतम्

પછી તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ નમસ્કાર કરીને ફરી ઊભા રહ્યા; હાથ જોડીને લોકનમસ્કૃત શિવને તેમણે કહ્યું।

Verse 13

ऋषय ऊचुः । सर्वोत्कृष्टं महाराज सार्वभौम दिवौकसाम् । स्वभाग्यं वर्ण्यतेऽस्माभिः किं पुनस्सकलोत्तमम्

ઋષિઓએ કહ્યું— હે મહારાજ! દેવલોકના સાર્વભૌમ! અમે અમારા પરમ સૌભાગ્યને જ સર્વોત્કૃષ્ટ કહી વર્ણવી રહ્યા છીએ; તો જે સર્વમાં ઉત્તમ છે, તેનું વર્ણન તો કેટલું વધુ થશે!

Verse 14

तपस्तप्तं त्रिधा पूर्वं वेदाध्ययनमुत्तमम् । अग्नयश्च हुताः पूर्वं तीर्थानि विविधानि च

પૂર્વે મેં ત્રિવિધ તપ કર્યું અને વેદોનું ઉત્તમ અધ્યયન પણ કર્યું. અગાઉ મેં યજ્ઞાગ્નિઓમાં વિધિપૂર્વક આહુતિઓ અર્પી અને વિવિધ તીર્થોનું પણ સેવન કર્યું.

Verse 15

वाङ्मनःकायजं किंचित्पुण्यं स्मरणसम्भवम् । तत्सर्वं संगतं चाद्य स्मरणानुग्रहात्तव

વાણી, મન અને કાયાથી સ્મરણથી જે થોડું પણ પુણ્ય ઉપજ્યું હતું, તે સર્વ આજે તારા સ્મરણજન્ય અનુગ્રહથી એકત્ર થઈ પૂર્ણ થયું છે.

Verse 16

यो वै भजति नित्यं त्वां कृतकृत्यो भवेन्नरः । किं पुण्यं वर्ण्यते तेषां येषां च स्मरणं तव

જે નિત્ય તારો ભજન કરે છે, તે મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે. જેમના હૃદયમાં તારો સ્મરણ રહે છે, તેમના પુણ્યનું વર્ણન કેવી રીતે થઈ શકે?

Verse 17

सर्वोत्कृष्टा वयं जाताः स्मरणात्ते सदाशिव । मनोरथपथं नैव गच्छसि त्वं कथंचन

હે સદાશિવ, માત્ર તારા સ્મરણથી અમે સર્વોત્કૃષ્ટ બન્યા; છતાં તું કોઈ રીતે પણ અમારા મનોરથોના માર્ગે ચાલતો નથી—લૌકિક ઇચ્છાઓને વશ થતો નથી।

Verse 18

वामनस्य फलं यद्वज्जन्मान्धस्य दृशौ यथा । वाचालत्वञ्च मूकस्य रंकस्य निधिदर्शनम्

આ ફળ એવું છે—જેમ વામનને પૂર્ણ કાયાકૃતિ મળે, જેમ જન્માંધને દૃષ્ટિ મળે, જેમ મૂંગો વાચાળ બને, અને જેમ દરિદ્રને ખજાનો દેખાય।

Verse 19

पङ्गोर्गिरिवराक्रान्तिर्वन्ध्यायः प्रसवस्तथा । दर्शनं भवतस्तद्वज्जातं नो दुर्लभं प्रभो

હે પ્રભો! જેમ લંગડા માટે મહાપર્વત ઓળંગવો અને વંધ્યા સ્ત્રી માટે પ્રસવ થવો અત્યંત દુષ્કર છે, તેમ તમારું દિવ્ય દર્શન સામાન્ય રીતે દુર્લભ છે; પરંતુ તમારી કૃપાથી, સ્વામી, તે અમારે માટે દુર્લભ રહ્યું નથી।

Verse 20

अद्य प्रभृति लोकेषु मान्याः पूज्या मुनीश्वराः । जातास्ते दर्शनादेव स्वमुच्चैः पदमाश्रिताः

આજથી તે મુનીશ્વરો લોકોમાં માન્ય અને પૂજ્ય બન્યા. તમારા દર્શનમાત્રથી જ તેમણે પોતાનું ઉચ્ચ પદ પ્રાપ્ત કરી પરમ સ્થાનનો આશ્રય લીધો।

Verse 21

अत्र किं बहुनोक्तेन सर्व था मान्यतां गताः । दर्शनात्तव देवेश सर्वदेवेश्वरस्य हि

અહીં વધુ કહેવાની શું જરૂર? હે દેવેશ, સર્વદેવેશ્વર, તમારા માત્ર દર્શનથી જ સર્વ કંઈ સંપૂર્ણ રીતે માન્ય અને સ્વીકૃત થઈ જાય છે.

Verse 22

पूर्णानां किञ्च कर्तव्यमस्ति चेत्परमा कृपा । सदृशं सेवकानां तु देयं कार्यं त्वया शुभम्

જો પહેલેથી પૂર્ણ થયેલાઓ માટે પણ કંઈ કરવાનું બાકી હોય, તો એ જ પરમ કૃપા છે. તેથી સેવકોને યોગ્ય એવું શુભ કાર્ય અને યોગ્ય દાન તમે કૃપાપૂર્વક આપો.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तेषां शम्भुर्महेश्वरः । लौकिकाचारमाश्रित्य रम्यं वाक्यमुपाददे

બ્રહ્માએ કહ્યું: તેમની આવી વાત સાંભળી શંભુ મહેશ્વરે લોકાચારની મર્યાદા ધારણ કરીને મધુર અને રમ્ય વાણીથી ઉત્તર આપ્યો.

Verse 24

शिव उवाच । ऋषयश्च सदा पूज्या भवन्तश्च विशेषतः । युष्माकं कारणाद्विप्राः स्मरणं च मया कृतम्

શિવે કહ્યું: ઋષિઓ સદા પૂજ્ય છે, અને તમે વિપ્રજન તો વિશેષ કરીને પૂજ્ય છો. હે દ્વિજોએ, તમારા કારણે જ મેં આ વિષયનું સ્મરણ કર્યું છે.

Verse 25

ममावस्था भवद्भिश्च ज्ञायते ह्युपकारिका । साधनीया विशेषेण लोकानां सिद्धिहेतवे

મારી અવસ્થા તમે સૌ જાણો છો; તે નિશ્ચયે ઉપકારક છે. લોકની સિદ્ધિનું કારણ બને તે માટે તેને વિશેષ કાળજીથી સાધવી જોઈએ.

Verse 26

देवानां दुःखमुत्पन्नं ता रकात्सुदुरात्मनः । ब्रह्मणा च वरौ दत्तः किं करोमि दुरासदः

તે દુષ્ટ તારકથી દેવતાઓને મહાદુઃખ ઉપજ્યું છે. અને બ્રહ્માએ તેને વરદાન આપ્યાં છે; એવા દુર્જેય સામે હું શું કરી શકું?

Verse 27

मूर्तयोऽष्टौ च याः प्रोक्ता मदीयाः परमर्षयः । तास्सर्वा उपकाराय न तु स्वार्थाय तत्स्फुटम्

હે પરમર્ષિઓ, મારી કહેવાયેલી આઠ મૂર્તિઓ સર્વે જીવહિત માટે છે; સ્પષ્ટ છે કે તે સ્વાર્થ માટે નથી.

Verse 28

तथा च कर्तुकामोहं विवाहं शिवया सह । तया वै सुतपस्तप्तं दुष्करं परमर्षिभिः

આ રીતે શિવ સાથે વિવાહ સિદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી તેણે શિવપ્રાપ્તિ માટે કઠોર તપ કર્યું—જે પરમર્ષિઓ માટે પણ દુષ્કર છે.

Verse 29

तस्यै परं फलं देयमभीष्टं तद्धितावहम् । एतादृशः पणो मे हि भक्तानन्दप्रदः स्फुटम्

તેણીને પરમ ફળ નિશ્ચયે આપવું જોઈએ—તેનું સાચું હિત કરનાર ઇચ્છિત વરદાન. કારણ કે એવો જ મારો પ્રણ છે; હું ભક્તોને સ્પષ્ટ રીતે આનંદ આપું છું.

Verse 30

पार्वतीवचनाद्भिक्षुरूपो यातो गिरेर्गृहम् । अहं पावितवान्कालीं यतो लीलाविशारदः

પાર્વતીના વચનથી હું ભિક્ષુકરૂપ ધારણ કરીને ગિરિના ગૃહે ગયો. લીલામાં નિપુણ બની મેં કાળીનું પાવન કર્યું.

Verse 31

मां ज्ञात्वा तौ परं ब्रह्म दम्पती परभक्तितः । दातुकामावभूतां च स्वसुतां वेदरीतितः

મને પરમ બ્રહ્મ તરીકે જાણી, તે દંપતિ પરમ ભક્તિથી, વૈદિક રીતિ મુજબ પોતાની પુત્રીનું દાન (વિવાહાર્થે) આપવા ઉત્સુક બન્યા।

Verse 32

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे सप्तर्ष्यागमनवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી શિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના તૃતીય વિભાગ પાર્વતીખંડમાં ‘સપ્તર્ષિઓના આગમનનું વર્ણન’ નામનો બત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 33

तच्छ्रुत्वा तौ सुनिर्विण्णो तद्धीनौ संबभूवतुः । स्वकन्यां नेच्छतो दातुं मह्यं हि मुनयोऽधुना

એ સાંભળીને તેઓ બંને અત્યંત નિરાશ થયા અને નિર્બળ બની ગયા. તેઓ મનમાં વિચારવા લાગ્યા—“હવે મુનિઓ મને પોતાની કન્યા આપવાની ઇચ્છા રાખતા નથી.”

Verse 34

तस्माद्भवन्तो गच्छन्तु हिमाचलगृहं ध्रुवम् । तत्र गत्वा गिरिवरं तत्पत्नीञ्च प्रबोधय

અતએવ તમે સૌ નિશ્ચિતપણે હિમાચલના ગૃહે જાઓ. ત્યાં જઈ ગિરિરાજ હિમાચલ અને તેમની પત્નીને પ્રબોધી (જાગૃત કરી) દો.

Verse 35

कथनीयं प्रयत्नेन वचनं वेदसम्मितम् । सर्वथा करणीयन्तद्यथा स्यात्कार्य्यमुत्तमम्

પ્રયત્નપૂર્વક વેદસંમતિ ધરાવતું વચન જ બોલવું જોઈએ. અને તે જ ઉપદેશને સર્વ રીતે આચરણમાં મૂકવો જોઈએ, જેથી કાર્ય સર્વોત્તમ બને.

Verse 36

उद्वाहं कर्तुमिच्छामि तत्पुत्र्या सह सत्तमाः । स्वीकृतस्त द्विवाहो मे वरो दत्तश्च तादृशः

હે સત્તમો, હું તેની પુત્રી સાથે વિવાહ કરવા ઇચ્છું છું. મારા માટે દ્વિવિવાહ સ્વીકારવામાં આવ્યો છે અને એવો જ વરદાન પણ આપવામાં આવ્યો છે.

Verse 37

अत्र किं बहुनोक्तेन बोधनीयो हिमालयः । तथा मेना च बोद्धव्या देवानां स्याद्धितं यथा

અહીં ઘણું કહેવાની શું જરૂર? હિમાલયને યોગ્ય રીતે સમજાવવો જોઈએ અને મેનાને પણ બોધ કરાવવો જોઈએ—જેથી દેવતાઓનું હિત થાય.

Verse 38

भवद्भिः कल्पितो यो वै विधिस्स्यादधिकस्ततः । भवताञ्चैव कार्य्यं तु भवन्तः कार्य्यभागिनः

તમે જે વિધિ રચી છે તે નિશ્ચયે અન્ય કરતાં શ્રેષ્ઠ થશે. અને આ કાર્ય તમારું પણ છે, કારણ કે તમે આ કર્મના યોગ્ય ભાગીદાર અને હિસ્સેદાર છો.

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा मुनयस्तेऽमलाशयाः । आनन्दं लेभिरे सर्वे प्रभुणानुग्रहीकृताः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ વચન સાંભળી નિર્મળહૃદય તે મુનિઓ પ્રભુની કૃપાથી અનુગ્રહિત થઈ સર્વે પરમાનંદથી પરિપૂર્ણ થયા।

Verse 40

वयं धन्या अभूवंश्च कृतकृत्याश्च सर्वथा । वंद्या याताश्च सर्वेषां पूजनीया विशेषतः

અમે ધન્ય બન્યા છીએ અને સર્વ રીતે કૃતકૃત્ય થયા છીએ. અમે સર્વના માટે વંદનીય બન્યા છીએ—વિશેષ કરીને પૂજનીય પણ બન્યા છીએ.

Verse 41

ब्रह्मणा विष्णुना यो वै वन्द्यस्सर्वार्थसाधकः । सोस्मान्प्रेषयते प्रेष्यान्कार्ये लोकसुखावहे

જે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ દ્વારા પણ વંદિત છે, જે સર્વ શુભ હેતુઓ સિદ્ધ કરે છે—એ જ પ્રભુ અમને પોતાના સેવક માની, લોકસુખ અને કલ્યાણ લાવનારા કાર્યમાં મોકલે છે.

Verse 42

अयं वै जगतां स्वामी पिता सा जननी मता । अयं युक्तश्च सम्बन्धो वर्द्धतां चन्द्रवत्सदा

આ જ જગતોના સ્વામી—પિતા છે, અને તે (દેવી) જનની તરીકે માન્ય છે. એમનો આ યોગ્ય અને ધર્મ્ય સંબંધ ચંદ્રની જેમ સદા વધતો રહે.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ह्यृषयो दिव्या नमस्कृत्य शिवं तदा । गता आकाशमार्गेण यत्रास्ति हिमवत्पुरम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહી તે દિવ્ય ઋષિઓએ ત્યારે ભગવાન શિવને નમસ્કાર કરીને આકાશમાર્ગે ત્યાં ગયા જ્યાં હિમવાનનું નગર સ્થિત હતું।

Verse 44

दृष्ट्वा तां च पुरं दिव्या मृषयस्तेऽतिविस्मिताः । वर्णयन्तश्च स्वं पुण्यमब्रुवन्वै परस्परम्

તે દિવ્ય નગરને જોઈ તે ઋષિઓ અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા. પોતપોતાના પુણ્યનું વર્ણન કરતાં તેઓ પરસ્પર વાતો કરવા લાગ્યા।

Verse 45

ऋषय ऊचुः । पुण्यवन्तो वयं धन्या दृष्ट्वैतद्धिमव त्पुरम् । यस्मादेवंविधे कार्य्ये शिवेनैव नियोजिताः

ઋષિઓએ કહ્યું—અમે પુણ્યવાન અને ધન્ય છીએ, કારણ કે અમે હિમવતની આ નગરીનું દર્શન કર્યું; અને આવા પવિત્ર કાર્યમાં અમને સ્વયં ભગવાન શિવે જ નિયુક્ત કર્યા છે.

Verse 46

अलकायाश्च स्वर्गाच्च भोगवत्यास्तथा पुनः । विशेषेणामरावत्या दृश्य ते पुरमुत्तमम्

અલકા, સ્વર્ગ અને ભોગવતીની સરખામણીમાં પણ—વિશેષ કરીને અમરાવતી કરતાં પણ—તમારું આ પરમ ઉત્તમ નગર સર્વથી અધિક અને શ્રેષ્ઠ રૂપે દેખાય છે.

Verse 47

सुगृहाणि सुरम्याणि स्फटिकैर्विविधैर्वरैः । मणिभिर्वा विचित्राणि रचितान्यङ्गणानि च

ત્યાં સુંદર અને અતિ રમ્ય ગૃહો હતાં, જે ઉત્તમ અને વિવિધ સ્ફટિકોથી રચાયેલા હતાં; તેમજ વિવિધ તેજસ્વી મણિઓથી શોભિત, વિચિત્ર રીતે બનાવેલા આંગણાં પણ હતાં.

Verse 48

सूर्यकान्ताश्च मणयश्चन्द्रकान्तास्तथैव च । गृहे गृहे विचित्राश्च वृक्षात्स्वर्गसमुद्भवाः

ત્યાં સૂર્યકાંત મણિઓ અને તેમ જ ચંદ્રકાંત મણિઓ પણ હતાં; અને તે સ્વર્ગોદ્ભવ વૃક્ષમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી વિચિત્ર, બહુવર્ણ દિવ્ય નિધિઓ દરેક ઘરમાં હતી.

Verse 49

तोरणानां तथा लक्ष्मीर्दृश्यते च गृहेगृहे । विविधानि विचित्राणि शुकहंसैर्विमानकैः

દરેક ઘરમાં તોરણો સાથે મંગલમય લક્ષ્મીની શોભા દેખાતી હતી; અને શુક તથા હંસના આકારોથી શોભિત, નાનાવિધ વિચિત્ર વિમાનો પણ હતાં.

Verse 50

वितानानि विचित्राणि चैलवत्तोरणैस्सह । जलाशयान्यनेकानि दीर्घिका विविधाः स्थिताः

ત્યાં અનેક વિચિત્ર વિતાન હતા, વસ્ત્રસમાન તોરણો અને દ્વારો સાથે; તેમજ અનેક જળાશયો હતા—વિવિધ પ્રકારની દીર્ઘિકાઓ અને તળાવો સર્વત્ર ગોઠવાયેલા હતા।

Verse 51

उद्यानानि विचित्राणि प्रसन्नैः पूजितान्यथ । नराश्च देवतास्सर्वे स्त्रियश्चाप्सरसस्तथा

ત્યાં અનેકવર્ણી, અદ્ભુત ઉદ્યાનો હતાં, જે આનંદિત હૃદયથી પૂજિત થતાં હતાં. અને તે પવિત્ર દૃશ્યમાં મનુષ્યો, સર્વ દેવતાઓ તથા સ્ત્રીઓ—અપ્સરાઓ પણ—ઉપસ્થિત હતાં.

Verse 52

कर्मभूमौ याज्ञिकाश्च पौराणास्स्वर्गकाम्यया । कुर्वन्ति ते वृथा सर्वे विहाय हिमवत्पुरम्

આ કર્મભૂમિમાં યજ્ઞ કરનારાઓ અને પુરાણપાઠકો સ્વર્ગકામનાથી પ્રેરિત થઈ, જો હિમવત્પુર (શિવ-પાર્વતીનું પાવન ધામ) ત્યજી દે, તો તેમના સર્વ કર્મ વ્યર્થ થાય છે.

Verse 53

यावन्न दृष्टमेतच्च तावत्स्वर्गपरा नराः । दृष्ट्रमेतद्यदा विप्राः किं स्वर्गेण प्रयोजनम्

જ્યાં સુધી આ (શિવતત્ત્વ) પ્રત્યક્ષ દર્શિત થતું નથી, ત્યાં સુધી લોકો સ્વર્ગમાં આસક્ત રહે છે. પરંતુ હે વિપ્રો, જ્યારે આ સાચે જ દેખાઈ જાય, ત્યારે સ્વર્ગથી શું પ્રયોજન?

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्येवमृषिवर्य्यास्ते वर्णयन्तः पुरश्च तत् । गता हैमालयं सर्वे गृहं सर्वसमृद्धिमत्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે તે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ આગળ આગળ જતા જતા તે વિષયનું વર્ણન કરતા રહ્યા. પછી તેઓ બધા હિમાલયે ગયા, સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત એવા ગૃહમાં.

Verse 55

तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान् हिमवान्विस्मितोऽब्रवीत् । दूरादाकाशमार्गस्थान्मुनीन्सप्त सुतेजसः

સૂર્ય સમાન તેજસ્વી તે મુનિઓને જોઈ હિમવાન આશ્ચર્યથી બોલ્યો. દૂરથી તેણે આકાશમાર્ગ પર સ્થિત સાત મહાતેજસ્વી ઋષિઓને જોયા.

Verse 56

हिमवानुवाच । सप्तैते सूर्य्यसंकाशाः समायांति मदन्तिके । पूजा कार्य्या प्रयत्नेन मुनीनां च मयाधुना

હિમવાન બોલ્યો—સૂર્ય સમાન તેજસ્વી આ સાતેય મારા નજીક આવી રહ્યા છે. તેથી હું હવે આ મુનિઓની પૂજા પ્રયત્નપૂર્વક કરીશ.

Verse 57

वयं धन्या गृहस्थाश्च सर्वेषां सुखदायिनः । येषां गृहे समायान्ति महात्मानो यदीदृशाः

અમે ગૃહસ્થો ધન્ય છીએ, સર્વને સુખ આપનારા બનીએ છીએ; કારણ કે અમારા ઘરે આવા મહાત્મા સંતો પધારે છે.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे चैवाकाशादेत्य भुवि स्थितान् । सन्मुखे हिमवान्दृष्ट्वा ययौ मानपुरस्सरम्

બ્રહ્મા બોલ્યા—એ જ સમયે તે આકાશમાંથી ઉતરી પૃથ્વી પર ઊભેલા લોકો પાસે આવ્યો. સામે હિમવાનને જોઈ તેણે તેમને માન આપી અગ્રસ્થાને રાખીને આગળ વધ્યો.

Verse 59

कृतांजलिर्नतस्कन्धः सप्तर्षीन्सुप्रणम्य सः । पूजां चकार तेषां वै बहुमानपुरस्सरम्

હાથ જોડીને અને ખભા નમાવી તેણે સપ્તઋષિઓને સારી રીતે પ્રણામ કર્યો. પછી મહાન આદરપૂર્વક તેમની વિધિવત પૂજા કરી.

Verse 60

हितास्सप्तर्षयस्ते च हिमवन्तन्नगेश्वरम् । गृहीत्वोचुः प्रसन्नास्या वचनं मङ्गलालयम्

ત્યારે હિતેચ્છુ તે સપ્તર્ષિઓ પ્રસન્ન મુખે પર્વતરાજ હિમવાનને આશ્રય કરીને મંગલનું આલય સમાન વચનો બોલ્યા।

Verse 61

यथाग्रतश्च तान्कृत्वा धन्या मम गृहाश्रमः । इत्युक्त्वासनमानीय ददौ भक्तिपुरस्सरम्

તેમને યથોચિત રીતે સામે બેસાડીને તેણે કહ્યું—“ધન્ય છે મારો ગૃહાશ્રમ।” એમ કહી આસન લાવી ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કર્યું।

Verse 62

आसनेषूपविष्टेषु तदाज्ञप्तस्स्वयं स्थितः । उवाच हिमवांस्तत्र मुनीञ्ज्योतिर्मयास्तदा

મુનિઓ આસનો પર બેસી ગયા પછી, આજ્ઞા મુજબ પોતે ઊભા રહી હિમવાને ત્યાં તેજોમય મુનિઓને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 63

हिमालय उवाच । धन्यो हि कृतकृत्योहं सफलं जीवित मम । लोकेषु दर्शनीयोहं बहुतीर्थसमो मतः

હિમાલયે કહ્યું—“નિશ્ચયે હું ધન્ય છું; હું કૃતકૃત્ય થયો, મારું જીવન સફળ થયું. લોકોમાં હું દર્શનીય છું અને મને અનેક તીર્થો સમાન માનવામાં આવે છે।”

Verse 64

यस्माद्भवन्तो मद्गेहमागता विष्णुरूपिणः । पूर्णानां भवतां कार्य्यं कृपणानां गृहेषु किम्

તમે વિષ્ણુરૂપે મારા ગૃહે આવ્યા છો; તમે તો સ્વયંપૂર્ણ—અમારા જેવા દીન-કૃપણોના ઘરોમાં તમારું શું પ્રયોજન?

Verse 65

तथापि किञ्चित्कार्यं च सदृशं सेवकस्य मे । कथनीयं सुदयया सफलं स्याज्जनुर्मम

તથાપિ, તમારા સેવક તરીકે મને યોગ્ય એવું કંઈક કાર્ય છે. કૃપાથી તે કહો, જેથી મારું જન્મ સફળ બને.