पार्वतीप्रार्थना—हिमवत्पार्श्वे भिक्षुरूपेण याचनम् | Pārvatī’s Request: Śiva to Seek Her in Beggar-Form at Himālaya’s Court

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग किं जातं तदनन्तरम् । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथय त्वं शिवायशः

નારદે કહ્યું—હે બ્રહ્મન, હે વિધાતા, હે મહાભાગ! ત્યાર પછી શું બન્યું? તે સર્વ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે શિવાયશ, કૃપા કરીને કહો, કારણ કે આ ભગવાન શિવની મહિમા વિષે છે.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । देवर्षे श्रूयतां सम्यक्कथयामि कथां मुदा । तां महापापसंहर्त्रीं शिवभक्तिविवर्द्धिनीम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવર્ષિ, સમ્યક રીતે સાંભળો. આનંદપૂર્વક હું તે પવિત્ર કથા કહું છું, જે મહાપાપોનો નાશ કરે છે અને ભગવાન શિવની ભક્તિ વધારે છે.

Verse 3

पार्वती वचनं श्रुत्वा हरस्स परमात्मनः । दृष्ट्वानन्दकरं रूपं जहर्षातीव च द्विज

હે બ્રાહ્મણ, પાર્વતીના વચનો સાંભળીને પરમાત્મા હરે તેમનું આનંદદાયક રૂપ જોયું અને તેઓ અત્યંત હર્ષિત થયા.

Verse 4

प्रत्युवाच महा साध्वी स्वोपकण्ठस्थितं विभुम् । अतीव सुखिता देवी प्रीत्युत्फुल्लानना शिवा

ત્યારે તે મહાન સાધ્વી દેવી, અત્યંત સુખી થઈને અને પ્રેમથી ખીલેલા મુખવાળી શિવાએ પોતાની પાસે રહેલા વિભુને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 5

पार्वत्युवाच । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतम्पुरा । दक्षयज्ञविनाशं हि यदर्थं कृतवान्हठात्

પાર્વતીએ કહ્યું: હે દેવેશ, તમે મારા નાથ છો. શું તમે પહેલાની વાત ભૂલી ગયા છો—કે કયા કારણથી તમે હઠપૂર્વક દક્ષયજ્ઞનો વિનાશ કર્યો હતો?

Verse 6

स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनयां कार्य्यसिद्धये । देवानां देव देदेश तारकाप्ताऽसुखात्मनाम्

હે દેવોના દેવ, હે દેવેશ, તમે અને હું દેવોના કાર્યની સિદ્ધિ માટે અને તારકાસુરથી પીડિત દેવોના દુઃખને દૂર કરવા માટે મેના દ્વારા ઉત્પન્ન થયા છીએ.

Verse 7

यदि प्रसन्नो देवेश करोषि च कृपां यदि । पतिर्भव ममेशान मम वाक्यं कुरु प्रभो

હે દેવેશ, જો તમે પ્રસન્ન હોવ અને જો તમે કૃપા કરો, તો હે ઈશાન, મારા પતિ બનો. હે પ્રભુ, મારા વચનને પૂર્ણ કરો.

Verse 8

पितुर्गेहे मया सम्यग्गम्यते त्वदनुजया । प्रसिद्धं क्रियतां तद्वै विशुद्धं परमं यशः

તમારી નાની બહેન સાથે હું યોગ્ય રીતે પિતાના ગૃહે જઈ રહી છું. તેથી તે વાત સર્વમાં પ્રસિદ્ધ કરાવો, જેથી નિર્મળ અને પરમ યશ સ્થાપિત થાય.

Verse 9

गन्तव्यं भवता नाथ हिमवत्पार्श्वतं प्रभो । याचस्व मां ततो भिक्षु भूत्वा लीलाविशारदः

હે નાથ, હે પ્રભુ! તમારે હિમવાનની પાસે જવું જોઈએ. પછી ભિક્ષુક બની, દિવ્ય લીલામાં નિપુણ રહી, ત્યાં જઈને મને વિવાહાર્થે યાચના કરો.

Verse 10

तथा त्वया प्रकर्तव्यं लोके ख्यापयता यशः । पितुर्मे सफलं सर्वं कुरुष्वैवं गृहा मम्

તેમ જ તું એવો આચરણ કર કે લોકમાં તારો યશ પ્રસિદ્ધ થાય. મારા પિતાના સર્વ પ્રયોજન સફળ કર અને આ રીતે મારું પાણિગ્રહણ કર।

Verse 11

ऋषिभिर्बोधितः प्रीत्या स्वबन्धुपरिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं पिता मम

ઋષિઓએ પ્રેમપૂર્વક સમજાવ્યા પછી અને પોતાના સ્વજનોના પરિવારમાં રહેલા મારા પિતા તારા વચનને નિઃસંદેહ પૂર્ણ કરશે; તેમાં શંકા નથી।

Verse 12

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

પૂર્વે હું દક્ષની કન્યા હતી ત્યારે, મારા પિતાએ મને તને અર્પણ કરી, પરંતુ ત્યાં શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે તું વિવાહ કર્યો ન હતો।

Verse 13

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण जनकेन मे । ग्रहाणां विषयस्तेन सच्छिद्रोयं महानभूत्

મારા જનક દક્ષે ગ્રહોની પૂજા કરી નહોતી; તે ઉપેક્ષાથી ગ્રહોનો પ્રભાવ આ વિષયમાં (અને મારા પર) મહાન દોષયુક્ત ક્લેશ બની ગયો।

Verse 14

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि मे प्रभो । विवाहं त्वं महादेव देवानां कार्य्यसिद्धये

અતએવ, હે પ્રભુ, શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે વિવાહ કરવો તને યોગ્ય છે. હે મહાદેવ, દેવોના કાર્યસિદ્ધિ માટે આ વિવાહ પૂર્ણ કર।

Verse 15

विवाहस्य यथा रीतिः कर्तव्या सा तथा धुवम् । जानातु हिमवान् सम्यक् कृतं पुत्र्या शुभं तपः

વિવાહની રીત જેમ શાસ્ત્રોક્ત છે તેમ જ નિશ્ચયપૂર્વક કરવી. હિમવાન સ્પષ્ટ જાણે કે પુત્રીએ શુભ તપસ્યા પૂર્ણ કરી છે.

Verse 16

ब्रह्मोवाच इत्येवं वचनं श्रुत्वा सुप्रसन्नस्सदाशिवः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या गिरिजां प्रहसन्निव

બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના આવા વચન સાંભળી સદાશિવ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. પછી પ્રેમથી, જાણે હળવાં હાસ્ય સાથે, તેમણે ગિરિજાને કહ્યું.

Verse 17

शिव उवाच । शृणु देवि महेशानि परमं वचनं मम । यथोचितं सुमाङ्गल्यमविकारि तथा कुरु

શિવે કહ્યું—હે દેવી, હે મહેશાની, મારું પરમ વચન સાંભળ. યથોચિત રીતે મંગલદાયક વિધિ કર—અડગ રહી, અચળ મનથી.

Verse 18

ब्रह्मादिकानि भूतानि त्वनित्यानि वरानने । दृष्टं यत्सर्वमेतच्च नश्वरं विद्धि भामिनि

હે વરાનને, બ્રહ્મા આદિ સત્તાઓ પણ અનિત્ય છે. હે ભામિની, જે કંઈ દેખાય છે—તે સર્વ નશ્વર છે એમ જાણ.

Verse 19

एकोनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणान्वितः । ज्योत्स्नया यो विभाति परज्योत्स्नान्वितोऽभवत्

તે એક જ હોવા છતાં અનેકરૂપ ધારણ કરે છે; નિર્ગુણ હોવા છતાં પ્રકટ થવા માટે સગુણ બને છે. જે ચંદ્રની જેમ જ્યોત્સ્નાથી ઝળહળે છે, તે પર-જ્યોતિથી યુક્ત થઈ પ્રકાશે છે.

Verse 20

स्वतन्त्रः परतन्त्रश्च त्वया देवि कृतो ह्यहम् । सर्वकर्त्री च प्रकृतिर्महामाया त्वमेव हि

હે દેવી, તું જ મને સ્વતંત્ર પણ અને પરતંત્ર પણ બનાવ્યો છે. સર્વકર્ત્રી પ્રકૃતિ, તે મહામાયા, નિશ્ચયે તું જ છે।

Verse 21

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना हि विधृतं परया स्वबुद्ध्या । सवार्त्मभिस्सुकृतिभिः परमात्मभावैस्संसिक्तमात्मनि गणः परिवेष्टितश्च

આ સમગ્ર જગત માયામય રીતે રચાયેલું છે; છતાં પરમેશ્વર પોતાની પરમ બુદ્ધિથી સર્વાત્મા બની તેને ધારણ કરે છે. અને પુણ્યશીલ જીવોનો ગણ, જેમની ચેતના પરમાત્મભાવમાં સ્નિગ્ધ છે, તે જ આત્મામાં આવૃત અને સ્થિત રહે છે।

Verse 22

के ग्रहाः के ऋतुगणाः के वान्येपि त्वया ग्रहाः । किमुक्तं चाधुना देवि शिवार्थं वरवर्णिनि

કયા ગ્રહો, કયા ઋતુગણો, અને અન્ય કયા પ્રભાવો તું ગ્રહણ કર્યા છે? અને હવે, હે દેવી, હે વરવર્ણિની, શિવાર્થ શું કહાયું છે?

Verse 23

गुणकार्य्यप्रभेदेनावाभ्यां प्रादुर्भवः कृतः । भक्तहेतोर्जगत्यस्मिन्भक्तवत्सलभावतः

ગુણોથી ઉત્પન્ન થતી કાર્યભેદતા અનુસાર અમે બન્નેએ આ જગતમાં પ્રાદુર્ભાવ કર્યો છે. આ પ્રકટતા ભક્તોના હિતાર્થે છે, કારણ કે અમે સ્વભાવથી ભક્તવત્સલ છીએ.

Verse 24

त्वं हि वै प्रकृतिस्सूक्ष्मा रजस्सत्त्वतमोमयी । व्यापारदक्षा सततं सगुणा निर्गुणापि च

તું જ સૂક્ષ્મ પ્રકૃતિ છે, રજસ્-સત્ત્વ-તમસ્ મયી. વ્યવહાર-ક્રિયામાં સદા દક્ષ, તું સગુણા પણ છે અને નિર્ગુણા પણ છે.

Verse 25

सर्वेषामिह भूतानामहमात्मा सुमध्यमे । निर्विकारी निरीहश्च भक्तेच्छोपात्तविग्रहः

હે સુમધ્યમે, અહીં સર્વ ભૂતોનો આત્મા હું જ છું. હું નિર્વિકારી અને નિરીહ છું; છતાં ભક્તની ઇચ્છાથી ઉપાસ્ય વિગ્રહ ધારણ કરું છું.

Verse 26

हिमालयं न गच्छेयं जनकं तव शैलजे । ततस्त्वां भिक्षुको भूत्वा न याचेयं कथंचन

હે શૈલજે, હું તારા પિતાને મળવા હિમાલય નહીં જાઉં. અને હું ભિક્ષુક બની જાઉં તો પણ તારી પાસે કશુંય કદી માગીશ નહીં.

Verse 27

महागुणैर्गरिष्ठोपि महात्मापि गिरीन्द्रजे । देहीतिवचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम्

હે ગિરીન્દ્રજે, અનેક મહાગુણોથી ગૌરવશાળી મહાત્મા પણ ‘આપો’ એમ બોલતાં જ તરત લઘુ થઈ જાય છે.

Verse 28

इत्थं ज्ञात्वा तु कल्याणि किमस्माकं वदस्यथ । कार्य्यं त्वदाज्ञया भद्रे यथेच्छसि तथा कुरु

હે કલ્યાણી, આ રીતે જાણીને તું અમને વધુ શું કહે છે? હે ભદ્રે, કાર્ય તારી આજ્ઞા મુજબ છે—જેમ ઇચ્છે તેમ કર.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । तेनोक्तापि महादेवी सा साध्वी कमलेक्षणा । जगाद शंकरं भक्त्या सुप्रणम्य पुनः पुनः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે કહ્યા છતાં તે સાધ્વી, કમલનેત્રા મહાદેવી, વારંવાર પ્રણામ કરીને ભક્તિથી શંકરને બોલી.

Verse 30

पार्वत्युवाच । त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्य्या विचारणा । स्वतन्त्रौ भक्तवशगौ निर्गुणौ सगुणावपि

પાર્વતીએ કહ્યું—તમે પરમ આત્મા છો અને હું પ્રકૃતિ છું; તેમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. અમે બંને સ્વતંત્ર હોવા છતાં ભક્તોના વશમાં રહીએ છીએ; અને નિર્ગુણ હોવા છતાં સગુણરૂપે પ્રગટીએ છીએ.

Verse 31

प्रयत्नेन त्वया शम्भो कार्यं वाक्यं मम प्रभो । याचस्व मां हिमगिरेस्सौभाग्यं देहि शङ्कर

હે શંભો, હે પ્રભુ! પ્રયત્નપૂર્વક મારી વાત પૂર્ણ કરો. હિમગિરિ પાસેથી મને વિવાહાર્થે માગો; હે શંકર, મને તમારી અર્ધાંગિની બનવાનું સૌભાગ્ય આપો.

Verse 32

कृपां कुरु महेशान तव भक्तास्मि नित्यशः । तव पत्नी सदा नाथ ह्यहं जन्मनि जन्मनि

હે મહેશાન, કૃપા કરો; હું નિત્ય તમારી ભક્ત છું. હે નાથ, જન્મે જન્મે હું સદા તમારી પત્ની જ છું.

Verse 33

त्वं ब्रह्म परमात्मा हि निर्गुणः प्रकृतेः परः । निर्विकारी निरीहश्च स्वतन्त्रः परमेश्वरः

તમે જ બ્રહ્મ, પરમાત્મા—ગુણાતીત, પ્રકૃતિથી પરે. તમે નિર્વિકાર, નિષ્કામ, સર્વથા સ્વતંત્ર પરમેશ્વર છો.

Verse 34

तथापि सगुणोपीह भक्तोद्धारपरायणः । विहारी स्वात्मनिरतो नानालीलाविशारदः

તથાપિ અહીં તેઓ સગુણ રૂપ ધારણ કરે છે, ભક્તોના ઉદ્ધારમાં પરાયણ. તેઓ દિવ્ય લીલામાં વિહાર કરે છે, સ્વાત્મામાં સ્થિત રહે છે અને અનેક લીલાઓમાં વિશારદ છે।

Verse 35

सर्वथा त्वामहं जाने महादेव महेश्वर । किमुक्तेन च सर्वज्ञ बहुना हि दयां कुरु

હે મહાદેવ, હે મહેશ્વર! હું તમને સર્વથા જાણું છું. હે સર્વજ્ઞ, વધુ કહેવામાં શું લાભ? કૃપા કરીને દયા કરો।

Verse 36

विस्तारय यशो लोके कृत्वा लीलां महाद्भुताम् । यत्सुगीय जना नाथांजसोत्तीर्णा भवाम्बुधेः

હે નાથ! પરમ અદ્ભુત લીલા કરીને લોકમાં તમારું યશ વિસ્તારો; જેના સુગાનથી, હે રક્ષક, લોકો સહેજે ભવસાગર પાર કરે છે।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजा सुप्रणम्य पुनः पुनः । विरराम महेशानं नतस्कन्धा कृतांजलिः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે કહી ગિરિજાએ મહેશાનને વારંવાર ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કર્યો. ખભા નમાવી, અંજલિબદ્ધ હાથ જોડીને તે મૌન રહી ગઈ.

Verse 38

इत्येवमुक्तस्स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडम्बनाय । तथेति मत्त्वा प्रहसन्बभूव मुदान्वितः कर्तुमनास्तदेव

તે દ્વારા આ રીતે કહ્યા પછી મહાત્મા મહેશ્વરે લોકશિક્ષા માટે લીલા કરવાના હેતુથી ‘તથાસ્તુ’ એમ માની લીધું. હસતાં હસતાં આનંદથી ભરાઈ, એ જ કરવા મન સ્થિર કર્યું.

Verse 39

ततो ह्यन्तर्हितश्शम्भुर्बभूव सुप्रहर्षितः । कैलासं प्रययौ काल्या विरहाकृष्टमानसः

પછી શંભુ મહાહર્ષથી અંતર્ધાન થયા. કાળી (પાર્વતી)ના વિરહથી આકર્ષિત મનવાળા તેઓ કૈલાસ તરફ પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 40

तत्र गत्वा महेशानो नन्द्यादिभ्यस्स ऊचिवान् । वृत्तान्तं सकलं तम्वै परमानन्दनिर्भरः

ત્યાં જઈ મહેશાને નંદી વગેરેને કહ્યું અને સમગ્ર વર્તાંત સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવ્યો. તેઓ પરમાનંદથી પરિપૂર્ણ હતા.

Verse 41

तेऽपि श्रुत्वा गणास्सर्वे भैरवाद्याश्च सर्वशः । बभूवुस्सुखिनोत्यन्तं विदधुः परमोत्सवम्

આ સાંભળી સર્વ ગણો તથા સર્વત્ર ભૈરવ આદિ અત્યંત આનંદિત થયા અને તેમણે પરમોત્સવનું આયોજન કર્યું.

Verse 42

सुमंगलं तत्र द्विज बभूवातीव नारद । सर्वेषां दुःखनाशोभूद्रुद्रः प्रापापि संमुदम्

હે નારદ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ! ત્યાં અત્યંત સુમંગળ થયું. સૌના દુઃખો નાશ પામ્યા અને રુદ્ર પણ ગાઢ આનંદને પ્રાપ્ત થયા.