गिरिजाया तपोऽनुज्ञा (Permission for Girijā’s Austerities)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । त्वयि देवमुने याते पार्वती हृष्टमानसा । तपस्साध्यं हरं मेने तपोर्थं मन आदधे

બ્રહ્માએ કહ્યું— હે દેવમુને, તું ગયા પછી હર્ષિત મનવાળી પાર્વતીએ હરને તપસ્યા દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય એવો માન્યો; તેથી તપ માટે તેણે હૃદયમાં દૃઢ સંકલ્પ કર્યો।

Verse 2

ततः सख्यौ समादाय जयां च विजयां तथा । मातरं पितरं चैव सखीभ्यां पर्यपृच्छत

પછી તેણે જયા અને વિજયાં નામની બે સખીઓને સાથે લઈને, તે સખીઓ દ્વારા પોતાની માતા અને પિતાને પણ પૂછપરછ કરી।

Verse 3

प्रथमं पितरं गत्वा हिमवन्तं नगेश्वरम् । पर्यपृच्छत्सुप्रणम्य विनयेन समन्विता

પ્રથમ તેણે પર્વતરાજ હિમવાન એવા પોતાના પિતાને મળવા જઈ, યોગ્ય રીતે પ્રણામ કરીને, વિનયપૂર્વક આદરથી પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 4

सख्यावूचतुः । हिमवञ्च्छ्रूयतां पुत्री वचनं कथ्यतेऽधुना । सा स्वयं चैव देहस्य रूपस्यापि तथा पुनः

સખીઓ બોલ્યાં—હે હિમવાન, કૃપા કરીને સાંભળો. હવે અમે તમારી પુત્રીનાં વચનો કહીએ છીએ—તેણે પોતે જ પોતાના દેહ અને રૂપ વિષે વારંવાર કહ્યું છે.

Verse 5

भवतो हि कुलस्यास्य साफल्यं कर्तुमिच्छति । तपसा साधनीयोऽसौ नान्यथा दृश्यतां व्रजेत्

તે તમારા આ કુળને સાર્થેક કરવા ઇચ્છે છે. તે માત્ર તપસ્યા દ્વારા જ સાધ્ય છે; અન્ય રીતે દર્શન થતું નથી.

Verse 6

तस्माच्च पर्वतश्रेष्ठ देह्याज्ञां भवताधुना । तपः करोतु गिरिजा वनं गत्वेति सादरम्

અતએવ, હે પર્વતશ્રેષ્ઠ, હવે તમે આજ્ઞા આપો. ગિરિજા વનમાં જઈ તપ કરે—એવું તેમણે આદરપૂર્વક કહ્યું.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । इत्येवं च तदा पृष्टस्सखीभ्यां मुनिसत्तम । पार्वत्या सुविचार्याथ गिरिराजोऽब्रवीदिदम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ રીતે ત્યારે પાર્વતી વિષે બે સખીઓએ પૂછતાં, ગિરિરાજે સુવિચાર કરીને આ વચન કહ્યું.

Verse 8

हिमालय उवाच । मह्यं च रोचतेऽत्यर्थं मेनायै रुच्यतां पुनः । यथेदं भवितव्यं च किमतः परमुत्तमम्

હિમાલય બોલ્યા— આ પ્રસ્તાવ મને અત્યંત ગમે છે; મેના માટે પણ ફરીથી તે સ્વીકાર્ય થાઓ. જેમ આ થવાનું છે તેમ જ થાઓ; આથી વધુ પરમ મંગળ બીજું શું હોઈ શકે?

Verse 9

साफल्यं तु मदीयस्य कुलस्य च न संशयः । मात्रे तु रुच्यते चेद्वै ततः शुभतरं नु किम्

મારા કુળને સাফল્ય અને મંગલમય સિદ્ધિ મળશે તેમાં શંકા નથી. અને જો મારી માતા મેના સાચે જ સંમતિ આપે, તો તેનાથી વધુ શુભ શું હોઈ શકે?

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं पित्रा प्रोक्तं श्रुत्वा तु ते तदा । जग्मतुर्मातरं सख्यौ तदाज्ञप्ते तया सह

બ્રહ્મા બોલ્યા—પિતાએ કહેલા આવા વચનો તે સમયે સાંભળી, તે બે સખીઓ માતા પાસે ગઈ; અને માતાની આજ્ઞા મુજબ તેણી સાથે (આગળ) આગળ વધ્યાં.

Verse 11

गत्वा तु मातरं तस्याः पार्वत्यास्ते च नारद । सुप्रणम्य करो बध्वोचतुर्वचनमादरात्

પછી નારદ પાર્વતીની માતા પાસે ગયા. તેમણે અત્યંત આદરથી નમસ્કાર કરીને હાથ જોડ્યા અને સન્માનપૂર્વક વચન કહ્યું.

Verse 12

सख्यावूचतुः । मातस्त्वं वचनं पुत्र्याः शृणु देवि नमोऽस्तु ते । सुप्रसन्नतया तद्वै श्रुत्वा कर्तुमिहार्हसि

સખીઓએ કહ્યું—હે માતા, હે દેવી, તમને નમસ્કાર. પુત્રીનું વચન સાંભળો; પ્રસન્ન અને કૃપાભર્યા હૃદયથી સાંભળી અહીં જે કર્તવ્ય છે તે કરશો.

Verse 13

तप्तुकामा तु ते पुत्री शिवार्थं परमं तपः । प्राप्तानुज्ञा पितुश्चैव तुभ्यं च परिपृच्छति

તમારી પુત્રી શિવપ્રાપ્તિ માટે પરમ તપ કરવા ઇચ્છે છે. પિતાની અનુમતિ મેળવી હવે તે તમારી પણ આજ્ઞા અને સંમતિ માગે છે.

Verse 14

इयं स्वरूपसाफल्यं कर्तुकामा पतिव्रते । त्वदाज्ञया यदि जायेत तप्यते च तथा तपः

હે પતિવ્રતા, તે પોતાના સ્વરૂપનું સાફલ્ય કરવા ઇચ્છે છે. તમારી આજ્ઞાથી જો અનુમતિ મળે, તો તે નિશ્ચયે તે પ્રમાણે તપ કરશે.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ततस्सख्यौ तूष्णीमास्तां मुनीश्वर । नांगीचकार मेना सा तद्वाक्यं खिन्नमानसा

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનીશ્વર! આમ કહીને તે બે સખીઓ મૌન રહી. પરંતુ ખિન્ન હૃદયવાળી મેના એ વચન સ્વીકાર્યું નહીં.

Verse 16

ततस्सा पार्वती प्राह स्वयमेवाथ मातरम् । करौ बद्ध्वा विनीतात्मा स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

પછી પાર્વતીએ સ્વયં પોતાની માતાને કહ્યું. હાથ જોડીને, વિનમ્ર ચિત્તથી, શ્રીશિવના પાદપદ્મનું સ્મરણ કરીને તે બોલી.

Verse 17

पार्वत्युवाच । मातस्तप्तुं गमिष्यामि प्रातः प्राप्तुं महेश्वरम् । अनुजानीहि मां गंतुं तपसेऽद्य तपोवनम्

પાર્વતીએ કહ્યું—માતા, હું તપ કરવા જઈ રહી છું, જેથી પ્રાતઃ મહેશ્વરને પ્રાપ્ત કરું. આજે તપોવનમાં જવા મને અનુમતિ આપો।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः पुत्र्या मेना दुःख मुपागता । सोपाहूय तदा पुत्रीमुवाच विकला सती

બ્રહ્માએ કહ્યું—પુત્રીના વચન સાંભળી મેના દુઃખથી વ્યાકુલ થઈ ગઈ. પછી તેણે પુત્રીને પાસે બોલાવી, વ્યથિત સતી એમ કહી।

Verse 19

मेनोवाच । दुःखितासि शिवे पुत्री तपस्तप्तुं पुरा यदि । तपश्चर गृहेऽद्य त्वं न बहिर्गच्छ पार्वति

મેના બોલી—હે શિવે પુત્રી, જો તું દુઃખિત થઈ પહેલેથી તપ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો હોય, તો આજે ઘરમાં જ તપ કર; બહાર ન જા, પાર્વતી।

Verse 20

कुत्र यासि तपः कर्तुं देवास्संति गृहे मम । तीर्थानि च समस्तानि क्षेत्राणि विविधानि च

તું તપ કરવા ક્યાં જાય છે? મારા જ ગૃહમાં દેવો નિવાસ કરે છે; અને ત્યાં જ સર્વ તીર્થો તથા વિવિધ પવિત્ર ક્ષેત્રો પણ છે.

Verse 21

कर्तव्यो न हठः पुत्रि गंतव्यं न बहिः क्वचित् । साधितं किं त्वया पूर्वं पुनः किं साधयिष्यसि

પુત્રી, હઠ ન કર; બહાર ક્યાંય જવાનું નથી. પહેલાં તું શું સાધ્યું છે? અને હવે ફરી શું સાધીશ એમ માને છે?

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं तृतीये पार्वती पार्वतीतपोव नाम द्वाविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય પુસ્તકની રુદ્રસંહિતાના તૃતીય ભાગ, પાર્વતીખંડમાં ‘પાર્વતીતપોવન’ નામનો બાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 23

स्त्रीणां तपोवनगतिर्न श्रुता कामनार्थिनी । तस्मात्त्वं पुत्रि मा कार्षीस्तपोर्थं गमनं प्रति

કામનાથી પ્રેરિત કન્યાનું તપોવન જવું સાંભળ્યું નથી. તેથી પુત્રી, તપ માટે ત્યાં જવાની ઇચ્છા મનમાં ન કર.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्येवं बहुधा पुत्री तन्मात्रा विनवारिता । संवेदे न सुखं किंचिद्विनाराध्य महेश्वरम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે માતાએ અનેક રીતે પુત્રીને રોકી અને વિનયપૂર્વક વિનંતી કરી. છતાં મહેશ્વરની આરાધના કર્યા વિના તેને કશુ પણ સુખ અનુભવાયું નહીં.

Verse 25

तपोनिषिद्धा तपसे वनं गंतुं च मेनया । हेतुना तेन सोमेति नाम प्राप शिवा तदा

મેનાએ શિવાને તપ કરવા માટે વનમાં જવા મનાઈ કરી. એ જ કારણથી તે સમયે શિવાને ‘સોમા’ નામ પ્રાપ્ત થયું.

Verse 26

अथ तां दुखितां ज्ञात्वा मेना शैलप्रिया शिवाम् । निदेशं सा ददौ तस्याः पार्वत्यास्तपसे मुने

પછી શૈલપ્રિયા શિવા (પાર્વતી) દુઃખિત છે એમ જાણી, હે મુનિ, મેનાએ પાર્વતીને શિવપ્રાપ્તિ માટે તપ કરવા ઉપદેશ આપ્યો.

Verse 27

मातुराज्ञां च संप्राप्य सुव्रता मुनिसत्तम । ततः स्वांते सुखं लेभे पार्वती स्मृतशंकरा

માતાની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે સુવ્રતા પાર્વતી—હૃદયમાં શંકરનું સ્મરણ કરતી—ત્યારબાદ પોતાના અંતઃકરણમાં પરમ સુખ અને સંતોષ પામી।

Verse 28

मातरं पितरं साथ प्रणिपत्य मुदा शिवा । सखीभ्यां च शिवं स्मृत्वा तपस्तप्तुं समुद्गता

આનંદથી શિવા (પાર્વતી) એ માતા-પિતાને પ્રણામ કર્યા; અને બે સખીઓ સાથે, ભગવાન શિવનું સ્મરણ કરતી, તપ કરવા માટે પ્રસ્થાન કરી।

Verse 29

हित्वा मतान्यनेकानि वस्त्राणि विविधानि च । वल्कलानि धृतान्याशु मौंजीं बद्ध्वा तु शोभनाम्

અनेक મતો અને વિવિધ વસ્ત્રો ત્યજીને તેણીએ તરત જ વલ્કલ ધારણ કર્યું અને નિયમિત શોભા માટે સુંદર મૌંજી બાંધી લીધી.

Verse 30

हित्वा हारं तथा चर्म्म मृगस्य परमं धृतम् । जगाम तपसे तत्र गंगावतरणं प्रति

હાર ત્યજીને અને ઉત્તમ મૃગચર્મ ધારણ કરીને, ગંગાવતરણ સિદ્ધ કરવા માટે તે ત્યાં તપ કરવા ગયો.

Verse 31

शंभुना कुर्वता ध्यानं यत्र दग्धो मनोभवः । गंगावतरणो नाम प्रस्थो हिमवतस्स च

હિમવતનો તે પ્રસ્થ ‘ગંગાવતરણ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે—જ્યાં શંભુ ધ્યાનમાં લીન હતા ત્યારે મનોભવ (કામ) દગ્ધ થયો હતો.

Verse 32

हरशून्योऽथ ददृशे स प्रस्थो हिमभूभृतः । काल्या तत्रेत्य भोस्तात पार्वत्या जगदम्बया

ત્યારે હિમાલયનો તે પ્રસ્થ હર (શિવ) વિહોણો દેખાયો. ત્યાં કાલિકાએ કહ્યું—“હે પ્રિય, અહીં એમ જ છે”; અને જગદંબા પાર્વતીએ તે સ્થિતિ જોઈ પ્રતિઉત્તર આપ્યો.

Verse 33

यत्र स्थित्वा पुरा शंभुस्तप्तवान्दुस्तरं तपः । तत्र क्षणं तु सा स्थित्वा बभूव विरहार्दिता

જ્યાં પૂર્વે શંભુએ દુસ્તર તપ કર્યું હતું, એ જ સ્થળે તે ક્ષણમાત્ર ઊભી રહી; અને તરત જ વિરહવેદનાથી વ્યાકુળ બની ગઈ.

Verse 34

हा हरेति शिवा तत्र रुदन्ती सा गिरेस्सुता । विललापातिदुःखार्ता चिन्ताशोकसमन्विता

ત્યાં ગિરિજાશિવા ‘હા હરિ!’ કહી રડવા લાગી. અતિ દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ તે ચિંતા અને શોકથી ભરાઈ વિલાપ કરવા લાગી.

Verse 35

ततश्चिरेण सा मोहं धैर्य्या त्संस्तभ्य पार्वती । नियमायाऽभवत्तत्र दीक्षिता हिमवत्सुता

પછી ઘણાં સમય પછી પાર્વતીએ ધૈર્યથી પોતાનો મોહ સંયમિત કર્યો. ત્યાં હિમવાનની પુત્રી નિયમાચરણ માટે દીક્ષિત બની શિવસાધનાના વ્રતમાં પ્રવૃત્ત થઈ.

Verse 36

तपश्चकार सा तत्र शृंगितीर्थे महोत्तमे । गौरीशिखर नामासीत्तत्तपःकरणाद्धि तत्

ત્યાં પરમ પવિત્ર શૃંગી-તીર્થમાં તેણીએ તપ કર્યું. તેના તપના પ્રભાવથી તે શિખર “ગૌરી-શિખર” નામે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 37

सुंदराश्च द्रुमास्तत्र पवित्राश्शिवया मुने । आरोपिताः परीक्षार्थं तपसः फलभागिनः

હે મુને, ત્યાં શિવા (પાર્વતી)એ પરીક્ષાર્થે સુંદર અને પવિત્ર વૃક્ષો રોપ્યાં; તે તેના તપના ફળમાં ભાગીદાર બન્યાં.

Verse 38

भूभिशुद्धिं ततः कृत्वा वेदीं निर्माय सुन्दरी । तथा तपस्समारब्धं मुनीनामपि दुष्करम्

પછી તે સુન્દરી દેવીએ ભૂમિ શુદ્ધ કરીને વેદી બનાવી અને મુનિઓને પણ દુષ્કર એવું તપ આરંભ્યું.

Verse 39

विगृह्य मनसा सर्वाणींद्रियाणि सहाशु सा । समुपस्थानिके तत्र चकार परमं तपः

મનથી સર્વ ઇન્દ્રિયોને દૃઢપણે વશમાં રાખીને, તે ઝડપથી તે પવિત્ર ઉપાસનાસ્થળે ગઈ અને ત્યાં પરમ તપ કર્યું।

Verse 40

ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलंतं दिवानिशम् । कृत्वा तस्थौ च तन्मध्ये सततं जपती मनुम

ગ્રીષ્મમાં તેણે ચારે તરફ દિવસ-રાત પ્રજ્વલિત અગ્નિ પ્રગટાવી; અને તેના મધ્યમાં ઊભી રહી સતત પવિત્ર મંત્રનો જપ કર્યો।

Verse 41

सततं चैव वर्षासु स्थंडिले सुस्थिरासना । शिलापृष्ठे च संसिक्ता बभूव जलधारया

વર્ષાઋતુમાં પણ તે સતત નિર્વસ્ત્ર ધરાતલ પર અચલ આસનમાં બેઠી રહી; શિલાપૃષ્ઠ પર પણ જળધારાઓથી વારંવાર ભીંજાઈ, છતાં તપથી ડગમગી નહીં।

Verse 42

शीते जलांतरे शश्वत्तस्थौ सा भक्तितत्परा । अनाहारातपत्तत्र नीहारे निशासु च

કડકડતી ઠંડીમાં તે જળના મધ્યમાં સતત ઊભી રહી, ભક્તિમાં તત્પર. ત્યાં તેણે નિરાહાર તપ કર્યું અને રાત્રિના ધુમ્મસને પણ સહન કર્યું.

Verse 43

एवं तपः प्रकुर्वाणा पंचाक्षरजपे रता । दध्यौ शिवं शिवा तत्र सर्वकामफलप्रदम्

આ રીતે તપ કરતા અને પંચાક્ષર મંત્રજપમાં રત રહી, શિવા (પાર્વતી) એ ત્યાં ભગવાન શિવનું ધ્યાન કર્યું—જે સર્વ ધર્મ્ય ઇચ્છાઓના ફળ આપનાર છે.

Verse 44

स्वारोपिताच्छुभान्वृक्षान्सखीभिस्सिंचती मुदा । प्रत्यहं सावकाशे सा तत्रातिथ्यमकल्पयत्

તેણે પોતે રોપેલા શુભ વૃક્ષોને સખીઓ સાથે આનંદથી સિંચ્યા; અને દરરોજ અવકાશ મળતાં ત્યાં અતિથિઓનું આદરપૂર્વક আতિથ્ય ગોઠવ્યું।

Verse 45

वातश्चैव तथा शीतवृष्टिश्च विविधा तथा । दुस्सहोऽपि तथा घर्म्मस्तया सेहे सुचित्तया

ત્યાં પ્રચંડ પવન ફૂંકાતો, અનેક પ્રકારની શીતવર્ષા પડતી; અને અસહ્ય ગરમી પણ—તેણે શુદ્ધ અને સ્થિર ચિત્તથી સહન કરી।

Verse 46

दुःखं च विविधं तत्र गणितं न तयागतम् । केवलं मन आधाय शिवे सासीत्स्थिता मुने

ત્યાં અનેક પ્રકારનાં દુઃખ હતાં, છતાં તેણે તેનું ગણતર ન કર્યું. હે મુને! માત્ર શિવમાં મન સ્થિર કરીને તે અચલ રહી।

Verse 47

प्रथमं फलभोगेन द्वितीयं पर्णभोजनैः । तपः प्रकुर्वती देवी क्रमान्निन्येऽमिताः समाः

પ્રથમ દેવી ફળ ભોગવીને જીવન ધારણ કરતી, બીજા તબક્કે માત્ર પાંદડાંનું ભોજન કરતી. આ રીતે ક્રમે તપ આચરતી દેવી પાર્વતીએ શિવપ્રાપ્તિ માટે નિયમપૂર્વક અપરિમિત વર્ષો સુધી કઠોર તપ કર્યું.

Verse 48

ततः पर्णान्यपि शिवा निरस्य हिमवत्सुता । निराहाराभवद्देवी तपश्चरणसंरता

ત્યારબાદ હિમવાનની પુત્રી શિવા એ પાંદડાંને પણ ત્યજી દીધાં. દેવી સંપૂર્ણ નિરાહાર બની તપશ્ચરણમાં અડગ રહી, શિવપ્રાપ્તિમાં એકનિષ્ઠ થઈ.

Verse 49

आहारे त्यक्तपर्णाभूद्यस्माद्धिमवतः सुतः । तेन देवैरपर्णेति कथिता नामतः शिवा

હિમવાનની પુત્રી તપમાં આહારરૂપે પાંદડાં પણ ત્યજી દીધી; તેથી દેવોએ શિવા (પાર્વતી)ને ‘અપર્ણા’ નામે સંબોધી.

Verse 50

एका पादस्थिता सासीच्छिवं संस्मृत्य पार्वती । पंचाक्षरं जपंती च मनुं तेपे तपो महत्

એક પગ પર સ્થિર રહી પાર્વતીએ શિવનું સ્મરણ કર્યું. પંચાક્ષરી મંત્રનો જપ કરતાં તેણે મહાન તપ કર્યું.

Verse 51

चीरवल्कलसंवीता जटासंघातधारिणी । शिवचिंतनसंसक्ता जिगाय तपसा मुनीम्

ચીર-વલ્કલથી આવૃત, જટાઓનો ઘનસમૂહ ધારણ કરી, શિવચિંતનમાં આસક્ત રહી, તપોબળે તેણે મુનિ-સ્ત્રીને પણ પરાજિત કરી.

Verse 52

एवं तस्यास्तपस्यन्त्या चिंतयंत्या महेश्वरम् । त्रीणि वर्ष सहस्राणि जग्मुः काल्यास्तपोवने

આ રીતે તે તપ કરતી અને મહેશ્વરનું ચિંતન કરતી રહી; કાળીદેવીના તપોવનમાં ત્રણ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.

Verse 53

षष्टिवर्षसहस्राणि यत्र तेपे तपो हरः । तत्र क्षणमथोषित्वा चिंतयामास सा शिवा

જ્યાં હરે સાઠ હજાર વર્ષ તપ કર્યું હતું, ત્યાં શિવા (પાર્વતી) ક્ષણમાત્ર રહી; પછી તેણે ગાઢ ચિંતન શરૂ કર્યું.

Verse 54

नियमस्थां महादेव किं मां जानासि नाधुना । येनाहं सुचिरं तेन नानुयाता तवोरता

પાર્વતીએ કહ્યું—હે મહાદેવ, નિયમમાં સ્થિત મને તમે હજી પણ ઓળખતા નથી શું? જે સંકલ્પથી મેં લાંબા સમય સુધી તપ કર્યું, એ જ સંકલ્પથી તમારા પ્રત્યેના ભક્તિ-વ્રતથી હું કદી વિમુખ થઈ નથી.

Verse 55

लोके वेदे च गिरिशो मुनिभिर्गीयते सदा । शंकरस्य हि सर्वज्ञस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः

લોકમાં અને વેદોમાં ગિરીશનું મુનિઓ સદા ગાન કરે છે; કારણ કે શંકર જ સર્વજ્ઞ છે—તે સર્વનો અંતરાત્મા અને સર્વદર્શી છે.

Verse 56

सर्वभूतिप्रदो देवस्सर्वभावानुभावनः । भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं सर्वक्लेशनिवारणः

એ દેવ સર્વ સમૃદ્ધિ આપનાર અને સર્વ ભાવોને પરિપૂર્ણ કરનાર છે; તે નિત્ય ભક્તોના અભીષ્ટ આપે છે અને સર્વ ક્લેશોનું નિવારણ કરે છે.

Verse 57

सर्वकामान्परित्यज्य यदि चाहं वृषध्वजे । अनुरक्ता तदा सोत्र संप्रसीदतु शंकरः

હે વૃષધ્વજ મહાદેવ! જો મેં સર્વ કામનાઓ ત્યજીને સાચી ભક્તિથી આપમાં અનુરક્તિ રાખી હોય, તો અહિં જ શંકર મારી ઉપર પ્રસન્ન થાઓ.

Verse 58

यदि नारद तत्रोक्तमंत्रो जप्तश्शराक्षरः । सुभक्त्या विधिना नित्यं संप्रसीदतु शंकरः

હે નારદ! ત્યાં ઉપદેશિત મંત્રને અક્ષર-અક્ષર કરીને વિધિપૂર્વક અને સદ્ભક્તિથી નિત્ય જપવામાં આવે તો શંકર સંપૂર્ણ પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 59

यदि भक्त्या शिवस्याहं निर्विकारा यथोदितम् । सर्वेश्वरस्य चात्यंतं संप्रसीदतु शंकरः

જો શિવભક્તિથી હું યથોક્ત રીતે નિર્વિકાર બની હોઉં, તો સર્વેશ્વર શંકર મારા પર અત્યંત પ્રસન્ન અને કૃપાળુ થાઓ।

Verse 60

एवं चिंतयती नित्यं तेपे सा सुचिरं तपः । अधोमुखी निर्विकारा जटावल्कलधारिणी

આ રીતે નિત્ય ચિંતન કરતી તે બહુ લાંબા સમય સુધી તપ કરી—અધોમુખી, નિર્વિકાર, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરનારી।

Verse 61

तथा तया तपस्तप्तं मुनीनामपि दुष्करम् । स्मृत्वा च पुरुषास्तत्र परमं विस्मयं गताः

તેણે એવું તપ કર્યું કે જે મુનિઓ માટે પણ દુષ્કર છે; તે તપને સ્મરીને ત્યાંના લોકો પરમ વિસ્મયમાં પડ્યા।

Verse 62

तत्तपोदर्शनार्थं हि समाजग्मुश्च तेऽखिलाः । धन्यान्निजान्मन्यमाना जगदुश्चेति सम्मताः

તે તપસ્યાનું દર્શન કરવા માટે તેઓ બધા ત્યાં એકત્ર થયા. પોતાના લોકોને ધન્ય માની, દૃઢ નિશ્ચયથી તેમણે જગતમાં એ જ વાત જાહેર કરી.

Verse 63

महतां धर्म्मवृद्धेषु गमनं श्रेय उच्यते । प्रमाणं तपसो नास्ति मान्यो धर्म्मस्सदा बुधैः

ધર્મમાં વૃદ્ધિ પામેલા મહાત્માઓ પાસે જવું શ્રેયસ્કર કહેવાય છે. તપસ્યાનું કોઈ સ્થિર પ્રમાણ નથી; તેથી જ્ઞાનીજન સદા ધર્મને માન્ય ગણે છે.

Verse 64

श्रुत्वा दृष्ट्वा तपोऽस्यास्तु किमन्यैः क्रियते तपः । अस्मात्तपोऽधिकं लोके न भूतं न भविष्यति

એનું તપ સાંભળી અને જોઈને, પછી બીજાઓએ તપ શા માટે કરવું? આ લોકમાં આથી વધુ તપ ક્યારેય થયું નથી, અને ભવિષ્યમાં પણ થશે નહીં।

Verse 65

जल्पंत इति ते सर्वे सुप्रशस्य शिवातपः । जग्मुः स्वं धाम मुदिताः कठिनांगाश्च ये ह्यपि

આ રીતે પરસ્પર વાત કરતાં તેઓ સૌએ શિવાર્થે કરેલા તે તપનું અત્યંત સ્તુતિપૂર્વક પ્રશંસન કર્યું. આનંદિત થઈ તેઓ પોતાના પોતાના ધામે ગયા—કઠોર સાધનાથી જેમના અંગો કઠિન થયા હતા તેઓ પણ।

Verse 66

अन्यच्छृणु महर्षे त्वं प्रभावं तपसोऽधुना । पार्वत्या जगदम्बायाः पराश्चर्य्यकरं महत्

હે મહર્ષે, હવે તપસ્યાના પ્રભાવ વિષે વધુ સાંભળો. જગદંબા પાર્વતીના પ્રસંગે તે અત્યંત મહાન અને પરમ આશ્ચર્યકારક હતો।

Verse 67

तदाश्रमगता ये च स्वभावेन विरोधिनः । तेप्यासंस्तत्प्रभावेण विरोधरहि तास्तदा

અને જે લોકો તે આશ્રમમાં આવ્યા હતા—સ્વભાવથી વિરોધી હોવા છતાં—તે પવિત્ર પ્રભાવથી તે સમયે તેઓ વિરોધરહિત બની ગયા।

Verse 68

सिंहा गावश्च सततं रागादिदोषसंयुताः । तन्महिम्ना च ते तत्र नाबाधंत परस्परम्

સિંહો અને ગાયો—જે સદા રાગાદિ દોષોથી યુક્ત હોય છે—તે મહિમાના પ્રભાવથી ત્યાં પરસ્પર એકબીજાને હાનિ પહોંચાડતા ન હતા।

Verse 69

अथान्ये च मुनिश्रेष्ठ मार्ज्जारा मूषकादयः । निसर्गाद्वैरिणो यत्र विक्रियंते स्म न क्वचित्

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! ત્યાં બિલાડી, ઉંદર વગેરે અન્ય પ્રાણીઓ પણ સ્વભાવથી વૈરી હોવા છતાં, તે સ્થાને ક્યારેય વૈર કે હાનિકારક વર્તન દર્શાવતા ન હતા।

Verse 70

वृक्षाश्च सफलास्तत्र तृणानि विविधानि च । पुष्पाणि च विचित्राणि तत्रासन्मुनिसत्तम

હે મુનિસત્તમ! ત્યાં ફળોથી ભરપૂર વૃક્ષો હતા, અનેક પ્રકારનાં તૃણ-લતા હતા, અને વિચિત્ર રંગનાં અદ્ભુત પુષ્પો પણ ત્યાં હતાં।

Verse 71

तद्वनं च तदा सर्वं कैलासेनोपमान्वितम् । जातं च तपस्तस्यास्सिद्धिरूपमभूत्तदा

ત્યારે તે સમગ્ર વન કૈલાસ સમાન તેજસ્વી બન્યું; અને એ જ ક્ષણે તેના તપનો ફળ ‘સિદ્ધિ’રૂપે પ્રગટ થયો—તપને પરિપૂર્ણ કરનાર કૃપાથી।