Shloka 25

वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

Devanagari script

तच्छिद्रं प्राप्य मदनः प्रथमं हर्षणेन तु । बाणेन हर्षयामास पार्श्वस्थं चन्द्रशेखरम्

Transliteration

tacchidraṃ prāpya madanaḥ prathamaṃ harṣaṇena tu | bāṇena harṣayāmāsa pārśvasthaṃ candraśekharam

Translation

તે અવકાશ મેળવી મદને પ્રથમ આનંદ ઉત્પન્ન કરનાર બાણથી નજીક ઊભેલા ચન્દ્રશેખર (શિવ)ને હર્ષિત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (referring to छिद्रम्)

• छिद्रम्: opening, gap
• छिद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्य: having obtained/reached
• प्राप्य: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया

• मदनः: Madana (Kāma)
• मदनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• हर्षणेन: by delighting / with exhilaration
• हर्षणेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: हर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle; contrast/emphasis)

• बाणेन: with an arrow
• बाणेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• हर्षयामास: caused to rejoice, delighted
• हर्षयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic Perfect/परस्मैपद-आमास), प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) भावः

• पार्श्वस्थम्: standing at the side, nearby
• पार्श्वस्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक) + स्थ (कृत्)
• Form: स्थ-कृदन्त (present participial adjective sense), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of चन्द्रशेखरम्)

• चन्द्रशेखरम्: Candraśekhara (Śiva)
• चन्द्रशेखरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (यस्य शेखरे चन्द्रः सः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Chandrashekhara

Characters & Entities

• Shiva
• Kamadeva (Madana)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights the contrast between worldly impulses (Kāma’s joy-producing arrow) and Śiva’s transcendence—teaching that liberation (mokṣa) comes from mastering desire and resting in devotion to Pati (Śiva), the Lord beyond agitation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Chandrashekhara represents Saguna Śiva—compassionate and accessible—yet inwardly untouched. Linga-worship trains the devotee to see Śiva as the stable center (Pati) even when the mind is struck by sensory ‘arrows’ of attraction.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī mantra (Om Namaḥ Śivāya) with mindfulness when desire arises, supported by simple Shaiva disciplines like applying tripuṇḍra (bhasma) and cultivating vairāgya through daily Śiva-smaraṇa.