प्रकृतितत्त्व-विचारः / Inquiry into Prakṛti (Nature/Śakti) and Śiva’s Transcendence

Verse 1

भवान्युवाच । किमुक्तं गिरिराजाय त्वया योगिस्तपस्विना । तदुत्तरं शृणु विभो मत्तो ज्ञानिविशारद

ભવાણીએ કહ્યું—હે યોગી તપસ્વી! તમે ગિરિરાજને શું કહ્યું? હે વિભો, જ્ઞાન-વિવેકમાં નિપુણ! હવે મારું તે ઉત્તર સાંભળો।

Verse 2

तपश्शक्त्यान्वितश्शम्भो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

હે શંભો! તપઃશક્તિથી યુક્ત થઈ તમે વિશાળ તપ કરો છો. હે મહાત્મન, તપ કરવા માટેનો આ સંકલ્પ તમારી બુદ્ધિમાં ઉત્પન્ન થયો છે.

Verse 3

सा शक्तिः प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वेषामपि कर्मणाम् । तया विरच्यते सर्वं पाल्यते च विनाश्यते

એ શક્તિને જ ‘પ્રકૃતિ’ તરીકે જાણવી જોઈએ—જે સર્વ કર્મોની પ્રવર્તિકા છે. તેણી દ્વારા જ સમગ્ર જગત રચાય છે, પોષાય છે અને અંતે લય પામે છે।

Verse 4

कस्त्वं का प्रकृतिस्सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । विना प्रकृत्या च कथं लिंगरूपी महेश्वरः

તમે કોણ છો? અને તે સૂક્ષ્મ પ્રકૃતિ શું છે? હે ભગવન્, આ વિષયનું સમ્યક્ વિચારણ કરો. અને પ્રકૃતિ વિના મહાદેવ—મહેશ્વર—લિંગરૂપ કેવી રીતે થાય?

Verse 5

अर्चनीयोऽसि वंद्योऽसि ध्येयोऽसि प्राणिनां सदा । प्रकृत्या च विचार्येति हृदा सर्वं तदुच्यताम्

તમે સદા અર્ચનીય, વંદનીય અને સર્વ પ્રાણીઓ માટે નિત્ય ધ્યેય છો. તેથી તમારી સ્વપ્રકૃતિ સાથે હૃદયપૂર્વક વિચાર કરીને તે સર્વ તત્ત્વ સંપૂર્ણ રીતે કહો.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महोतिकरणे रतः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा महेशो वाक्यमब्रवीत्

બ્રહ્માએ કહ્યું—પાર્વતીના તે વચન સાંભળી, પરમ હિત કરાવવામાં તત્પર મહેશ મૃદુ હસ્યા; પ્રસન્ન મનથી તેમણે આ વચન કહ્યું.

Verse 7

महेश्वर उवाच । तपसा परमेणेव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितश्शम्भुरहं तिष्ठामि तत्त्वतः

મહેશ્વરે કહ્યું—પરમ તપથી જ હું પ્રકૃતિનો નાશ કરું છું. પ્રકૃતિથી રહિત હું શંભુ તત્ત્વતઃ, સત્યરૂપે, સ્થિત રહું છું.

Verse 8

तस्माच्च प्रकृतेस्सद्भिर्न कार्यस्संग्रहः क्वचित् । स्थातव्यं निर्विकारैश्च लोकाचार विवर्जितैः

અતએવ પરમ કલ્યાણ ઇચ્છતા સદ્ભક્તોએ પ્રકૃતિજન્ય સંગ્રહ‑લોભ ક્યારેય ન કરવો; લોકાચારથી વિરક્ત રહી, નિર્વિકાર બની સ્થિર રહેવું જોઈએ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता शम्भुना तात लौकिकव्यवहारतः । सुविहस्य हृदा काली जगाद मधुरं वचः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે પ્રિય, શંભુએ લોકવ્યવહાર મુજબ એમ કહ્યે પછી, કાલીએ હૃદયમાં સુહાસ્ય કરીને મધુર વચન બોલ્યાં।

Verse 10

काल्युवाच । यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शंकर प्रभो । सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

કાળીએ કહ્યું—હે પ્રભુ શંકર, હે પરમ યોગી, તમે જે વચન કહ્યું તે શું પ્રકૃતિ નથી? અને તમે પ્રકૃતિથી પરે હો તો પછી તેની સાથે તમારો સંબંધ કેવી રીતે કહેવાય?

Verse 11

एतद्विचार्य वक्तव्यं तत्त्वतो हि यथातथम् । प्रकृत्या सर्वमेतच्च बद्धमस्ति निरंतरम्

આ વિષય વિચાર કરીને તત્ત્વ મુજબ જેમ છે તેમ જ કહેવું જોઈએ; કારણ કે આ બધું નિરંતર પ્રકૃતિથી બંધાયેલું છે।

Verse 12

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किंचिदेव हि । वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि चेतसा

અતએવ તારે બોલવું નહીં અને કશું કરવું પણ નહીં; મનથી જાણ કે વચન અને સર્વ રચનાઓ પ્રાકૃત, એટલે કે લોકિક છે।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे पार्वतीपरमेश्वरसंवादवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘પાર્વતી-પરમેશ્વર સંવાદવર્ણન’ નામનો તેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 14

प्रकृतेः परमश्चेत्त्वं किमर्थं तप्यसे तपः । त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो

જો તમે પ્રકૃતિથી પર હો, તો પછી શા માટે તપ કરો છો? હે શંભુ, હે પ્રભુ! તમે હવે આ હિમવત પર્વત પર તપશ્ચર્યા કેમ કરો છો?

Verse 15

प्रकृत्या गिलितोऽसि त्वं न जानासि निजं हर । निजं जानासि चेदीश किमर्थं तप्यसे तपः

હે હર! તું પ્રકૃતિથી ગળી ગયો છે અને તને તારો નિજ સ્વરૂપ જાણીતો નથી. પરંતુ હે ઈશ! જો તને તારો સાચો સ્વભાવ જાણીતો હોય, તો પછી શા માટે તપમાં દગ્ધ થાય છે?

Verse 16

वाग्वादेन च किं कार्यं मम योगिस्त्वया सह । प्रत्यक्षे ह्यनुमानस्य न प्रमाणं विदुर्बुधाः

હે યોગી! તારા અને મારા વચ્ચે વાક્વાદની શું જરૂર છે? કારણ કે જ્યાં પ્રત્યક્ષ અનુભવ હોય, ત્યાં જ્ઞાનીજન અનુમાનને પ્રમાણ માનતા નથી.

Verse 17

इंद्रियाणां गोचरत्वं यावद्भवति देहिनाम् । तावत्सर्वं विमंतव्यं प्राकृतं ज्ञानिभिर्धिया

જ્યાં સુધી દેહધારી જીવો ઇન્દ્રિયોના ક્ષેત્રમાં વિહરે છે, ત્યાં સુધી ત્યાં અનુભવાતું સર્વ જ્ઞાનીજનોએ વિવેકબુદ્ધિથી માત્ર પ્રકૃતિજન્ય જ માનવું; તે શિવનું પરમ તત્ત્વ નથી।

Verse 18

किं बहूक्तेन योगीश शृणु मद्वचनं परम् । सा चाहं पुरुषोऽसि त्वं सत्यं सत्यं न संशयः

ઘણું કહેવું શા માટે, હે યોગીશ્વર! મારું પરમ વચન સાંભળો—એ શક્તિ હું છું અને પુરુષ (શિવ) તમે છો. આ સત્ય છે, સત્ય જ; તેમાં સંશય નથી।

Verse 19

मदनुग्रहतस्त्वं हि सगुणो रूपवान्मतः । मां विना त्वं निरीहोऽसि न किंचित्कर्तुमर्हसि

મારા અનુગ્રહથી જ તમે સગુણ અને રૂપવાન ગણાવ છો. મને વિના તમે નિષ્ક્રિય અને અશક્ત છો; કશું પણ કરવા સમર્થ નથી।

Verse 20

पराधीनस्सदा त्वं हि नानाकर्म्मकरो वशी । निर्विकारी कथं त्वं हि न लिप्तश्च मया कथम्

તું સદા પરાધીન જેવો દેખાય છે, છતાં અનેક કર્મ કરનાર સ્વામી છે. જો તું ખરેખર નિર્વિકાર હોય, તો કર્મથી લિપ્ત કેમ થતો નથી? અને માયારૂપિણી મારી દ્વારા બંધાયેલો કેમ નથી થતો?

Verse 21

प्रकृतेः परमोऽसि त्वं यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं समीपे मम शंकर

જો તારો વચન સાચું હોય કે તું પ્રકૃતિથી પર છે, તો હે શંકર, મારી નજીક રહેવામાં તને ભય રાખવો ન જોઈએ.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः सांख्यशास्त्रोदितं शिवः । वेदांतमतसंस्थो हि वाक्यमूचे शिवां प्रति

બ્રહ્માએ કહ્યું—સાંખ્યશાસ્ત્રની રીતથી કહેલા તેના વચનો આ રીતે સાંભળી, વેદાંતમતમાં સ્થિર શિવે શિવા (પાર્વતી) પ્રત્યે આ વાક્ય કહ્યું।

Verse 23

श्रीशिव उवाच । इत्येवं त्वं यदि ब्रूषे गिरिजे सांख्यधारिणी । प्रत्यहं कुरु मे सेवामनिषिद्धां सुभाषिणि

શ્રીશિવે કહ્યું—હે ગિરિજે, સાંખ્ય-વિવેક ધારણ કરનારી! જો તું આમ જ કહે છે, તો હે મધુરભાષિણી, દરરોજ મારી અનિષિદ્ધ અને યોગ્ય સેવા કર।

Verse 24

यद्यहं ब्रह्म निर्लिप्तो मायया परमेश्वरः । वेदांतवेद्यो मायेशस्त्वं करिष्यसि किं तदा

જો હું બ્રહ્મ છું—માયાથી અલિપ્ત પરમેશ્વર, માયાનો અધિપતિ અને વેદાંતથી જ્ઞેય—તો પછી તું ત્યારે મને શું કરી શકશે?

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजां वाक्यमूचे गिरिं प्रभुः । भक्तानुरंजनकरो भक्तानुग्रहकारकः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે ગિરિજાને કહી પ્રભુએ વચન ઉચ્ચાર્યાં; પછી તેમણે પર્વતરાજ (હિમાલય)ને પણ સંબોધ્યો—જે ભક્તોને આનંદિત કરે છે અને ભક્તો પર અનુગ્રહ કરે છે।

Verse 26

शिव उवाच । अत्रैव सोऽहं तपसा परेण गिरे तव प्रस्थवरेऽतिरम्ये । चरामि भूमौ परमार्थभावस्वरूपमानंदमयं सुलोचयन्

શિવે કહ્યું—હે ગિરે! તારા આ અતિ રમ્ય પ્રસ્થપ્રદેશમાં હું અહીં જ પરમ તપથી નિવાસ કરું છું. ધરતી પર વિચરતાં હું પરમાર્થભાવના સ્વરૂપરૂપ આનંદમય તત્ત્વને સુસ્પષ્ટ રીતે ચિંતવીને પ્રગટ કરું છું।

Verse 27

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न शक्यते

હે પર્વતાધિપ! મને તપ કરવા માટે તમારી અનુમતિ આપો. તમારી અનુમતિ વિના અતિસ્વલ્પ તપ પણ કરવું ન યોગ્ય છે, ન શક્ય।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रणम्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

બ્રહ્માએ કહ્યું—દેવોના દેવ, શૂલધારી પ્રભુના તે વચન સાંભળી હિમવાને શંભુને પ્રણામ કર્યો અને પછી આ વચન બોલ્યો।

Verse 29

हिमवानुवाच । त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमप्यहं महादेव तुच्छो भूत्वा वदामि ते

હિમવાન બોલ્યો—હે મહાદેવ! દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત આ સમગ્ર જગત તમારું જ છે. છતાં હું તુચ્છ બનીને તમને કંઈક નિવેદન કરું છું।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । विहस्य गिरिराजं तं प्राह याहीति सादरम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હિમવાને એમ કહ્યે ત્યારે લોકમંગલકારી શંકર હસ્યા અને તે ગિરિરાજને આદરપૂર્વક કહ્યું—“તમે નક્કી કર્યું તેમ જાઓ.”

Verse 31

शंकरेणाभ्यनुज्ञातस्स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया वै स प्रत्यहं दर्शने स्थितः

શંકરની અનુમતિ મેળવી હિમવાન પોતાના ઘેર પરત ગયો. ગિરિજાની સાથે ત્યાં રહીને તે દરરોજ શિવદર્શન પામતો રહ્યો.

Verse 32

पित्रा विनापि सा काली सखीभ्यां सह नित्यशः । जगाम शंकराभ्याशं सेवायै भक्तितत्परा

પિતાની સાથે વિના પણ તે કાળી સખીઓ સાથે નિત્ય શંકરનાં સમીપ જતી અને ભક્તિપૂર્વક સેવામાં તત્પર રહેતી।

Verse 33

निषिषेध न तां कोऽपि गणो नंदीश्वरादिकः । महेशशासनात्तात तच्छासनकरश्शुचिः

પ્રિય, નંદીશ્વર વગેરે કોઈ પણ ગણએ તેને રોકી નથી; કારણ કે તેઓ મહેશના આદેશનું પાલન કરવા શુદ્ધ અને તત્પર હતા, તેથી તેના વિધાન મુજબ જ વર્ત્યા।

Verse 34

सांख्यवेदांतमतयोश्शिवयोश्शि वदस्सदा । संवादः सुखकृच्चोक्तोऽभिन्नयोस्सुविचारतः

સાંખ્ય અને વેદાંત—આ શિવપ્રદ શુભ મતોનો સંવાદ સદા સુખદ અને હિતકારી કહેવાય છે; કારણ કે સુવિચારથી બંનેનો તત્ત્વાર્થ અભિન્ન જ સમજાય છે।

Verse 35

गिरिराजस्य वचनात्तनयां तस्य शंकरः । पार्श्वे समीपे जग्राह गौरवादपि गोपरः

ગિરિરાજ (હિમાલય) ના વચનથી શંકરે તેની પુત્રીને પોતાના પાર्श્વે નજીક સ્વીકારી. લોકમાનથી પરે હોવા છતાં ગોપતિએ કૃપા અને ગૌરવભાવથી તેને પાસે રાખી.

Verse 36

उवाचेदं वचः कालीं सखीभ्यां सह गोपतिः । नित्यं मां सेवतां यातु निर्भीता ह्यत्र तिष्ठतु

પછી ગોપતિએ સખીઓની હાજરીમાં કાળીને કહ્યું— “જે નિત્ય મારી સેવા કરવા ઇચ્છે, તે મારા સમીપે આવે; અને તું અહીં નિર્ભય રહીને સ્થિર રહેજે.”

Verse 37

एवमुक्त्वा तु तां देवीं सेवायै जगृहे हरः । निर्विकारो महायोगी नानालीलाकरः प्रभुः

આ રીતે કહી હરએ તે દેવીને સેવાના હેતુથી સ્વીકારી; નિર્વિકાર મહાયોગી પ્રભુ નાનાવિધ દિવ્ય લીલાઓ રચે છે।

Verse 38

इदमेव महद्धैर्य्यं धीराणां सुतपस्विनाम् । विघ्रवन्त्यपि संप्राप्य यद्विघ्नैर्न विहन्यते

આ જ ધીર અને સુતપસ્વી જનનું મહાન ધૈર્ય છે—વિઘ્નો સામે આવે તોય તેઓ તે અડચણોથી પરાજિત થતા નથી।

Verse 39

ततः स्वपुरमायातो गिरिराट् परिचारकैः । मुमोदातीव मनसि सप्रियस्स मुनीश्वर

પછી ગિરિરાજ પોતાના પરિચારકો સાથે પોતાના નગરમાં પરત આવ્યા; અને પ્રિય સાથે પુનર્મિલનથી તે મુનીશ્વર હૃદયમાં અત્યંત આનંદિત થયા।

Verse 40

हरश्च ध्यानयोगेन परमात्मानमादरात् । निर्विघ्नेन स्वमनसा त्वासीच्चिंतयितुं स्थितः

હર (શિવ) એ ધ્યાનયોગ દ્વારા આદરપૂર્વક પરમાત્માનું ચિંતન કર્યું. નિર્વિઘ્ન પોતાના મનથી તે આંતરિક ધ્યાનમાં સ્થિર રહી લીન રહ્યો.

Verse 41

काली सखीभ्यां सहिता प्रत्यहं चंद्रशेखरम् । सेवमाना महादेवं गमनागमने स्थिता

કાળી પોતાની બે સખીઓ સાથે દરરોજ ચંદ્રશેખર મહાદેવની સેવા કરતી રહી. તેમના આગમન-ગમનમાં હાજર રહી સતત પરિચર્યામાં સ્થિત રહી.

Verse 42

प्रक्षाल्य चरणौ शंभोः पपौ तच्चरणोदकम् । वह्निशौचैन वस्त्रेण चक्रे तद्गात्रमार्जनम्

શંભુના ચરણો ધોઈ તેણે તે ચરણોદક પાન કર્યું. પછી અગ્નિથી શુદ્ધ કરેલા વસ્ત્રથી તેમના અંગો પુંછી ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી.

Verse 43

षोडशेनोपचारेण संपूज्य विधिवद्धरम् । पुनःपुनः सुप्रणम्य ययौ नित्यं पितुर्गृहम्

ષોડશ ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક હરનું પૂજન કરીને તે વારંવાર શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રણામ કરતી અને રોજ પિતાના ઘેર પરત જતી.

Verse 44

एवं संसेवमानायां शंकरं ध्यानतत्परम् । व्यतीयाय महान्कालश्शिवाया मुनिसत्तम

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આ રીતે ધ્યાનમાં તલ્લીન શંકરનું શિવા સેવન કરતી રહી ત્યારે લાંબો સમય વીતી ગયો.

Verse 45

कदाचित्सहिता काली सखीभ्यां शंकराश्रमे । वितेने सुंदरं गानं सुतालं स्मरवर्द्धनम्

એક વખત કાળી પોતાની બે સખીઓ સાથે શંકરના આશ્રમમાં આવી અને સુતાલવાળું, પ્રેમવર્ધક સુંદર ગાન ગાવા લાગી.

Verse 46

कदाचित्कुशपुष्पाणि समिधं नयति स्वयम् । सखीभ्यां स्थानसंस्कारं कुर्वती न्यवसत्तदा

ક્યારેક તે પોતે કુશપુષ્પો અને સમિધા લઈને આવતી. પછી બે સખીઓ સાથે સ્થાનસંસ્કાર કરાવી ત્યાં બેઠી રહેતી.

Verse 47

कदाचिन्नियता गेहे स्थिता चन्द्रभृतो भ्रृशम् । वीक्षंती विस्मयामास सकामा चन्द्रशेखरम्

એક વખત, ઘરમાં નિયમિત રીતે સ્થિત રહી, તેણે ચંદ્રધારી ચંદ્રશેખરને અત્યંત તીવ્રતાથી નિહાળ્યા; અને કામનાથી યુક્ત થઈ તેમને જોઈને વિસ્મિત થઈ ગઈ।

Verse 48

ततस्तप्तेन भूतेशस्तां निस्संगां परिस्थिताम् । सोऽचिंतयत्तदा वीक्ष्य भूतदेहे स्थितेति च

પછી તપસ્યાના પ્રભાવથી અંતરમાં દ્રવિત થયેલા ભૂતેશે તેણીને પૂર્ણ નિસ્સંગતામાં સ્થિત જોયી; જાણે પંચભૂત-દેહમાં સ્થિર હોય તેમ જોઈ, તેણે અંતર્મનમાં વિચાર કર્યો।

Verse 49

नाग्रहीद्गिरिशः कालीं भार्यार्थे निकटे स्थिताम् । महालावण्यनिचयां मुनीनामपि मोहिनीम्

તથાપિ ગિરિશે કાળીને સ્વીકારી નહીં—પત્ની થવાના હેતુથી તે નજીક ઊભી હતી છતાં; તે મહાલાવણ્યનો ભંડાર, મુનિઓને પણ મોહે એવી મોહિની હતી।

Verse 50

महादेवः पुनर्दृष्ट्वा तथा तां संयतेद्रियाम् । स्वसेवने रतां नित्यं सदयस्समचिंतयत्

મહાદેવે તેણીને ફરી જોયી—ઇન્દ્રિયસંયમી અને નિત્ય પોતાની સેવામાં રત; ત્યારે કરુણાભાવે તેમણે અંતર્મનમાં વિચાર કર્યો।

Verse 51

यदैवैषा तपश्चर्याव्रतं काली करिष्यति । तदा च तां ग्रहीष्यामि गर्वबीजविवर्जिताम्

જ્યારે આ કાળી (પાર્વતી) તપશ્ચર્યાનું વ્રત કરશે, ત્યારે હું તેને—ગર્વના બીજથી રહિત—સ્વીકારીશ।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । इति संचिन्त्य भूतेशो द्रुतं ध्यानसमाश्रितः । महयोगीश्वरोऽभूद्वै महालीलाकरः प्रभुः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે વિચાર કરીને ભૂતેશ (શિવ) તરત જ ધ્યાનમાં પ્રવેશ્યા; પ્રભુ ખરેખર મહાયોગીશ્વર અને મહાલીલાકાર બન્યા।

Verse 53

ध्यानासक्तस्य तस्याथ शिवस्य परमात्मनः । हृदि नासीन्मुने काचिदन्या चिंता व्यवस्थिता

હે મુનિ, પરમાત્મા ભગવાન શિવ ધ્યાનમાં એવા લીન હતા કે તેમના હૃદયમાં બીજી કોઈ ચિંતા કે વિચાર કદી સ્થિર થયો નહીં.

Verse 54

काली त्वनुदिनं शंभुं सद्भक्त्या समसेवत । विचिंतयंती सततं तस्य रूपं महात्मनः

કાળી દરરોજ સદ્ભક્તિથી શંભુની સેવા કરતી અને તે મહાત્મા પ્રભુના દિવ્ય રૂપનું સતત ચિંતન કરતી રહી.

Verse 55

हरो ध्यानपरः कालीं नित्यं प्रैक्षत सुस्थितम् । विस्मृत्य पूर्वचिंतां तां पश्यन्नपि न पश्यति

હર ધ્યાનમાં તત્પર રહી, સામે સ્થિર ઊભેલી કાળીને નિત્ય નિહાળતા રહ્યા; પરંતુ પૂર્વની તે ચિંતા ભૂલી જતાં, જોતા હોવા છતાં જાણે ન જોયા—અંતર્ધ્યાનમાં લીન હતા.

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे देवाश्शक्राद्या मुनयश्च ते । ब्रह्माज्ञया स्मरं तत्र प्रेषयामासुरादरात्

આ દરમિયાન શક્ર વગેરે દેવો અને તે મુનિઓ, બ્રહ્માની આજ્ઞાથી, આદરપૂર્વક સ્મર (કામદેવ)ને ત્યાં મોકલવા લાગ્યા.

Verse 57

तेन कारयितुं योगं काल्या रुद्रेण कामतः । महावीर्येणासुरेण तारकेण प्रपीडिताः

અતએવ ઇચ્છાપૂર્વક રુદ્રે કાલિકાની સાથે તે દિવ્ય યોગ-સંકલ્પને સિદ્ધ કરવા પ્રવૃત્તિ કરી; અને મહાવીર્ય અસુર તારકે લોકોને અત્યંત પીડિત કર્યા હતા।

Verse 58

गत्वा तत्र स्मरस्सर्वमुपायमकरोन्निजम् । चुक्षुभे न हरः किञ्चित्तं च भस्मीचकार ह

ત્યાં જઈ સ્મર (કામદેવ) એ પોતાના સર્વ ઉપાયો અજમાવ્યા; છતાં હર (શિવ) કિંચિત પણ ચલિત ન થયા અને તેને ભસ્મ કરી દીધો।

Verse 59

पार्वत्यपि विगर्वाभून्मुने तस्य निदेशतः । ततस्तपो महत्कृत्वा शिवं प्राप पतिं सती

હે મુનિ, તેના ઉપદેશથી પાર્વતી પણ ગર્વરહિત બની. પછી મહાન તપ કરીને તે સતી શિવને પતિ-સ્વામી રૂપે પ્રાપ્ત કરી।

Verse 60

बभूवतुस्तौ सुप्रीतौ पार्वतीपरमेश्वरौ । चक्रतुर्देवकार्य्यं हि परोपकरणे रतौ

આ રીતે પાર્વતી અને પરમેશ્વર અત્યંત પ્રસન્ન થયા; અને પરોપકારમાં રત રહી દેવકાર્ય કરવાનું ઉપક્રમ કર્યું।