शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महादेवो योगज्ञानविशारदः । त्यक्तकामो न तत्याज संभोगं पार्वतीभयात्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ સાંભળી યોગજ્ઞાનમાં નિપુણ મહાદેવ, કામનાથી રહિત હોવા છતાં, પાર્વતી અપ્રસન્ન ન થાય એ ભયથી દાંપત્ય-સંગ ત્યાગ્યો નહીં।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे शिवपुत्रजननवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના ચતુર્થ કુમારખંડમાં ‘શિવપુત્રજનનવર્ણન’ નામનો બીજો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 3

देवास्सर्वे प्रभुं दृष्ट्वा हरिणा च मया शिवम् । बभूबुस्सुखिनश्चाति तदा वै भक्तवत्सलम्

બધા દેવતાઓએ હરિ અને મારા (બ્રહ્મા) સાથે ભક્તવત્સલ પ્રભુ શિવને જોયા; ત્યારે તેઓ અત્યંત આનંદિત થયા, કારણ કે તેઓ સદા ભક્તો પર સ્નેહ રાખે છે।

Verse 4

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां भगवान्भवः । प्रत्युवाच विषण्णात्मा दूयमानेन चेतसा

દેવતાઓના તે વચનો સાંભળી ભગવાન્ ભવ (શિવ)એ ઉત્તર આપ્યો; તેમનું અંતર વિષણ্ণ હતું અને મન શોકથી દહન થતું હતું।

Verse 5

प्रणम्य सुमहाप्रीत्या नतस्कंधाश्च निर्जराः । तुष्टुवुः शंकरं सर्वे मया च हरिणा मुने

અતિ મહાન પ્રીતિથી પ્રણામ કરીને, ભક્તિથી નમેલા ખભાં ધરાવતા અમર દેવોએ સૌએ શંકરનું સ્તવન કર્યું; હે મુનિ, મેં પણ હરિ (વિષ્ણુ) સાથે કર્યું।

Verse 6

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । अन्तर्यामी हि सर्वेषां सर्वं जानासि शंकर

દેવોએ કહ્યું—હે દેવદેવ, હે મહાદેવ, હે પ્રભુ, કરુણાસાગર! તમે સર્વના અંતર્યામી છો; તેથી હે શંકર, તમે સર્વ જાણો છો।

Verse 7

देवकार्यं कुरु विभो रक्ष देवान् महेश्वर । जहि दैत्यान् कृपां कृत्वा तारकादीन् महाप्रभून्

હે વિભો, હે મહેશ્વર! દેવકાર્ય પૂર્ણ કરો અને દેવોની રક્ષા કરો. કૃપા કરીને તારક આદિ મહાબલી દૈત્યોનો સંહાર કરો।

Verse 8

शिव उवाच । हे विष्णो हे विधे देवास्सर्वेषां वो मनोगतिः । यद्भावि तद्भवत्येव कोऽपि नो तन्निवारकः

શિવે કહ્યું—હે વિષ્ણુ, હે વિધાતા (બ્રહ્મા), હે દેવો! તમારાં સૌનાં મનોગત જાણીતાં છે. જે ભવિતવ્ય છે તે નિશ્ચયે બને છે; તેને રોકનાર કોઈ નથી।

Verse 9

यज्जातं तज्जातमेव प्रस्तुतं शृणुताऽमराः । शिरस्तस्खलितं वीर्यं को ग्रहीष्यति मेऽधुना

જે થયું તે થયું—હે દેવો, હવે જે પ્રસ્તુત છે તે સાંભળો. મારું વીર્ય સ્ખલિત થયું છે; હવે તેને કોણ ગ્રહણ કરશે?

Verse 10

स गृह्णीयादिति प्रोच्य पातयामास तद्भुवि । अग्निर्भूत्वा कपोतो हि प्रेरितस्सर्वनिर्जरैः

તે આને ગ્રહણ કરે એમ કહીને તેમણે તેને પૃથ્વી પર પાડી દીધું. દેવોની પ્રેરણાથી અગ્નિ જ કબૂતર બન્યા હતા.

Verse 11

अभक्षच्छांभवं वीर्यं चंच्वा तु निखिलं तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्राऽऽजगाम गिरिजा मुने

ત્યારે તે કબૂતરે પોતાની ચાંચથી તે સંપૂર્ણ શાંભવ વીર્યનું ભક્ષણ કર્યું. હે મુનિ, આ દરમિયાન ત્યાં ગિરિજા આવી પહોંચ્યા.

Verse 12

शिवागमविलंबे च ददर्श सुरपुंगवान् । ज्ञात्वा तद्वृत्तमखिलं महाक्रोधयुता शिवा

શિવા ના આગમનમાં વિલંબ જોઈને દેવશ્રેષ્ઠોએ સ્થિતિ જોઈ. જ્યારે શિવાને સમગ્ર વૃત્તાંતની જાણ થઈ, ત્યારે તેઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા.

Verse 13

उवाच त्रिदशान् सर्वान् हरिप्रभृतिकांस्तदा

ત્યારે તેણે હરિ (વિષ્ણુ) વગેરે સર્વ ત્રિદશો (દેવતાઓ)ને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 14

देव्युवाच । रे रे सुरगणास्सर्वे यूयं दुष्टा विशेषतः । स्वार्थसंसाधका नित्यं तदर्थं परदुःखदाः

દેવીએ કહ્યું—રે રે! હે સર્વ દેવગણો, તમે વિશેષ કરીને દુષ્ટ છો. તમે સદા સ્વાર્થસાધનમાં તત્પર રહો છો અને એ માટે પરના દુઃખનું કારણ બનો છો.

Verse 15

स्वार्थहेतोर्महेशानमाराध्य परमं प्रभुम् । नष्टं चक्रुर्मद्विहारं वंध्याऽभवमहं सुराः

સ્વાર્થહેતુથી દેવોએ પરમ પ્રભુ મહેશનું આરાધન કર્યું. તેમણે મારી ક્રીડા-વિહારને નષ્ટ કર્યો; હે દેવો, હું વંધ્યા બની ગઈ.

Verse 16

मां विरोध्य सुखं नैव केषांचिदपि निर्जराः । तस्माद्दुःखं भवेद्वो हि दुष्टानां त्रिदिवौकसाम्

મારો વિરોધ કરીને તમામાંથી કોઈ અમર કદી સુખ પામી શકશે નહીં. તેથી, હે દુષ્ટ સ્વર્ગવાસીઓ, તમારે માટે માત્ર દુઃખ જ ઉપજે.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विष्णुप्रमुखान् सुरान्सर्वान् शशाप सा । प्रज्वलंती प्रकोपेन शैलराजसुता शिवा

બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહીને, શૈલરાજની પુત્રી શિવાએ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ, વિષ્ણુ-પ્રમુખ સર્વ દેવોને શાપ આપ્યો.

Verse 18

पार्वत्युवाच । अद्यप्रभृति देवानां वंध्या भार्या भवन्त्विति । देवाश्च दुःखितास्संतु निखिला मद्विरोधिनः

પાર્વતીએ કહ્યું—આજથી દેવતાઓની પત્નીઓ વંધ્યા થાઓ. અને જે સર્વ દેવો મારા વિરોધી છે, તેઓ બધા દુઃખિત રહો.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वाखिलान्देवान् विष्ण्वाद्यान्सकलेश्वरी । उवाच पावकं क्रुद्धा भक्षकं शिवरेतसः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવોને શાપ આપી, સર્વેશ્વરી દેવી ક્રોધમાં પાવક અગ્નિને બોલી—“તું શિવ-રેતસનો ભક્ષક તરીકે નિયુક્ત છે.”

Verse 20

पार्वत्युवाच । सर्वभक्षी भव शुचे पीडितात्मेति नित्यशः । शिवतत्त्वं न जानासि मूर्खोऽसि सुरकार्यकृत्

પાર્વતીએ કહ્યું—હે શોકગ્રસ્ત! તું સર્વભક્ષી બન અને સદા ‘પીડિતાત્મા’ નામે પ્રસિદ્ધ થા. તને શિવતત્ત્વનું જ્ઞાન નથી; તું મૂર્ખ છે, દેવકાર્યનો જ કર્તા છે.

Verse 21

रे रे शठ महादुष्ट दुष्टानां दुष्टबोधवान् । अभक्षश्शिववीर्यं यन्नाकार्षीरुचितं हि तत्

અરે અરે, છલકપટી મહાદુષ્ટ! દુષ્ટોમાં પણ દુષ્ટબુદ્ધિવાળો! જે શિવવીર્ય અભક્ષ્ય છે તેને ભક્ષ્ય માનીને તું જે કર્યું, તે સર્વથા અનુચિત છે.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वा शिवा वह्निं सहेशेन नगात्मजा । जगाम स्वालयं शीघ्रमसंतुष्टा ततो मुने

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે અગ્નિને શાપ આપી, પર્વતપુત્રી શિવા મહેશ સાથે, હે મુનિ, અસંતોષિત રહીને ઝડપથી પોતાના ધામે ગઈ.

Verse 23

गत्वा शिवा शिवं सम्यक् बोधयामास यत्नतः । अजीजनत्परं पुत्रं गणेशाख्यं मुनीश्वर

હે મુનીશ્વર, ત્યારે શિવા શિવ પાસે જઈ પ્રયત્નપૂર્વક તેમને સંપૂર્ણ રીતે અવગત કરાવ્યા. ત્યારબાદ તેણે ગણેશ નામનો પરમ પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.

Verse 24

तद्वृत्तांतमशेषं च वर्णयिष्ये मुनेऽग्रतः । इदानीं शृणु सुप्रीत्या गुहोत्पत्तिं वदाम्यहम्

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! તે સમગ્ર વર્તાંત હું તમારા સમક્ષ સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવીશ. હવે પ્રસન્ન ભક્તિભાવથી સાંભળો; હું ગુહ (સ્કંદ) ની ઉત્પત્તિ કહું છું.

Verse 25

पावकादितमन्नादि भुंजते निर्जराः खलु । वेदवाण्येति सर्वे ते सगर्भा अभवन्सुराः

નિશ્ચયે અમર દેવોએ પાવક (અગ્નિ) દ્વારા પ્રથમ પવિત્ર કરાયેલ અન્નાદિ ભોજન કર્યું. અને વેદવાણીના પ્રભાવથી તે સર્વ દેવો સગર્ભ, એટલે ગર્ભધારણ-સમર્થ બન્યા.

Verse 26

ततोऽसहंतस्तद्वीर्यं पीडिता ह्यभवन् सुराः । विष्ण्वाद्या निखिलाश्चाति शिवाऽऽज्ञा नष्टबुद्धयः

ત્યારબાદ તે મહાવીર્યને સહન ન કરી શકતાં દેવો અત્યંત પીડિત થયા. વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવો શિવાજ્ઞાના પ્રભાવથી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થઈ સંપૂર્ણ રીતે વ્યાકુળ બન્યા.

Verse 27

अथ विष्णुप्रभृतिकास्सर्वे देवा विमोहिताः । दह्यमाना ययुः शीघ्रं शरणं पार्वतीपतेः

ત્યારે વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવો મોહિત થયા; અને તે દાહથી દગ્ધ થતાં તેઓ તત્કાળ પાર્વતીપતિ (શિવ) ની શરણમાં ગયા.

Verse 28

शिवालयस्य ते द्वारि गत्वा सर्वे विनम्रकाः । तुष्टुवुस्सशिवं शंभुं प्रीत्या सांजलयस्सुराः

તે શિવાલયના દ્વારે પહોંચી બધા દેવો વિનમ્ર બન્યા. પ્રેમાનંદથી અંજલિ જોડીને તેમણે શિવસ્વરૂપ શંભુ—મંગલમય પ્રભુ—ની સ્તુતિ કરી।

Verse 29

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजेश महाप्रभो । किं जातमधुना नाथ तव माया दुरत्यया

દેવોએ કહ્યું—હે દેવદેવ, મહાદેવ, ગિરિજેશ, મહાપ્રભુ! હે નાથ, તારી દુર્ત્યય માયાથી અત્યારે શું બન્યું છે?

Verse 30

सगर्भाश्च वयं जाता दह्यमानाश्च रेतसा । तव शंभो कुरु कृपां निवारय दशामिमाम्

અમે ગર્ભવતી થયા છીએ અને તે બીજશક્તિથી દહાઈ રહ્યા છીએ. હે શંભુ, કૃપા કરો અને અમારી આ દશા નિવારો।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्याऽमरनुतिं परमेशश्शिवापतिः । आजगाम द्रुतं द्वारि यत्र देवाः स्थिता मुने

બ્રહ્માએ કહ્યું—અમરોની સ્તુતિ સાંભળી પરમેશ્વર શિવાપતિ મહાદેવ, હે મુનિ, જ્યાં દેવો ઊભા હતા તે દ્વાર પર ઝડપથી આવ્યા।

Verse 32

आगतं शंकरं द्वारि सर्वे देवाश्च साच्युताः । प्रणम्य तुष्टुवुः प्रीत्या नर्तका भक्तवत्सलम्

દ્વારે શંકર આવ્યા ત્યારે, અચ્યુત સહિત સર્વ દેવોએ પ્રણામ કરી પ્રેમાનંદથી ભક્તવત્સલ નટરાજની સ્તુતિ કરી।

Verse 33

देवा ऊचुः । शंभो शिव महेशान त्वां नतास्स्म विशेषतः । रक्ष नश्शरणापन्नान्दह्यमानांश्च रेतसा

દેવોએ કહ્યું—હે શંભો, હે શિવ, હે મહેશાન! અમે વિશેષ વિનયથી તમને નમસ્કાર કરીએ છીએ. શરણાગત અમને, રેતસથી દગ્ધ થનારા અમને, રક્ષા કરો.

Verse 34

इदं दुःखं हर हर भवामो हि मृता ध्रुवम् । त्वां विना कस्समर्थोऽद्य देवदुःखनिवा रणे

હે હર, હે હર! આ દુઃખ હરી લો; તમારા વિના અમે નિશ્ચિત મરી જઈશું. આજે રણમાં દેવોના દુઃખને, તમારા વિના, કોણ દૂર કરી શકે?

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इति दीनतरं वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् प्रभुः । प्रत्युवाच विहस्याऽथ स सुरान् भक्तवत्सलः

બ્રહ્માએ કહ્યું—અતિ દીન વચનો સાંભળી દેવોના અધિરાજ, ભક્તવત્સલ પ્રભુ હસી ને દેવોને પ્રત્યुत્તર આપ્યો.

Verse 36

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । भविष्यति सुखं वोऽद्य सावधाना भवन्तु हि

શિવે કહ્યું—હે હરિ, હે વિધાતા (બ્રહ્મા) અને હે સર્વ દેવો, મારા વચન સાંભળો. આજે તમને સુખ અને શાંતિ મળશે; તેથી સાવધાન રહો.

Verse 37

एतद्वमत मद्वीर्यं द्रुतमेवाऽखिलास्सुराः । सुखिनस्तद्विशेषेण शासनान्मम सुप्रभो

આને મારા વામભાગની શક્તિ તરીકે જાણો. મારા આદેશથી, હે દેવો, તમે બધા તરત સુખી થાઓ છો અને વિશેષ આનંદ પામો છો.

Verse 38

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञां शिरसाऽधाय विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । अकार्षुर्वमनं शीघ्रं स्मरंतश्शिवमव्ययम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે આજ્ઞાને શિરસાધ્ય માની, વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવોએ અવિનાશી શિવનું સ્મરણ કરતાં કરતાં ત્વરિત વમન કર્યું।

Verse 39

तच्छंभुरेतस्स्वर्णाभं पर्वताकारमद्भुतम् । अभवत्पतितं भूमौ स्पृशद् द्यामेव सुप्रभम्

ત્યારે શંભુનું રેતસ્ સ્વર્ણાભ, અદ્ભુત પર્વતાકાર બની ધરતી પર પડ્યું; તેની તેજસ્વિતા એવી હતી જાણે આકાશને સ્પર્શતી હોય।

Verse 40

अभवन्सुखिनस्सर्वे सुरास्सर्वेऽच्युतादयः । अस्तुवन् परमेशानं शंकरं भक्तवत्सलम्

ત્યારે અચ્યુત આદિ સર્વ દેવતાઓ અત્યંત હર્ષિત થયા. તેમણે ભક્તવત્સલ પરમેશાન શંકર, પરમ પ્રભુ,ની સ્તુતિ કરી.

Verse 41

पावकस्त्वभवन्नैव सुखी तत्र मुनीश्वर । तस्याज्ञां परमोऽदाद्वै शंकरः परमेश्वरः

હે મુનીશ્વર! ત્યાં પાવક (અગ્નિદેવ) જરાય સુખી ન હતો; છતાં પરમેશ્વર શંકરે તેની આજ્ઞા/વિનંતી આદરપૂર્વક સ્વીકારી યથાવત્ પૂર્ણ કરી।

Verse 42

ततस्सवह्निर्विकलस्सांजलिर्नतको मुने । अस्तौच्छिवं सुखी नात्मा वचनं चेदमब्रवीत्

ત્યારબાદ, હે મુને! તે અગ્નિદેવ વ્યાકુળ થઈ અંજલિ બાંધી નમ્યો. મંગલમય શિવની સ્તુતિ કરીને તેનું હૃદય શાંત થયું અને તેણે આ વચન કહ્યાં।

Verse 43

अग्निरुवाच । देवदेव महेशान मूढोऽहं तव सेवकः । क्षमस्व मेऽपराधं हि मम दाहं निवारय

અગ્નિ બોલ્યો— હે દેવોના દેવ, હે મહેશાન! હું તારો સેવક હોવા છતાં મોહગ્રસ્ત થયો છું. મારા અપરાધને ક્ષમા કર અને મારા દાહને રોક।

Verse 44

त्वं दीनवत्सल स्वामिञ्शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावको दीनवत्सलम्

પ્રસન્નહૃદય પાવકે દીનવત્સલ પ્રભુને કહ્યું— “તમે દીનવત્સલ સ્વામી, શંકર, પરમેશ્વર છો।”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शुचेर्वाणीं स शंभुः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावकं दीनवत्सलः

બ્રહ્માએ કહ્યું— શુચિના વચનો સાંભળી તે શંભુ પરમેશ્વર પ્રસન્નહૃદય અને દીનવત્સલ બની પાવકને પ્રત્યુત્તર આપ્યો।

Verse 46

शिव उवाच । कृतं त्वनुचितं कर्म मद्रेतो भक्षितं हि यत् । अतोऽनिवृत्तस्ते दाहः पापाधिक्यान्मदाज्ञया

શિવે કહ્યું: તેં અનુચિત કર્મ કર્યું છે, કારણ કે તેં મારા વીર્યનું ભક્ષણ કર્યું છે. તેથી, મારી આજ્ઞાથી, પાપની અધિકતાને કારણે તારો દાહ શાંત થશે નહીં.

Verse 47

इदानीं त्वं सुखी नाम शुचे मच्छरणागतः । अतः प्रसन्नो जातोऽहं सर्वं दुःखं विनश्यति

હે પવિત્ર અગ્નિ, હવે તું સુખી થઈશ કારણ કે તેં મારું શરણ લીધું છે. તેથી હું પ્રસન્ન થયો છું અને તારા બધા દુઃખ નષ્ટ થઈ જશે.

Verse 48

कस्याश्चित्सुस्त्रियां योनौ मद्रेतस्त्यज यत्नतः । भविष्यति सुखी त्वं हि निर्दाहात्मा विशेषतः

પ્રયત્નપૂર્વક કોઈ ઉત્તમ સ્ત્રીની યોનિમાં મારા વીર્યનો ત્યાગ કર. ત્યારે તું ખરેખર સુખી થઈશ અને વિશેષ રીતે તારો અંતરાત્મા દાહમાંથી મુક્ત થશે.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । शंभुवाक्यं निशम्येति प्रत्युवाच शनैः शुचिः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या शंकरं भक्तशंकरम्

બ્રહ્માએ કહ્યું: શંભુના વચનો સાંભળીને તે પવિત્ર (અગ્નિએ) ધીમેથી ઉત્તર આપ્યો. હાથ જોડીને અને પ્રેમપૂર્વક નમીને તેણે ભક્તશંકર એવા શંકરને સંબોધ્યા.

Verse 50

दुरासदमिदं तेजस्तव नाथ महेश्वर । काचिन्नास्ति विना शक्त्या धर्तुं योनौ जगत्त्रये

હે નાથ મહેશ્વર, તમારું આ તેજ અત્યંત દુસ્સહ છે. ત્રણેય લોકમાં શક્તિ વિના આને ગર્ભમાં ધારણ કરનાર કોઈ નથી.

Verse 51

इत्थं यदाऽब्रवीद्वह्निस्तदा त्वं मुनिसत्तम । शंकरप्रेरितः प्रात्थ हृदाग्निमुपकारकः

અગ્નિએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, શંકરની પ્રેરણાથી તમે તે હૃદયાગ્નિને સ્વીકારી અને તેના પ્રજ્વલનકાર્યમાં ઉપકારક બન્યા.

Verse 52

नारद उवाच । शृणु मद्वचनं वह्ने तव दाहहरं शुभम् । परमानंददं रम्यं सर्वकष्टनिवारकम्

નારદ બોલ્યા—હે વહ્નિ (અગ્નિ), મારું વચન સાંભળ; આ શુભ વચનો તારો દાહ દૂર કરશે, રમ્ય છે, પરમાનંદ આપનારા છે અને સર્વ કષ્ટ નિવારક છે.

Verse 53

कृत्वोपायमिमं वह्ने सुखी भव विदाहकः । शिवेच्छया मया सम्यगुक्तं तातेदमादरात्

હે વહ્નિ (અગ્નિ), આ ઉપાય કરી સુખી થા અને યોગ્ય દાહક (હવિભોજી) બન. શિવની ઇચ્છાથી મેં આ યોગ્ય રીતે કહ્યું છે; હે તાત, આદરથી સ્વીકાર.

Verse 54

तपोमासस्नानकर्त्र्यस्त्रियो यास्स्युः प्रगे शुचे । तद्देहेषु स्थापय त्वं शिवरेतस्त्विदं महत्

હે શુચિ! તપોમાસના સ્નાન-વ્રતનું પાલન કરતી સ્ત્રીઓના દેહોમાં પ્રાતઃકાળે તું શિવનું આ મહાન બીજ-તેજ સ્થાપિત કર.

Verse 55

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे तत्रा ऽगतास्सप्तमुनिस्त्रियः । तपोमासि स्नानकामाः प्रातस्सन्नियमा मुने

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુને! એ જ સમયે ત્યાં સાત મુનિઓની પત્નીઓ આવી પહોંચી. તપોમાસમાં સ્નાન કરવાની ઇચ્છાથી તેઓ પ્રાતઃકાળે વ્રત-નિયમોથી સંયમિત થઈને આવી.

Verse 56

स्नानं कृत्वा स्त्रियस्ता हि महाशीतार्द्दिताश्च षट् । गंतुकामा मुने याता वह्निज्वालासमीपतः

સ્નાન કરીને તે છ સ્ત્રીઓ ભારે ઠંડીથી પીડિત થઈ; જવા ઇચ્છતી, હે મુનિ, અગ્નિની જ્વાળાઓની નજીક ગઈ।

Verse 57

विमोहिताश्च ता दृष्ट्वारुन्धती गिरिशाज्ञया । निषिषेध विशेषेण सुचरित्र सुबोधिनी

તે સ્ત્રીઓ મોહગ્રસ્ત થયેલી જોઈ, સુચરિત્ર અને સુબોધિની અરુન્ધતીએ ગિરિજાની આજ્ઞાથી વિશેષ રીતે તેમને દૃઢપણે રોકી સન્માર્ગે સ્થિર કર્યા।

Verse 58

ताः षड् मुनिस्त्रियो मोहाद्धठात्तत्र गता मुने । स्वशीतविनिवृत्त्यर्थं मोहिताः शिवमायया

હે મુને, તે છ મુનિ-પત્નીઓ મોહવશ અચાનક ત્યાં ગઈ; પોતાની ઠંડી દૂર કરવા માટે તેઓ શિવમાયાથી મોહિત થઈ ગઈ।

Verse 59

तद्रेतःकणिकास्सद्यस्तद्देहान् विविशुर्मुने । रोमद्वाराऽखिला वह्निरभूद्दाहविवर्जितः

હે મુને, તેના રેતસની સૂક્ષ્મ બિંદુઓ તત્ક્ષણે તેમના દેહમાં રોમછિદ્રો દ્વારા પ્રવેશ્યા; અને રોમરોમમાં વ્યાપ્ત અગ્નિ દાહશક્તિ વિનાનો થઈ ગયો।

Verse 60

अंतर्धाय द्रुतं वह्निर्ज्वालारूपो जगाम ह । सुखी स्वलोकं मनसा स्मरंस्त्वां शंकरं च तम्

પછી અગ્નિ ઝડપથી અંતર્ધાન થઈ જ્વાલારૂપે પ્રસ્થાન કર્યો. સંતોષ પામી તે પોતાના લોકમાં પરત ગયો અને મનમાં તને—શુભ શંકરને—સ્મરતો રહ્યો।

Verse 61

सगर्भास्ताः स्त्रियस्साधोऽभवन् दाहप्रपीडिताः । जग्मुस्स्वभवनं तातारुंधती दुःखिताऽग्निना

હે સાધુ, ગર્ભવતી તે સ્ત્રીઓ દાહની પીડાથી અત્યંત વ્યાકુળ થઈ. તેઓ પોતાના પોતાના ઘેર પરત ગઈ; અને અરુંધતી પણ અગ્નિજ દુઃખથી પીડિત થઈ શોકભરી રીતે પાછી ગઈ.

Verse 62

दृष्ट्वा स्वस्त्रीगतिं तात नाथाः क्रोधाकुला द्रुतम् । तत्यजुस्ताः स्त्रियस्तात सुसंमंत्र्य परस्परम्

હે તાત, પોતાની સ્ત્રીઓની ગતિ જોઈ તેમના પતિઓ ક્રોધથી વ્યાકુળ થયા. તેમણે પરસ્પર વિચારવિમર્શ કરીને તરત જ તે સ્ત્રીઓનો પરિત્યાગ કર્યો.

Verse 63

अथ ताः षट् स्त्रियस्सर्वा दृष्ट्वा स्वव्यभिचारकम् । महादुःखान्वितास्ताताऽभवन्नाकुलमानसाः

ત્યારે તે છેય સ્ત્રીઓ પોતાનું જ વ્યભિચારકર્મ જોઈ મહાદુઃખથી વ્યાપ્ત થઈ ગઈ; તેમના મન અત્યંત વ્યાકુળ અને પીડિત બન્યા।

Verse 64

तत्यजुश्शिव रेतस्तद्गर्भरूपं मुनिस्त्रियः । ता हिमाचलपृष्ठेऽथाभवन् दाहविवर्जिताः

ત્યારે મુનિઓની પત્નીઓએ ગર્ભરૂપ ધારણ કરેલું શિવનું રેતસ્ ત્યજી દીધું; ત્યારબાદ હિમાચલના ઢાળ પર તેઓ દાહ-યાતનાથી મુક્ત થયા।

Verse 65

असहञ्शिवरेतस्तद्धिमाद्रिः कंपमुद्वहन् । गंगायां प्राक्षिपत्तूर्णमसह्यं दाहपीडितः

તે અસહ્ય શિવબીજ સહન ન થતાં, દાહપીડાથી વ્યથિત અને કંપતો હિમાલય તેને તત્કાળ ગંગામાં ફેંકી દીધું।

Verse 66

गंगयाऽपि च तद्वीर्यं दुस्सहं परमात्मनः । निःक्षिप्तं हि शरस्तंबे तरंगैः स्वैर्मुनीश्वर

હે મુનીશ્વર! પરમાત્માનું તે વીર્ય ગંગાને પણ દુઃસહ બન્યું; તેથી તેણે પોતાની તરંગોથી તેને શરસ્તંબમાં નાંખી દીધું।

Verse 67

पतितं तत्र तद्रेतो द्रुतं बालो बभूव ह । सुन्दरस्सुभगः श्रीमांस्तेजस्वी प्रीतिवर्द्धनः

ત્યાં તે રેત પડતાં જ ક્ષણમાં બાળક પ્રગટ થયો—સુંદર, શુભલક્ષણ, શ્રીમંત, તેજસ્વી અને પ્રીતિવર્ધક।

Verse 68

मार्गमासे सिते पक्षे तिथौ षष्ठ्यां मुनीश्वर । प्रादुर्भावोऽभवत्तस्य शिवपुत्रस्य भूतले

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! માર્ગશીર્ષ માસના શુક્લ પક્ષની ષષ્ઠી તિથિએ તે શિવપુત્રનો ભૂતલ પર પ્રાદુર્ભાવ થયો।

Verse 69

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मन्न कस्माद्धिम शैलजा । अभूतः सुखिनौ तत्र स्वगिरौ गिरिशोऽपि च

હે બ્રહ્મન્! તે સમયે કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વિના હિમશૈલજા દુઃખિત થઈ; અને પોતાના જ પર્વત પર ગિરીશ (શિવ) પણ સુખી ન હતા।

Verse 70

शिवाकुचाभ्यां सुस्राव पय आनन्दसंभवम् । तत्र गत्वा च सर्वेषां सुखमासीन्मुनेऽधिकम्

શિવાના સ્તનોથી આનંદસંભવ દૂધ વહેવા લાગ્યું; ત્યાં પહોંચતાં સર્વેને સુખ મળ્યું, પરંતુ મુનિને વધુ હર્ષ થયો।

Verse 71

मंगलं चाऽभवत्तात त्रिलोक्यां सुखदं सताम् । खलानामभवद्विघ्नो दैत्यानां च विशेषतः

ત્યારે, હે તાત, ત્રિલોકમાં સજ્જનોને સુખ આપનાર મંગલ પ્રગટ થયું; પરંતુ દુષ્ટો માટે તે વિઘ્ન બન્યું, અને વિશેષ કરીને દૈત્યો માટે અત્યંત પ્રતિકૂળ થયું।

Verse 72

अकस्मादभवद्व्योम्नि परमो दुंदुभिध्वनिः । पुष्पवृष्टिः पपाताऽशु बालकोपरि नारद

હે નારદ, અચાનક આકાશમાં દિવ્ય દુન્દુભિઓનો પરમ નાદ થયો; અને તરત જ બાળક ઉપર પુષ્પવૃષ્ટિ વરસી।

Verse 73

विष्ण्वादीनां समस्तानां देवानां मुनिसत्तम । अभूदकस्मात्परम आनन्दः परमोत्सवः

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવોમાં અચાનક પરમ આનંદ અને પરમ ઉત્સવ પ્રગટ થયો।