गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha

Verse 1

नारद उवाच । गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा । चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम्

નારદ બોલ્યા—“હે તાત, ગણેશની અનુત્તમ અને ઉત્તમ જન્મકથા મેં સમ્યક રીતે સાંભળી છે; અને તેમનું દિવ્ય ચરિત્ર પણ—અસાધારણ પરાક્રમથી ભૂષિત।”

Verse 2

ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः । शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम्

“પછી શું થયું, તાત? હે સુરેશ્વર, તત્ત્વ કહો—જે શિવના યશને બહુ વધારેછે અને મહાન આનંદ આપે છે।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना । श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ! કરુણામય હૃદયથી તમે ઉત્તમ પ્રશ્ન કર્યો છે. હે ઋષિવર, કાન ધરીને સાંભળો; હવે હું તેનું વર્ણન કરું છું.

Verse 4

शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् । दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत्

હે વિપ્રેન્દ્ર! શિવા (પાર્વતી) અને શિવ—બન્ને પોતાના બે પુત્રો પ્રત્યે પરમ પ્રેમથી ભરપૂર હતા. તે પુત્રોની દિવ્ય લીલા વારંવાર જોઈને તેમના હૃદયમાં મહાન સ્નેહ ઊભરાતો હતો.

Verse 5

पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत । सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ

ત્યાં માતા-પિતાના લાડ-પ્યાર અને સ્નેહભર્યા પાલનથી તે બંને પુત્રોનું સુખ અત્યંત વધ્યું. તેઓ સદા પ્રીતિ અને આનંદથી ભરાઈ સતત ક્રીડા કરતા રહેતા.

Verse 6

तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर । महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः

હે મુનીશ્વર! તે બંને પુત્રો ત્યાં જ રહી મહાભક્તિથી યુક્ત થઈ પોતાના માતા-પિતાની સેવા-પરિચર્યા કરવા લાગ્યા.

Verse 7

षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा । स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी

ષણ્મુખ (કાર્ત્તિકેય) અને ગણેશ પ્રત્યે માતા-પિતાનો સ્નેહ સદા વધુ જ હતો. તે મહાપ્રેમ શુક્લપક્ષમાં ચંદ્ર જેમ સતત વધતો ગયો.

Verse 8

कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ

હે દેવર્ષિ! એક વખત એ જ સ્થળે શિવા (પાર્વતી) અને ભગવાન શિવ પ્રેમથી સંયુક્ત થઈ ગુપ્ત એકાંતમાં રહ્યા. તેઓ પરમ તત્ત્વના વિવેક-ચિંતનમાં મન લગાવી ગહન વિચારપરાયણ બન્યા.

Verse 9

शिवा शिवावूचतुः । विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ । विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्

શિવા (પાર્વતી) અને શિવે કહ્યું— “અમારા બંને પુત્રો હવે વિવાહયોગ્ય થયા છે. તો બંને પુત્રોના શુભ વિવાહ-સંસ્કાર કેવી રીતે કરવાના?”

Verse 10

षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च । इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः

“ષણ્મુખ અતિ પ્રિય છે અને ગણેશ પણ તેમ જ.” એમ વિચારી તેઓ બંને ચિંતા વડે વ્યાકુળ થયા, છતાં લીલાનંદમાં સ્થિત રહ્યા.

Verse 11

स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ । तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने

પોતાના માતા-પિતાનો નિર્ણય જાણીને તે બંને પુત્રો પણ ઉત્સુક બન્યા; અને તેમની ઇચ્છા મુજબ, હે મુનિ, લગ્નકાર્ય માટે પ્રવૃત્ત થયા.

Verse 12

अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः । परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ

“હું પણ પરણાવીશ; હા, હું જ—વારંવાર—પરણીશ.” એમ કહી તેઓ બંને સદા પરસ્પર વિવાદમાં તત્પર રહ્યા.

Verse 13

श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू । लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ

તે વચન સાંભળી જગતના પ્રભુ એવા તે દિવ્ય દંપતી, લોકાચારનો આશ્રય લઈને, પરમ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.

Verse 14

किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः । इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता

“શું કરવું, અને આ બંને માટે લગ્નવિધિ કેવી રીતે કરવી?” એમ નક્કી કરીને, તેમણે ખરેખર એક અદ્ભુત યુક્તિ રચી.

Verse 15

कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ । कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा

એક સમયે તે બંને પિતાઓ આસન પર બેસી પોતાના-પોતાના પુત્રોને બોલાવી, ત્યાં ત્યારે બંને પુત્રોને વાત કહી।

Verse 16

शिवाशिवावूचतुः । अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् । श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम्

શિવ અને શિવા (પાર્વતી) બોલ્યા— અમે અગાઉ એક નિયમ સ્થાપ્યો છે; તે તમારે બંનેને સુખ આપનાર છે. હે સારા પુત્રો, પ્રેમથી સાંભળો; અમે યથાર્થ સત્ય કહીએ છીએ।

Verse 17

समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते । तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि

બંને સತ್ಪુત્રો સમાન છે; અહીં કોઈ ભેદ મળતો નથી. તેથી કરાયેલો પાણ અને નક્કી કરાયેલો કરાર બંને પુત્રો પર સમાન રીતે લાગુ પડશે।

Verse 18

यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् । तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः

જે કોઈ સમગ્ર પૃથ્વીનું પરિક્રમણ કરીને પહેલો પાછો આવે, તેનો જ શુભલક્ષણવાળો વિવાહ પ્રથમ કરવો।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः । जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै

બ્રહ્માએ કહ્યું— તેમનાં એ વચનો સાંભળી, શરજન્મા મહાબલી કુમાર પૃથ્વીપરિક્રમા કરવા માટે તરત જ મહેલમાંથી ઝડપથી નીકળી ગયો।

Verse 20

गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः । सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः

ત્યાં જ ગણનાથ, બુદ્ધિમાં શ્રેષ્ઠ, સ્થિત રહ્યા; અને ઉત્તમ બુદ્ધિથી પોતાના ચિત્તમાં વારંવાર વિચાર કરતા રહ્યા.

Verse 21

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते । क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः

હું શું કરું અને ક્યાં જાઉં? આ અવરોધ કોઈ રીતે પણ લાંઘી શકાય તેમ નથી. ભલે હું માત્ર એક ક્રોશ ગયો હોઉં, છતાં હવે હું આગળ જઈ શકતો નથી.

Verse 22

किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् । विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत्

“તો પછી આ પૃથ્વીને જીતીને મેળવેલું સુખ પણ શું?”—એવું વિચારીને ગણેશે જે કર્યું, તે સાંભળો.

Verse 23

स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् । उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः

વિધિ મુજબ સ્નાન કરીને તે પોતે જ ઘેર પરત આવ્યો અને ત્યાં ફરી પોતાના પિતાને તથા માતાને પણ સંબોધીને બોલ્યો।

Verse 24

गणेश उवाच । आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह । भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः

ગણેશે કહ્યું—અહીં પૂજાર્થે આસન સ્થાપિત થયું છે. તેથી, હે પૂજ્ય માતા-પિતા, તમે બન્ને અહીં આસન પર બિરાજો, જેથી મારી મનોઇચ્છા પૂર્ણ થાય.

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ । अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै

બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળીને પાર્વતી અને પરમેશ્વર (શિવ) ત્યાં આસન પાસે ઊભા થયા, તે પૂજા સ્વીકારવા માટે જ.

Verse 26

तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः । एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः

પછી તેણે તે બંનેનું વિધિપૂર્વક પૂજન કર્યું, અને તેઓ બંને વારંવાર આગળ વધ્યા. આ રીતે તેણે પણ સાત વાર પ્રણામ કરીને પુનઃપુનઃ વંદન કર્યું.

Verse 27

बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः । स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ

પછી બુદ્ધિસાગર ગણેશ હાથ જોડીને બોલ્યો. અનેક રીતે વારંવાર માતા-પિતાની સ્તુતિ કરીને તે પ્રેમથી વ્યાકુળ થયો.

Verse 28

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः । शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम

ગણેશે કહ્યું—હે માતા, હે પિતા, તમે બંને મારું પરમ વચન સાંભળો. અહીં જ વિલંબ વિના મારું શુભ વિવાહ કરાવવું જોઈએ.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः । महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा

બ્રહ્માએ કહ્યું—મહાત્મા ગણેશના આવા વચન સાંભળી, જે મહાબુદ્ધિનો ખજાનો છે, ત્યારે તેના બંને માતા-પિતાએ તેને કહ્યું.

Verse 30

शिवा शिवावूचतुः । प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् । कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज

શિવા (પાર્વતી) અને શિવે કહ્યું—“વનોથી સહીત સમગ્ર પૃથ્વીનું યોગ્ય રીતે પરિક્રમણ કરો. કુમાર ત્યાં ગયો છે; તમે જાઓ અને નગરમાં પાછા આવો.”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् । उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે માતા-પિતાના વચન સાંભળી ગણપતિ સંયમિત રહીને પણ તરત જ ત્યાં ક્રોધયુક્ત વચન બોલ્યો।

Verse 32

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ । धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ

ગણેશ બોલ્યો—હે માતા, હે પિતા! તમે બંને ધર્મસ્વરૂપ અને પ્રાજ્ઞ ગણાય છો. તેથી, હે ઉત્તમજનોએ, ધર્માનુસાર મારા વચનને સમ્યક રીતે સાંભળો।

Verse 33

मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः । एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह

મેં તો પૃથ્વીને વારંવાર સાત વખત પરિક્રમા કરી છે; તો પણ અહીં મારા માતા-પિતા તમે બંને એવું કેવી રીતે બોલો છો, જાણે એવું થયું જ ન હોય?

Verse 34

ब्रह्मोवाच । तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ । महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम्

બ્રહ્માએ કહ્યું: તે વચન ત્યારે સાંભળી, જે બંને લોકિક ગતિને આશ્રય કરીને હતા—મહાલીલાના કર્તા તે માતા-પિતા—ત્યાં તેને બોલ્યા.

Verse 35

पितरावूचतुः । कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा । सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता

માતા-પિતાએ કહ્યું: હે પુત્ર! તું ક્યારે આ અત્યંત વિશાળ પૃથ્વી—સપ્તદ્વીપયુક્ત, સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી અને મહાન દુર્ગમ પ્રદેશોથી ભરેલી—ઓલાંઘી?

Verse 36

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने । महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

બ્રહ્માએ કહ્યું: હે મુનિ! શિવા અને શંકરના એવા વચન સાંભળી, મહાબુદ્ધિના અક્ષય નિધિ એવા તેમના પુત્ર ગણેશે ત્યારે વચન કહ્યું.

Verse 37

गणेश उवाच । भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् । स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः

ગણેશે કહ્યું: શિવા અને શંકર—આપ બંનેનું પૂજન કરીને, મેં મારી સ્વબુદ્ધિથી સમુદ્રપર્યંત સમગ્ર પૃથ્વીની પરિક્રમા સિદ્ધ કરી છે.

Verse 38

इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये । वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा

આવો વચન દેવના ઉપદેશમાં અથવા ધર્મસંચય કરનાર શાસ્ત્રોમાં મળે છે; પરંતુ તે ખરેખર સત્ય છે કે નહીં—અથવા એ જ એકમાત્ર સત્ય છે?

Verse 39

पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः । तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम्

જે પિતૃઓનું પૂજન કરીને પછી વિધિપૂર્વક ‘પ્રક્રાંતિ’ (પ્રસ્થાન-વિધિ) કરે છે, તેને ધરતીજન્ય ફળ—લૌકિક સમૃદ્ધિ અને પ્રત્યક્ષ પરિણામ—નિશ્ચિતરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 40

अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् । तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा

જે વ્યક્તિ માતા-પિતાને ઘરે મૂકીને તીર્થયાત્રાએ જાય છે, તેના માટેનું પાપ માતા-પિતાની હત્યા જેટલું જ કહેવાયું છે।

Verse 41

पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम् । अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः

પુત્ર માટે મહાતીર્થ માતા-પિતાના ચરણકમળ છે; અન્ય તીર્થો તો દૂર દૂર જઈને વારંવાર જ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 42

इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् । पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम्

આ તીર્થ નજીક જ સ્થિત છે, સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાય છે અને ધર્મસાધનનું ઉત્તમ સાધન છે; પુત્ર અને પત્ની માટે પણ ઘરનું આ તીર્થ મંગલકારી અને શોભાદાયક છે।

Verse 43

इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् । भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च

શાસ્ત્રો અને વેદો સતત આ જ કહે છે; તેથી તમે બંનેએ એ જ કરવું—અને ફરી ક્યારેય અસત્યનો આશ્રય ન લેવો।

Verse 44

भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह । तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः

જો અહીં આપનું આ સ્વરૂપ અસત્ય હોય, તો નિઃસંદેહ વેદ પણ અસત્ય બની જાય—એમાં શંકા નથી.

Verse 45

शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः । अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति

મારો વિવાહ વિલંબ વિના ગોઠવવામાં આવે; આ શુભ વિવાહવિધિ સંપન્ન કરવામાં આવે. નહીંતર વેદ અને શાસ્ત્રોને મિથ્યા જાહેર કરવામાં આવે.

Verse 46

द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत् । कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ

બન્નેમાંથી જે સર્વોત્તમ માર્ગ હોય તે સમ્યક્ વિચાર કરીને, તેને જ પ્રયત્નપૂર્વક કરવું જોઈએ—કારણ કે માતા-પિતા ધર્મના સાક્ષાત્ સ્વરૂપ છે.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः । विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહીને પાર્વતીપુત્ર ગણેશ, અતિ ઉત્તમ બુદ્ધિ ધરાવનાર, ત્યારે મૌન થયો; તે મહાજ્ઞાની, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.

Verse 48

तौ दंपती च विश्वेशौ पार्वतीशंकरौ तदा । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता

ત્યારે વિશ્વેશ્વર એવા તે દંપતી—પાર્વતી અને શંકર—તેના વચન સાંભળી પરમ આશ્ચર્યમાં પડ્યા.

Verse 49

ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् । सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम्

પછી શિવા અને શિવ આનંદથી, યથાર્થ અને સત્ય વચન બોલનાર બુદ્ધિશાળી પુત્રની બહુ પ્રશંસા કરવા લાગ્યા।

Verse 50

शिवाशिवावूचतुः । पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः । त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा

શિવા-શિવે કહ્યું—હે પુત્ર, હે મહાત્મા, તારી અંદર નિર્મળ બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ છે. તું જે વચન બોલ્યો છે તે જ યથાર્થ છે; અન્યથા નથી।

Verse 51

समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते । तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः

દુઃખ ઊપજે ત્યારે જેના બુદ્ધિ નિર્મળ અને સ્થિર થાય છે, તેનું દુઃખ નાશ પામે છે—જેમ સૂર્યદર્શનથી અંધકાર વિલીન થાય. શૈવ સિદ્ધાંત મુજબ આ ‘ઉચ્ચ બુદ્ધિ’ પતિ શિવને અનુરૂપ સમ્યક્ જ્ઞાન છે, જે પાશબંધન કાપીને શોક ઓગાળે છે.

Verse 52

बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः

જેનામાં બુદ્ધિ છે, તેનું સાચું બળ એ જ બુદ્ધિ છે; અને નિર્બુદ્ધિ માટે બળ ક્યાંથી? ગર્વથી મત્ત સિંહને પણ એક નાનકડા સસલાએ કૂવામાં પાડી દીધો હતો.

Verse 53

वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् । त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्

વેદ, શાસ્ત્ર અને પુરાણોમાં બાળક વિષે જેમ કહ્યું છે, તેમ બધું તું ખરેખર કર્યું છે—આ જ ધર્મનું પરિપાલન અને રક્ષણ છે.

Verse 54

सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह । आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना

અહીં તું જે યોગ્ય રીતે કર્યું છે તે બીજાં કોઈથી શક્ય ન હોત. અને જેને અમે બંનેએ માન્ય કરીને સન્માનિત કર્યું છે, તે હવે અન્ય રીતે બદલાશે નહીં.

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम् । विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्

બ્રહ્માએ કહ્યું— આમ કહી તે બંનેએ બુદ્ધિસાગર ગણેશને આશ્વાસન આપ્યું અને તેના વિવાહ-કાર્ય માટે તેમાં ઉત્તમ સંકલ્પ જગાવ્યો.