शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे रुद्रसंहितायां कुमारखण्डे शिवविहारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની રુદ્રસંહિતાના કુમારખંડમાં ‘શિવવિહારવર્ણન’ નામનો પ્રથમ અધ્યાય આરંભ થાય છે।

Verse 2

नारद उवाच । विवाहयित्वा गिरिजां शंकरो लोकशंकरः । गत्वा स्वपर्वतं ब्रह्मन् किमकार्षिद्धि तद्वद

નારદ બોલ્યા—હે બ્રહ્મન! લોકકલ્યાણકારી શંકરે ગિરિજાને વિવાહ કરીને પોતાના પર્વત-નિવાસે જઈ પછી શું કર્યું? કૃપા કરીને કહો.

Verse 3

कथं हि तनयो जज्ञे शिवस्य परमात्मनः । यदर्थमात्मारामोऽपि समुवाह शिवां प्रभुः

પરમાત્મા શિવનો પુત્ર કેવી રીતે જન્મ્યો? અને જે પ્રભુ આત્મારામ તથા સ્વયંપૂર્ણ છે, તેમણે શિવા (પાર્વતી)ને કયા હેતુથી વિવાહ કર્યા?

Verse 4

तारकस्य कथं ब्रह्मन् वधोऽभूद्देवशंकरः । एतत्सर्वमशेषेण वद कृत्वा दयां मयि

હે પૂજ્ય બ્રહ્મન! દેવશંકરની કૃપા અને સામર્થ્યથી તારકનો વધ કેવી રીતે થયો? મારા પર દયા કરીને આ બધું સંપૂર્ણ રીતે કહો.

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य प्रजापतिः । सुप्रसन्नमनाः स्मृत्वा शंकरं प्रत्युवाच ह

સૂત બોલ્યા—નારદના વચનો સાંભળી પ્રજાપતિ બ્રહ્મા અતિ પ્રસન્નચિત્ત થયા. તેમણે શંકરનું સ્મરણ કરીને પછી ઉત્તર આપ્યો.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । चरितं शृणु वक्ष्यामि शशिमौलेस्तु नारद । गुहजन्मकथां दिव्यां तारकासुरसद्वधम्

બ્રહ્મા બોલ્યા—હે નારદ, સાંભળ; હવે હું શશિમૌલી ભગવાન શિવનું દિવ્ય ચરિત્ર કહું છું—ગુહના જન્મની પવિત્ર કથા અને તારકાસુરનો ધર્મસંગત વધ.

Verse 7

श्रूयतां कथयाम्यद्य कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो ध्रुवम्

સાંભળો—આજે હું પાપનાશિની પુણ્યકથા કહું છું. જેને સાંભળીને મનુષ્ય નિશ્ચિત રીતે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 8

इदमाख्यानमनघं रहस्यं परमाद्भुतम् । पापसंतापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम्

આ આખ્યાન નિર્મળ, પરમ ગુહ્ય અને અતિ અદ્ભુત છે. તે પાપજન્ય સંતાપ હરે છે અને સર્વ વિઘ્નોનો નાશ કરે છે.

Verse 9

सर्वमंगलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् । सुखदं मोक्षबीजं च कर्ममूलनिकृंतनम्

આ સર્વમંગલદાયક સાર છે અને સર્વ શ્રુતિઓને મનોહર છે. તે સુખદ, મોક્ષનું બીજ અને કર્મમૂલને છેદનાર છે.

Verse 10

कैलासमागत्य शिवां विवाह्य शोभां प्रपेदे नितरां शिवोऽपि । विचारयामास च देवकृत्यं पीडां जनस्यापि च देवकृत्ये

કૈલાસે આવી શિવા (પાર્વતી)ને વિવાહ કરીને સ્વયં ભગવાન શિવ પણ અત્યંત શોભા પામ્યા. છતાં એ જ અવસ્થામાં તેમણે દેવકાર્યનું વિચારણ કર્યું અને દેવકાર્ય સાથે જોડાયેલી પ્રજાની પીડા પણ મનમાં લીધી.

Verse 11

शिवस्स भगवान् साक्षात्कैलासमगमद्यदा । सौख्यं च विविधं चक्रुर्गणास्सर्वे सुहर्षिताः

જ્યારે સాక్షાત્ ભગવાન શિવ કૈલાસે આવ્યા, ત્યારે મહાહર્ષિત સર્વ ગણોએ વિવિધ પ્રકારનું સૌખ્ય અને આનંદ અનુભવ્યો તથા પ્રગટ કર્યો.

Verse 12

महोत्सवो महानासीच्छिवे कैलासमागते । देवास्स्वविषयं प्राप्ता हर्षनिर्भरमानसाः

શિવ કૈલાસે પધાર્યા ત્યારે મહોત્સવ ઊભો થયો; દેવતાઓ પોતાના પોતાના લોકમાં પરત ગયા, તેમના હૃદય આનંદથી છલકાતા હતા।

Verse 13

अथ शंभुर्महादेवो गृहीत्वा गिरिजां शिवाम् । जगाम निर्जनं स्थानं महादिव्यं मनोहरम्

ત્યારે શંભુ મહાદેવ ગિરિજા-શિવા (પાર્વતી)ને સાથે લઈને એક નિર્જન, અતિ દિવ્ય અને મનોહર સ્થાને ગયા।

Verse 14

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । अद्भुतां तत्र परमां भोगवस्त्वन्वितां शुभाम्

ત્યાં તેમણે પુષ્પોથી શોભિત અને ચંદનલેપિત, રતિ જગાવતી શય્યા તૈયાર કરી; અને ભોગવસ્તુઓથી યુક્ત, અદ્ભુત, ઉત્તમ તથા શુભ એવી વ્યવસ્થા ગોઠવી।

Verse 15

स रेमे तत्र भगवाञ्शंभुगिरिजया सह । सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन मानदः

ત્યાં ભગવાન શંભુ ગિરિજાની સાથે રમ્યા-રમ્યા આનંદમાં રહ્યા; દેવમાન પ્રમાણે પૂર્ણ સહસ્ર વર્ષ સુધી—તે સર્વને માન આપનાર છે।

Verse 16

दुर्गांगस्पर्शमात्रेण लीलया मूर्च्छितः शिवः । मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम्

દુર્ગાના અંગસ્પર્શ માત્રથી શિવ લીલામાં જાણે મૂર્છિત થયા; અને તે પણ શિવસ્પર્શથી મૂર્છિત થઈ દિવસ-રાત ભાનમાં આવી નહીં।

Verse 17

हरे भोगप्रवृत्ते तु लोकधर्म प्रवर्तिनि । महान् कालो व्यतीयाय तयोः क्षण इवानघ

હે નિષ્પાપ! જ્યારે તે બંને ભોગમાં પ્રવૃત્ત હતા અને લોકધર્મનું પ્રવર્તન કરતા હતા, ત્યારે તેમના માટે મહાન કાળ પણ ક્ષણમાત્ર સમાન વીતી ગયો.

Verse 18

अथ सर्वे सुरास्तात एकत्रीभूय चैकदा । मंत्रयांचक्रुरागत्य मेरौ शक्रपुरोगमाः

ત્યારે, હે પ્રિય, સર્વ દેવો એક સમયે એકત્ર થયા. ઇન્દ્રના આગેવાનપણે તેઓ મેરુ પર્વત પર આવ્યા અને પરસ્પર મંત્રણા કરવા લાગ્યા.

Verse 19

सुरा ऊचुः । विवाहं कृतवाञ्छंभुरस्मत्कार्यार्थमीश्वरः । योगीश्वरो निर्विकारो स्वात्मारामो निरंजनः

દેવોએ કહ્યું—અમારા કાર્યસિદ્ધિ માટે ઈશ્વર શંભુએ વિવાહ કર્યો છે. તેઓ યોગીશ્વર, નિર્વિકાર, સ્વાત્મારામ અને નિરંજન હોવા છતાં અમારા હિતાર્થે આ લોકિક કર્મ સ્વીકાર્યું છે.

Verse 20

नोत्पन्नस्तनयस्तस्य न जानामोऽत्र कारणम् । विलंबः क्रियते तेन कथं देवेश्वरेण ह

તેમનો પુત્ર જન્મ્યો નથી; અહીં તેનું કારણ અમને ખબર નથી. તો પછી દેવેશ્વર શંકર એવો વિલંબ કેમ કરે છે?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे देवा नारदाद्देवदर्शनात् । बुबुधुस्तन्मितं भोगं तयोश्च रममाणयोः

આ દરમિયાન, દેવદર્શન કરનાર નારદ પાસેથી સાંભળી દેવોએ સમજ્યું કે તે દિવ્ય યુગલ રમણ કરતાં હોવા છતાં તેમનો ભોગ પરિમિત અને સંયમિત હતો.

Verse 22

चिरं ज्ञात्वा तयोर्भोगं चिंतामापुस्सुराश्च ते । ब्रह्माणं मां पुरस्कृत्य ययुर्नारायणांतिकम्

તે બંનેનો ભોગ લાંબા સમય સુધી ચાલશે એમ જાણી તે દેવતાઓ ચિંતિત થયા. મને—બ્રહ્માને—આગે રાખીને તેઓ નારાયણના સાન્નિધ્યે ગયા.

Verse 23

तं नत्वा कथितं सर्वं मया वृत्तांतमीप्सितम् । सन्तस्थिरे सर्वदेवा चित्रे पुत्तलिका यथा

તેમને નમસ્કાર કરીને મેં ઇચ્છિત સર્વ વૃત્તાંત સંપૂર્ણ રીતે કહ્યો. ત્યારબાદ સર્વ દેવો ચિત્રમાં દોરેલી પ્રતિમાઓ જેવી નિશ્ચલ અને મૌન રહી ઊભા રહ્યા.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । सहस्रवर्ष पर्य्यन्तं देवमानेन शंकरः । रतौ रतश्च निश्चेष्टो योगी विरमते न हि

બ્રહ્માએ કહ્યું—દેવમાન મુજબ સહસ્ર વર્ષ સુધી શંકર રતિમાં રત રહ્યા; છતાં યોગી હોવાથી તેઓ નિશ્ચેષ્ટ રહ્યા અને અંતઃસમાધિમાંથી કદી વિરમ્યા નહિ.

Verse 25

भगवानुवाच । चिन्ता नास्ति जगद्धातस्सर्वं भद्रं भविष्यति । शरणं व्रज देवेश शंकरस्य महाप्रभोः

ભગવાને કહ્યું—હે જગદ્ધાતા, શોક ન કર; સર્વે મંગલ થશે. હે દેવેશ, મહાપ્રભુ શંકરની શરણમાં જા.

Verse 26

महेशशरणापन्ना ये जना मनसा मुदा । तेषां प्रजेशभक्तानां न कुतश्चिद्भयं क्वचित्

આનંદિત મનથી મહેશની શરણમાં આવેલા લોકો—એવા પ્રભુભક્તોને કોઈ દિશાથી, કોઈ સમયે પણ ભય સ્પર્શતો નથી.

Verse 27

शृंगारभंगस्समये भविता नाधुना विधे । कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धिं प्राप्नोति नान्यथा

હે વિધાતા! શૃંગારનો ભંગ યોગ્ય સમયે થશે, અત્યારે નહીં. કાળ અનુસાર કરેલું કાર્ય જ સિદ્ધિ પામે છે; અન્યથા નહીં.

Verse 28

शम्भोस्सम्भोगमिष्टं को भेदं कर्तुमिहेश्वरः । पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया हि विरंस्यति

શંભુને જે પ્રિય છે તેમાં અહીં ભેદ કોણ કરી શકે? પૂર્ણ હજાર વર્ષ પછી પણ તે માત્ર પોતાની સ્વઇચ્છાથી જ તેમાંથી વિરક્ત થાય છે.

Verse 29

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः । तस्य स्त्रीपुत्रयोर्भेदो भवेज्जन्मनि जन्मनि

જે કોઈ કૌશલ્યથી સ્ત્રી-પુરુષના પ્રેમસંયોગમાં વિચ્છેદ કરાવે છે, તેને જન્મે જન્મે પત્ની અને પુત્રોથી વિયોગ ભોગવવો પડે છે.

Verse 30

भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्त्तिरलक्ष्मीको भवेदिह । प्रयात्यंते कालसूत्र वर्षलक्षं स पातकी

એ પાપી અહીં જ્ઞાનભ્રષ્ટ, કીર્તિહિન અને દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત બને છે. મૃત્યુ પછી તેને કાલસૂત્ર નરકમાં લઈ જવાય છે અને તે ત્યાં એક લાખ વર્ષ રહે છે.

Verse 31

रंभायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ । महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह

મહામુનિ દુર્વાસાએ રંભાસહ આ ઇન્દ્રને રતિસુખથી વિરત કર્યો; અને તેથી તે દંપતિમાં ખરેખર વિયોગ થયો.

Verse 32

पुनरन्यां स संप्राप्य विषेव्य शुभपाणिकाम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

પછી તેણે બીજી શુભ કન્યાને પ્રાપ્ત કરી તેના સંગનો આનંદ લીધો; અને વિરહજ્વર ત્યજી એક હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી જીવ્યો।

Verse 33

घृताच्या सह संश्लिष्टं कामं वारितवान् गुरुः । षण्मासाभ्यंतरे चन्द्रस्तस्य पत्नीं जहार ह

ઘૃતાચી સાથે ઘનિષ્ઠ રીતે જોડાયેલો હતો ત્યારે તેમાં કામ ઉદ્ભવ્યો; ગુરુએ તે વાસનાને રોકી; છતાં છ માસની અંદર ચંદ્રે તેની પત્નીને હરી લીધી।

Verse 34

पुनश्शिवं समाराध्य कृत्वा तारामयं रणम् । तारां सगर्भां संप्राप्य विजहौ विरहज्वरम्

ત્યારબાદ તેણે ફરી ભગવાન શિવની આરાધના કરી; અને તારાને માટે યુદ્ધ કરીને, ગર્ભવતી તારાને પ્રાપ્ત કરી વિરહજ્વર ત્યજી દીધો।

Verse 35

मोहिनीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ । महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह

મોહિની સહિત (પ્રભુએ) ચંદ્રને રતિભોગથી વિરત કર્યો; અને તે ચંદ્ર માટે પત્ની-વિચ્છેદ થયો—એવું મહર્ષિ ગૌતમ કહે છે।

Verse 36

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्यासह संयुतम् । चारयामास निश्चेष्टं निर्जनं तत्फलं शृणु

રાજા હરિશ્ચંદ્રે હાલિકને પણ—તેની સાથે જોડાયેલી વૃષલ્યા સહિત—નિષ્ક્રિય બનાવી નિર્જન સ્થાને હાંકી કાઢ્યો; હવે તે કર્મનું ફળ સાંભળો।

Verse 37

भ्रष्टः स्त्रीपुत्रराज्येभ्यो विश्वामित्रेण ताडितः । ततश्शिवं समाराध्य मुक्तो भूतो हि कश्मलात्

સ્ત્રી, પુત્ર અને રાજ્યથી વંચિત થઈ અને વિશ્વામિત્ર દ્વારા તાડિત થઈ, તેણે પછી ભક્તિપૂર્વક શિવની આરાધના કરી; અને તે ઘોર પાપ-મોહના કલ્મષથી મુક્ત થયો।

Verse 38

अजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् । न भिया वारयामासुस्सुरास्तां चापि केचन

અજામિલ નામનો દ્વિજશ્રેષ્ઠ વૃષલી સાથે સંયુક્ત થયો હતો; પરંતુ ભયના કારણે દેવોમાંથી કોઈએ પણ તેને કોઈ રીતે રોકવાની હિંમત કરી નહીં।

Verse 39

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे । निषेकफलदो वै स निषेकः केन वार्य्यते

‘હે વિધાતા! સર્વ કંઈ નિષેક (દીક્ષા/અભિષેક) દ્વારા સિદ્ધ થાય છે; નિષેક અત્યંત બળવાન છે. તે નિષેકનું ફળ આપનાર છે—તો એવા નિષેકને કોણ રોકી શકે?’

Verse 40

दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्म तत् । पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र सुरेश्वराः

શંભુનું તે દિવ્ય સંયોગકર્મ એક સહસ્ર દિવ્ય વર્ષો સુધી ચાલ્યું. સહસ્ર વર્ષ પૂર્ણ થતાં દેવોના અધિપતિઓ ત્યાં જઈ પ્રભુને સમીપ થયા.

Verse 41

येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत् करिष्यथ निश्चितम् । तत्र वीर्य्ये च भविता स्कन्दनामा प्रभोस्सुतः

જે કોઈ ઉપાયથી દિવ્ય વીર્ય ભૂમિ પર પડે—તે નિશ્ચયપૂર્વક કરો. એ જ વીર્યમાંથી પ્રભુનો પુત્ર ઉત્પન્ન થશે, તેનું નામ સ્કંદ રહેશે.

Verse 42

अधुना स्वगृहं गच्छ विधे सुरगणैस्सह । करोतु शंभुस्संभोगं पार्वत्या सह निर्जने

હવે, હે વિધિ (બ્રહ્મા), દેવગણો સાથે પોતાના ગૃહે પરત જા; શંભુ નિર્જનમાં પાર્વતી સાથે દાંપત્ય-સંભોગ કરે।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वन्तः पुरं ययौ । स्वालयं प्रययुर्देवा मया सह मुनीश्वर

બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહી કમલાકાંત (લક્ષ્મીપતિ વિષ્ણુ) તત્કાળ પોતાના અંતઃપુર-ધામમાં ગયા. હે મુનીશ્વર, દેવતાઓ પણ મારી સાથે પોતાના-પોતાના નિવાસે પરત ફર્યા.

Verse 44

शक्तिशक्तिमतोश्चाऽथ विहारेणाऽति च क्षितिः । भाराक्रांता चकंपे सा सशेषाऽपि सकच्छपा

ત્યારે શક્તિ અને શક્તિમાન પ્રભુના વિહાર સમયે ધરતી અત્યંત કંપી ઉઠી. તેમના અપાર દિવ્ય ભારથી દબાઈ, શેષ અને કચ્છપના આધાર પર હોવા છતાં તે થરથરી ઊઠી.

Verse 45

कच्छपस्य हि भारेण सर्वाधारस्समीरणः । स्तंभितोऽथ त्रिलोकाश्च बभूवुर्भयविह्वलाः

કચ્છપના ભારથી દબાઈ સર્વાધાર પ્રાણવાયુરૂપ સમીરણ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. ત્યારબાદ ત્રિલોક ભયથી વ્યાકુળ બની કંપી ઉઠ્યા.

Verse 46

अथ सर्वे मया देवा हरेश्च शरणं ययुः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं दीनमानसाः

પછી બધા દેવતાઓ મારી સાથે હર (શિવ)ના શરણે ગયા. દુઃખથી દીન થયેલા મનથી તેમણે બનેલો સમગ્ર વર્તાંત તેમને નિવેદન કર્યો.

Verse 47

देवा ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वाऽवनकर प्रभोः । रक्ष नः शरणापन्नान् भयव्याकुलमानसान्

દેવોએ કહ્યું—હે દેવદેવ, હે રમાનાથ, સર્વનું રક્ષણ કરનાર પ્રભુ! અમે શરણાગત છીએ; ભયથી વ્યાકુળ થયેલા અમારા મનનું રક્ષણ કરો.

Verse 48

स्तंभितस्त्रिजगत्प्राणो न जाने केन हेतुना । व्याकुलं मुनिभिर्लेखैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ત્રણ લોકનો પ્રાણ જાણે સ્થંભિત થઈ ગયો—કયા કારણે તે મને ખબર નથી. મુનિઓના ઘોષણાપત્રો અને લખિત આદેશોથી ચરાચર સહિત સમગ્ર ત્રૈલોક્ય વ્યાકુળ બન્યું.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सकला देवा मया सह मुनीश्वर । दीनास्तस्थुः पुरो विष्णोर्मौनीभूतास्सु दुःखिताः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આમ કહીને, મારી સાથે સર્વ દેવો વિષ્ણુના સમક્ષ દીન બની ઊભા રહ્યા; મૌન ધારણ કરીને, અતિ શોકથી વ્યાકુળ હતા।

Verse 50

तदाकर्ण्य समादाय सुरान्नः सकलान् हरिः । जगाम पर्वतं शीघ्रं कैलासं शिववल्लभम्

તે સાંભળીને હરિ (વિષ્ણુ) એ અમારાં સહીત સર્વ દેવોને એકત્ર કરીને, શિવને પ્રિય એવા કૈલાસ પર્વત તરફ ઝડપથી પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 51

तत्र गत्वा हरिर्देवैर्मया च सुरवल्लभः । ययौ शिववरस्थानं शंकरं द्रष्टुकाम्यया

ત્યાં પહોંચીને દેવોને પ્રિય હરિ (વિષ્ણુ) દેવગણો અને મારી સાથે, શંકરના દર્શનની ઇચ્છાથી શિવના શ્રેષ્ઠ ધામ તરફ આગળ વધ્યા।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वा शिवं विष्णुर्नसुरैर्विस्मितोऽभवत् । तत्र स्थिताञ् शिवगणान् पप्रच्छ विनयान्वितः

ત્યાં શિવને જોઈ વિષ્ણુ અસુરોની જેમ નહીં, પરંતુ આશ્ચર્યચકિત થયા. પછી ત્યાં ઊભેલા શિવગણોને તેમણે વિનયપૂર્વક પૂછ્યું.

Verse 53

विष्णुरुवाच । हे शंकराः शिवः कुत्र गतस्सर्वप्रभुर्गणाः । निवेदयत नः प्रीत्या दुःखितान्वै कृपालवः

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે શંકરગણો! સર્વપ્રભુ શિવ ક્યાં ગયા છે અને તેમના ગણો ક્યાં છે? હે કૃપાળુઓ, અમે દુઃખિત છીએ; પ્રેમથી અમને જણાવો।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सामरस्य हरेर्गुणाः । प्रोचुः प्रीत्या गणास्ते हि शंकरस्य रमापतिम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—તે સમરસ હરિના વચન સાંભળી, શંકરભક્ત અને હરિના ગુણગાન કરનાર તે ગણો પ્રેમથી રમાપતિ (વિષ્ણુ)ને બોલ્યા।

Verse 55

शिवगणा ऊचुः । हरे शृणु शिवप्रीत्या यथार्थं ब्रूमहे वयम् । ब्रह्मणा निर्जरैस्सार्द्धं वृत्तान्तमखिलं च यत्

શિવગણોએ કહ્યું—હે હરી! શિવપ્રીતિથી સાંભળો; અમે યથાર્થ કહીએ છીએ. બ્રહ્મા અને દેવો સાથે જે સર્વ વૃત્તાંત થયો છે, તે બધું અમે કહેશું।

Verse 56

सर्वेश्वरो महादेवो जगाम गिरिजालयम् । संस्थाप्य नोऽत्र सुप्रीत्या रानालीलाविशारदः

સર્વેશ્વર મહાદેવ ગિરિજાના ધામે ગયા. અમને અહીં મહાપ્રેમથી સ્થિર કરીને, દિવ્ય લીલામાં નિપુણ તે પ્રસ્થાન થયા।

Verse 57

तद्गुहाभ्यन्तरे शंभुः किं करोति महेश्वरः । न जानीमो रमानाथ व्यतीयुर्बहवस्समाः

તે ગુફાની અંદર શંભુ—મહેશ્વર—શું કરે છે? હે રમાનાથ, અમને ખબર નથી; ઘણાં વર્ષો વીતી ગયા છે.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति वचनं तेषां स विष्णुस्सामरो मया । विस्मितोऽति मुनिश्रेष्ठ शिवद्वारं जगाम ह

બ્રહ્માએ કહ્યું—તેમના વચન સાંભળીને તે વિષ્ણુ દેવતાઓ સાથે અને મારી સાથે પણ અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયો, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, અને પછી શિવના દ્વાર સુધી ગયો.

Verse 59

तत्र गत्वा मया देवैस्स हरिर्देववल्लभः । आर्तवाण्या मुने प्रोचे तारस्वरतया तदा

ત્યાં દેવતાઓ સાથે જઈ, દેવોને પ્રિય હરિએ, હે મુનિ, તે સમયે વ્યાકુળ વાણીથી ઊંચા અને તાણેલા સ્વરે મને કહ્યું।

Verse 60

शंभुमस्तौन्महाप्रीत्या सामरो हि मया हरिः । तत्र स्थितो मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकप्रभुं हरम्

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું હરિ (વિષ્ણુ) સામગાન સાથે મહાપ્રિતીએ શંભુની સ્તુતિ કરી. ત્યાં ઊભો રહી સર્વ લોકોના પ્રભુ હરનું ગુણગાન કર્યું।

Verse 61

विष्णुरुवाच । किं करोषि महादेवाऽभ्यन्तरे परमेश्वर । तारकार्तान्सुरान्सर्वान्पाहि नः शरणागतान्

વિષ્ણુ બોલ્યા—હે મહાદેવ, હે પરમેશ્વર, તમે અંદર અંતર્હિત રહી શું કરો છો? તારકથી પીડિત સર્વ દેવોને બચાવો; અમે શરણાગત છીએ, અમારી રક્ષા કરો।

Verse 62

इत्यादि संस्तुवञ् शंभुं बहुधा सोमरैर्मया । रुरोदाति हरिस्तत्र तारकार्तैर्मुनीश्वर

હે મુનીશ્વર! આ રીતે મેં રચેલા દિવ્ય સોમ-સ્તોત્રોથી શંભુની અનેક રીતે સ્તુતિ કરતાં, ત્યાં હરિ (વિષ્ણુ) તારકની પીડાથી વ્યથિત થઈ રડી પડ્યા।

Verse 63

दुःखकोलाहलस्तत्र बभूव त्रिदिवौकसाम् । मिश्रितश्शिव संस्तुत्याऽसुरार्त्तानां मुनीश्वर

હે મુનીશ્વર! ત્યાં ત્રિદિવવાસીઓમાં દુઃખનો કોલાહલ થયો; તે શિવ-સ્તુતિ સાથે મિશ્રિત હતો, કારણ કે તેઓ પીડિત અસુરોની વ્યથા જોઈ રહ્યા હતા।