Shiva Purana — Kotirudra Samhita, Shloka 43

Śiva-jñāna and the Non-dual Vision of a Śiva-maya Universe (शिवज्ञानम्—सर्वं शिवमयम्)

Devanagari script

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्विंशतिसाहस्र्यां वैयासिक्यां संहितायां तदन्तर्गतायां चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां ज्ञाननिरूपणं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīśivamahāpurāṇe caturviṃśatisāhasryāṃ vaiyāsikyāṃ saṃhitāyāṃ tadantargatāyāṃ caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ jñānanirūpaṇaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Translation

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની ચતુર્વિંશતિસાહસ્રી વૈયાસિકી સંહિતામાં અંતર્ગત ચતુર્થ કોટિરુદ્રસંહિતામાં ‘જ્ઞાનનિરূপણ’ નામનો ત્રિચત્વારિંશ (૪૩મો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/समापन)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: समाप्तिसूचक अव्यय (colophon marker)

• श्रीशिवमहापुराणे: in the Śrī Śiva Mahāpurāṇa
• श्रीशिवमहापुराणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + शिव + महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समास: (शिवमहापुराणम्) विशेषितं 'श्री' इति; कर्मधारय/उपपद-समासभाव

• चतुर्विंशतिसाहस्र्याम्: in the (work) of twenty-four thousand (verses)
• चतुर्विंशतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्विंशति + साहस्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (संख्यापूर्वक): '24-thousand (collection)'

• वैयासिक्याम्: in the Vyāsa-related (recension)
• वैयासिक्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैयासिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (pertaining to Vyāsa)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तदन्तर्गतायाम्: contained within that
• तदन्तर्गतायाम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् + अन्तर्गत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समास: तस्मिन् अन्तर्गत (locative-tatpurusha sense: 'included in that')

• चतुर्थ्याम्: in the fourth
• चतुर्थ्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषण

• कोटिरुद्रसंहितायाम्: in the Koṭirudra-saṃhitā
• कोटिरुद्रसंहितायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कोटिरुद्र + संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: कोटिरुद्रस्य संहिता (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ज्ञाननिरूपणम्: the exposition of knowledge
• ज्ञाननिरूपणम्: Karma (कर्म/नामधेय)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + निरूपण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: ज्ञानस्य निरूपणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशक अव्यय (indeclinable meaning 'named/called')

• त्रिचत्वारिंशः: forty-third
• त्रिचत्वारिंशः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + चत्वारिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक/संख्यावाचक; द्विगु-समास (43rd)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami (traditional Purāṇic colophon narration to the sages of Naimiṣāraṇya)

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: Colophon (iti) marking the end of the chapter ‘Jñānanirūpaṇa’ in Koṭirudrasaṃhitā; not a narrative of a particular shrine.

Significance: Textual tīrtha: recitation/hearing of the completed chapter is traditionally treated as meritorious, sealing the teaching with śraddhā.

Characters & Entities

• Shiva
• Vyasa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

This is a colophon verse marking the completion of a chapter titled “Jñānanirūpaṇa,” emphasizing that right knowledge (jñāna) as taught in the Śiva Purāṇa is a defined, scripturally transmitted means toward Shiva-realization and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though it is a closing rubric, it situates the teaching within the Koṭirudra Saṃhitā, where Purāṇic instruction typically integrates knowledge with devotion—supporting Saguna worship (Liṅga, mantra, pilgrimage) as a practical doorway to realizing Shiva’s supreme reality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

No specific rite is prescribed in this colophon; the takeaway is to approach the chapter’s jñāna through disciplined study (śravaṇa), reflection (manana), and Shiva-centered contemplation alongside regular Shiva worship such as mantra-japa (e.g., Pañcākṣarī) where applicable.