Gaṅgā-Avataraṇa and the Naming of Gaṅgādvāra (गङ्गावतरणम्—गङ्गाद्वारप्रसिद्धिः)
અધ્યાય ૨૭ પ્રશ્નોત્તરરૂપે આગળ વધે છે. ઋષિઓ ગંગાના જલરૂપે પ્રાગટ્યનું કારણ અને ગૌતમને પીડાવનાર બ્રાહ્મણોને થયેલા પરિણામો પૂછે છે. સૂત કહે છે—ગૌતમના આવાહનથી ગંગા બ્રહ્માના પર્વતીય પ્રદેશમાંથી ઝડપથી અવતરે છે અને ઉદુંબરની ડાળમાંથી ધારા રૂપે પ્રગટ થાય છે. ગૌતમ શિષ્યો તથા અન્ય મુનિઓ સાથે આનંદથી સ્નાન કરે છે; તે સ્થાન ‘ગંગાદ્વાર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થાય છે—માત્ર દર્શનથી પણ પાપનાશક અને મનોહર. ગૌતમ સાથે સ્પર્ધાભાવ ધરાવતા કેટલાક ઋષિઓ સ્નાન માટે આવે છે; તેમને જોઈ ગંગા અંતર્ધાન થાય છે. ગૌતમ હાથ જોડીને વારંવાર સ્તુતિ અને પ્રાર્થના કરે છે. ત્યારબાદ આકાશમાં ગંગામાંથી દિવ્ય વાણી પ્રગટે છે, જે તીર્થદર્શનની મહિમા અને સાધુ–અસાધુ ભાવની નૈતિક શિક્ષા ઉપદેશે છે.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । गंगा च जलरूपेण कुतो जाता वद प्रभो । तन्माहात्म्यं विशेषेण कुतो जात वद प्रभो
ઋષિઓએ કહ્યું—હે પ્રભુ! ગંગા જલરૂપે ક્યાંથી ઉત્પન્ન થઈ? કહો. તેમજ તેના વિશેષ માહાત્મ્યનું મૂળ ક્યાંથી થયું? હે પ્રભુ, કહો.
Verse 2
यैर्विप्रैर्गौतमायेव दुःखं दत्तं दुरात्मभिः । तेषां किंच ततो जातमुच्यतां व्यास सद्गुरो
હે સદ્ગુરુ વ્યાસ! જે દુષ્ટમન બ્રાહ્મણોએ ગૌતમને દુઃખ આપ્યું, તેમના માટે આગળ શું પરિણામ થયું? કૃપા કરીને કહો.
Verse 3
सूत उवाच । एवं संप्रार्थिता गंगा गौतमेन तदा स्वयम् । ब्रह्मणश्च गिरेर्विप्रा द्रुतं तस्मादवातरत्
સૂતએ કહ્યું—હે વિપ્રો! તે સમયે ગૌતમએ સ્વયં પ્રાર્થના કરતાં ગંગા બ્રહ્માના પર્વત પરથી ઝડપથી અવતર્યા.
Verse 4
औदुंबरस्य शाखायास्तत्प्रवाहो विनिस्सृतः । तत्र स्नानं मुदा चक्रे गौतमो विश्रुतो मुनिः
ઉદુંબર વૃક્ષની એક શાખામાંથી પવિત્ર પ્રવાહ પ્રગટ થયો. ત્યાં પ્રસિદ્ધ મુનિ ગૌતમએ આનંદપૂર્વક વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યું.
Verse 5
गौतमस्य च ये शिष्या अन्ये चैव महर्षयः । समागताश्च ते तत्र स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः
ગૌતમના શિષ્યો તથા અન્ય મહર્ષિઓ પણ ત્યાં આવી ભેગા થયા. તેઓ સૌ આનંદપૂર્વક તે પવિત્ર સ્થાને સ્નાન કરવા લાગ્યા.
Verse 6
गंगाद्वारं च तन्नाम प्रसिद्धमभवत्तदा । सर्वपापहरं रम्यं दर्शनान्मुनिसत्तमः
ત્યારે થી તે સ્થાન “ગંગાદ્વાર” નામે પ્રસિદ્ધ થયું. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે રમ્ય તીર્થ માત્ર દર્શનથી જ સર્વ પાપોનું હરણ કરે છે.
Verse 7
गौतमस्पर्द्धिनस्ते च ऋषयस्तत्र चागताः । स्नानार्थं तांश्च सा दृष्ट्वा ह्यंतर्धानं गता द्रुतम्
ગૌતમના પ્રતિસ્પર્ધી તે ઋષિઓ પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા. તેઓ સ્નાનાર્થે આવતા દેખાઈ, તે (દેવી) તરત જ અંતર્ધાન થઈ ગઈ.
Verse 8
मामेति गौतमस्तत्र व्याजहार वचो द्रुतम् । मुहुर्मुहुः स्तुवन् गंगां सांजलिर्नतमस्तकः
ત્યાં ગૌતમે તરત કહ્યું—“મારી પાસે આવ.” પછી તે વારંવાર ગંગા દેવીની સ્તુતિ કરતો રહ્યો, અંજલિ બાંધી ને મસ્તક નમાવીને.
Verse 9
गौतम उवाच । इमे च श्रीमदांधाश्च साधवो वाप्यसाधवः । एतत्पुण्यप्रभावेण दर्शनं दीयतां त्वया
ગૌતમ બોલ્યા—આ લોકો પણ શ્રીમંત હોવા છતાં અંધ છે; સજ્જન હોય કે દુર્જન, આ પુણ્યના પ્રભાવથી તમે એમને તમારું દિવ્ય દર્શન આપો।
Verse 10
सूत उवाच । ततो वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात् । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठा गंगावचनमुत्तमम्
સૂત બોલ્યા—પછી આકાશમંડળમાં રહેલી ગંગામાંથી એક વાણી પ્રગટ થઈ. હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, ગંગાનું તે ઉત્તમ વચન સાંભળો।
Verse 11
एते दुष्टतमाश्चैव कृतघ्नाः स्वामिद्रोहिणः । जाल्माः पाखंडिनश्चैव द्रष्टुं वर्ज्याश्च सर्वदा
આ લોકો ખરેખર અત્યંત દુષ્ટ, કૃતઘ્ન, પોતાના સ્વામીના દ્રોહી, નીચ અને પાખંડી છે; તેમને જોવાનું પણ હંમેશા ટાળવું જોઈએ.
Verse 12
गौतम उवाच । मातश्च श्रूयतामेतन्महता गिर एव च । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं सत्यं च भगवद्वचः
ગૌતમે કહ્યું: હે માતા, અત્યંત ગંભીરતાથી કહેવાયેલી આ વાત સાંભળો. તેથી, તમારે તે મુજબ કાર્ય કરવું જોઈએ અને ભગવાનના વચનોને સત્ય માનવા જોઈએ.
Verse 13
अपकारिषु यो लोक उपकारं करोति वै । तेन पूतो भवाम्यत्र भगवद्वचनं त्विदम्
જે વ્યક્તિ અપકાર કરનારાઓ પ્રત્યે પણ ઉપકાર કરે છે, તે તે પરોપકારથી જ અહીં પવિત્ર થાય છે. આ ખરેખર ભગવાનનું વચન છે.
Verse 14
सूत उवाच । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं गौतमस्य महात्मनः । पुनर्वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात्
સૂતે કહ્યું: મહાત્મા મુનિ ગૌતમના આ વચનો સાંભળીને, આકાશમંડળમાંથી ગંગાજીની વાણી ફરીથી પ્રગટ થઈ.
Verse 15
कथ्यते हि त्वया सत्यं गौतमर्षे शिवं वचः । तथापि संग्रहार्थ च प्रायश्चितं चरंतु वै
હે ગૌતમ ઋષિ, તમે જે કહ્યું તે સત્ય છે અને શિવવચનને અનુરૂપ છે. તેમ છતાં વ્યવસ્થા અને દૃષ્ટાંત માટે તેઓ નિશ્ચયે વિહિત પ્રાયશ્ચિત્ત આચરે.
Verse 16
शतमेकोत्तरं चात्र कार्य्यं प्रक्रमणं गिरेः । भवच्छासनतस्त्वेतैस्त्वदधीनैर्विशेषतः
અહીં પર્વતની પ્રદક્ષિણા એકસો એક વાર કરવી. અને આ કાર્ય વિશેષ કરીને તમારા આદેશ મુજબ, તમારા અધિકાર હેઠળ રહેનારાઓ દ્વારા જ કરાવવું.
Verse 17
ततश्चैवाधिकारश्च जायते दुष्टकारिणाम् । मद्दर्शने विशेषेण सत्यमुक्तं मया मुने
ત્યારબાદ દુષ્કર્મ કરનારાઓને પણ અધિકાર (શુદ્ધિ અને સદાચારનો) પ્રાપ્ત થાય છે. ખાસ કરીને મારા દર્શનથી—હે મુને—આ સત્ય મેં કહ્યું છે.
Verse 18
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याश्चक्रुर्वै ते तथाऽखिलाः । संप्रार्थ्य गौतमं दीनाः क्षंतव्यो नोऽपराधकः
સૂત બોલ્યા—તેણીના વચન સાંભળી તેઓ સૌએ તેમ જ કર્યું. પછી દીન બની ગૌતમને વિનંતી કરીને કહ્યું—“અમે અપરાધી છીએ; અમને ક્ષમા કરો.”
Verse 19
एवं कृते तदा तेन गौतमेन तदाज्ञया । कुशावर्तं नाम चक्रे गङ्गाद्वारादधोगतम्
આ રીતે થયા પછી, તે આજ્ઞા અનુસાર ગૌતમે ગંગાદ્વાર (હરિદ્વાર)થી નીચે તરફ વહેતો ‘કુશાવર્ત’ નામનો પવિત્ર આવર્ત-પ્રવાહ રચ્યો.
Verse 20
ततः प्रादुरभूत्तत्र सा तस्य प्रीतये पुनः । कुशावर्तं च विख्यातं तीर्थमासीत्तदुत्तमम्
પછી તે દેવી ત્યાં ફરી પ્રાદુર્ભવ થઈ, તેની પ્રસન્નતા માટે. તે પરમ ઉત્તમ તીર્થ ‘કુશાવર્ત તીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
Verse 21
तत्र स्नातो नरो यस्तु मोक्षाय परिकल्पते । त्यक्त्वा सर्वानघान्सद्यो विज्ञानं प्राप्य दुर्लभम्
જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરીને મોક્ષ માટે સંકલ્પ કરે છે, તે તરત જ સર્વ પાપો ત્યજી દુર્લભ વિજ્ઞાન (આત્મબોધ) પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 22
गौतमो ऋषयश्चान्ये मिलिताश्च परस्परम् । लज्जितास्ते तदा ये च कृतघ्ना ह्यभवन्पुरा
ત્યારે ગૌતમ અને અન્ય ઋષિઓ પરસ્પર મળીને એકત્ર થયા. જે પહેલાં કૃતઘ્ન હતા, તેઓ તે સમયે લજ્જિત થયા।
Verse 23
ऋषय ऊचुः । अस्माभिरन्यथा सूत श्रुतं तद्वर्णयामहे । गौतमस्तान्द्विजान् क्रुद्धश्शशापेति प्रबुध्यताम्
ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત, અમે આ વર્ણન અન્ય રીતે સાંભળ્યું છે; તેથી અમે તે મુજબ વર્ણવીશું. સ્પષ્ટ સમજો કે ક્રોધિત ગૌતમએ તે દ્વિજોને શાપ આપ્યો હતો।
Verse 24
सूत उवाच । द्विजास्तदपि सत्यं वै कल्पभेदसमाश्रयात् । वर्णयामि विशेषेण तां कथामपि सुव्रता
સૂતે કહ્યું—હે દ્વિજોએ, તે પણ ખરેખર સત્ય છે, કારણ કે કલ્પભેદના આશ્રયથી ભિન્નતા થાય છે. તેથી હે સુવ્રતો, હું તે કથાને પણ વિશેષ રીતે સ્પષ્ટ કરીને વર્ણવું છું।
Verse 25
गौतमोपि ऋषीन्दृष्ट्वा तदा दुर्भिक्षपीडितान् । तपश्चकार सुमहद्वरुणस्य महात्मनः
ત્યારે ગૌતમ પણ દુર્ભિક્ષથી પીડિત ઋષિઓને જોઈ, ધર્મની પુનઃસ્થાપના અને શાંતિ માટે મહાત્મા વરુણદેવની પ્રસન્નતા અર્થે અતિ મહાન તપ કર્યું।
Verse 26
अक्षय्यं कल्पयामास जलं वरुणदां यया । ततो व्रीहीन्यवांश्चैव वापयामास भूरिशः
તે ભક્તિશક્તિથી તેણે વરુણદત્ત જળને અક્ષય બનાવી દીધું. ત્યારબાદ તે દાનશીલ પ્રભુએ ધાન અને જવ પણ વાવડાવ્યાં.
Verse 27
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां त्र्यंबकेश्वरज्योतिर्लिंग माहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशोध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના ચોથા ભાગની કોટિરુદ્રસંહિતામાં ‘ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો સત્તાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 28
कदाचित्तत्स्त्रियो दुष्टा जलार्थमपमानिताः । ऊचु पतिभ्यस्ताः क्रुद्धा गौतमेर्ष्याकरं वचः
એક વખત પાણી લેવા જઈ અપમાનિત થયેલી તે દુષ્ટ સ્ત્રીઓ ક્રોધે ભરાઈ પોતાના પતિઓને ગૌતમ વિરુદ્ધ ઈર્ષ્યા જગાવતાં વચનો બોલી.
Verse 29
ततस्ते भिन्नमतयो गां कृत्वा कृत्रिमां द्विजाः । तद्धान्यभक्षणासक्तां चक्रुस्तां कुटिलाशयाः
પછી મતભેદથી વિભાજિત અને કૂટિલ હૃદયવાળા તે દ્વિજોએ એક કૃત્રિમ ગાય બનાવી, તેને તે ધાન્ય ભક્ષણમાં આસક્ત કરી દીધી.
Verse 30
स्वधान्यभक्षणासक्तां गां दृष्ट्वा गौतमस्तदा । तृणेन ताडयामास शनैस्तां संनिवारयन्
પોતાના ધાન્યને ખાવામાં આસક્ત ગાયને જોઈ ગૌતમએ ત્યારે તેને તૃણથી ધીમે ધીમે તાડન કર્યું, તેને રોકવા પ્રયત્ન કરતાં.
Verse 31
तृणसंस्पर्शमात्रेण सा भूमौ पतिता च गौः । मृता ह्यभूत्क्षणं विप्रा भाविकर्मवशात्तदा
તૃણના માત્ર સ્પર્શથી તે ગાય જમીન પર પડી ગઈ અને—હે વિપ્રો—ક્ષણમાં જ મરી ગઈ; તે સમયે ભાવિ કર્મના વશથી.
Verse 32
गौर्हता गौतमेनेति तदा ते कुटिलाशयाः । एकत्रीभूय तत्रत्यैः सकला ऋषयोऽवदन्
ત્યારે કૂટિલહૃદયવાળાઓ બોલ્યા—“ગાયને ગૌતમે મારી!” ત્યાં હાજર બધા ઋષિઓ એકત્ર થઈને એવો આરોપ મૂકવા લાગ્યા.
Verse 33
ततस्स गौतमो भीतो गौर्हतेति बभूव ह । चकार विस्मयं नार्यहल्याशिष्यैश्शिवानुगः
ત્યારે ગૌતમ ભયભીત થયો—મનમાં વિચાર્યું, “ગૌહત્યા થઈ!” અને અહલ્યા દેવીના ઉપદેશથી શિક્ષિત તે શિવભક્ત અતિ વિસ્મયથી ભરાઈ ગયો.
Verse 34
ततस्स गौतमो ज्ञात्वा तां गां क्रोधसमाकुलः । शशाप तानृषीन् सर्वान् गौतमो मुनिसत्तमः
પછી ગૌતમએ તે ગાયનું સત્ય જાણી ક્રોધથી વ્યાકુલ થયો. મુનિશ્રેષ્ઠ ગૌતમે તે સર્વ ઋષિઓને શાપ આપ્યો.
Verse 35
गौतम उवाच । यूयं सर्वे दुरात्मानो दुःखदा मे विशेषतः । शिवभक्तस्य सततं स्युर्वेदविमुखास्सदा
ગૌતમ બોલ્યા—તમે બધા દુષ્ટાત્મા છો અને ખાસ કરીને મને દુઃખ આપનાર છો. શિવભક્ત પ્રત્યે તમે સદાય વેદથી વિમુખ રહો છો.
Verse 36
अद्यप्रभृति वेदोक्ते सत्कर्मणि विशेषतः । मा भूयाद्भवतां श्रद्धा शैवमार्गे विमुक्तिदे
આજથી આગળ તમારી શ્રદ્ધા ખાસ કરીને માત્ર વેદોક્ત સત્કર્મોમાં જ સીમિત ન રહે; મુક્તિ આપનાર શૈવમાર્ગમાં તમારી ભક્તિ પ્રગટે.
Verse 37
अद्यप्रभृति दुर्मार्गे तत्र श्रद्धा भवेत्तु वः । मोक्षमार्गविहीने हि सदा श्रुतिबहिर्मुखे
આજથી તે દુર્માર્ગમાં તમારી શ્રદ્ધા ન રહે; તે મોક્ષમાર્ગવિહિન છે અને સદા શ્રુતિ-વેદવાણીથી બહિર્મુખ છે।
Verse 38
अद्यप्रभृति भालानि मृल्लिप्तानि भवन्तु वः । स्रसध्वं नरके यूयं भालमृल्लेपनाद्द्विजाः
આજથી તમારા ભાલ મૃદાથી લિપ્ત થાઓ. હે દ્વિજાઓ, આ ભાલ-મૃલ્લેપનથી તમે નરકમાં પડી જાઓ।
Verse 39
भवंतो मा भविष्यंतु शिवैक परदैवताः । अन्यदेवसमत्वेन जानंतु शिवमद्वयम्
તમે માત્ર શિવને જ પરમદેવ માનનારા બનીને ન રહો; શિવને અદ્વય તત્ત્વ જાણીને સર્વ દેવોમાં પણ તેની સમ-સ્વરૂપતા સમજો।
Verse 40
मा भूयाद्भवतां प्रीतिश्शिवपूजादिकर्मणि । शिवनिष्ठेषु भक्तेषु शिवपर्वसु सर्वदा
શિવપૂજા વગેરે કર્મોમાં તમારી પ્રીતિ સદા વધતી રહે—શિવનિષ્ઠ ભક્તોના સાન્નિધ્યમાં અને શિવના પવિત્ર પર્વોમાં પણ સર્વદા.
Verse 41
अद्य दत्ता मया शापा यावंतो दुःखदायकाः । तावंतस्संतु भवतां संततावपि सर्वदा
આજે મેં આપેલા જેટલા દુઃખદાયક શાપો છે, એટલાં જ સદા તમારાં પર અને તમારાં સંતાન પર પણ સ્થિર રહે.
Verse 42
अशैवास्संतु भवतां पुत्रपौत्रादयो द्विजाः । पुत्रैस्सहैव तिष्ठंतु भवंतो नरके ध्रुवम्
હે દ્વિજોઃ તમારા પુત્ર-પૌત્રાદિ સર્વે અશૈવ બની જાય; અને તમે પણ પુત્રો સાથે નિશ્ચયે નરકમાં જ રહો.
Verse 43
ततो भवंतु चण्डाला दुःखदारिद्र्यपीडिताः । शठा निन्दाकरास्सर्वे तप्तमुद्रांकितास्सदा
અતએવ તેઓ ચાંડાલ બને, દુઃખ અને દારિદ્ર્યથી પીડિત રહે; કપટી, સર્વે નિંદા કરનાર બને અને સદા દગ્ધ-મુદ્રાના ચિહ્નોથી અંકિત રહે.
Verse 44
सूत उवाच । इति शप्त्वा मुनीन् सर्वान् गौतमस्स्वाश्रमं ययौ । शिवभक्तिं चकाराति स बभूव सुपावनः
સૂત બોલ્યા—આ રીતે સર્વ મુનિઓને શાપ આપી ગૌતમ પોતાના આશ્રમમાં ગયા. ત્યાં તેમણે ભગવાન શિવ પ્રત્યે અતિશય ભક્તિ કરી; અને તે ભક્તિથી તેઓ અત્યંત પાવન બન્યા.
Verse 45
ततस्तैः खिन्नहृदया ऋषयस्तेखिला द्विजाः । कांच्यां चक्रुर्निवासं हि शैवधर्मबहिष्कृताः
પછી તે બધા ઋષિઓ—સમસ્ત દ્વિજ—હૃદયે ખિન્ન થયા; શૈવધર્મથી બહિષ્કૃત બની તેમણે કાંચીમાં નિવાસ કર્યો।
Verse 46
तत्पुत्राश्चाभवन्सर्वे शैवधर्मबहिष्कृताः । अग्रे तद्वद्भविष्यंति कलौ बहुजनाः खलाः
અને તેના બધા પુત્રો પણ શૈવધર્મથી બહિષ્કૃત થયા. આગળ કલિયુગમાં પણ ઘણા લોકો એ જ રીતે દુષ્ટ બની શિવભક્તિ અને સદાચારના માર્ગથી વિમુખ થશે।
Verse 47
इति प्रोक्तमशेषेण तद्वृत्तं मुनिसत्तमाः । पूर्ववृत्तमपि प्राज्ञाः श्रुतं सर्वैस्तु चादरात्
આ રીતે, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, તે સમગ્ર વર્ણન સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે. અને પૂર્વવૃત્તાંત પણ, હે પ્રાજ્ઞો, સૌએ આદરપૂર્વક સાંભળ્યો છે।
Verse 48
इति वश्च समाख्यातो गौतम्याश्च समुद्भवः । माहात्म्यमुत्तमं चैव सर्वपापहरं परम्
આ રીતે મેં તમને ગૌતમીનો ઉદ્ભવ તથા તેનું પરમ ઉત્તમ માહાત્મ્ય કહ્યું છે; તે સર્વ પાપોનું પરમ હરણ કરનાર છે।
Verse 49
त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं ज्योतिर्लिंगस्य कीर्तितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
ત્ર્યંબક જ્યોતિર્લિંગનું પાવન માહાત્મ્ય આ રીતે કીર્તિત થયું છે; તેને સાંભળનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી।
Verse 50
अतः परं प्रवक्ष्यामि वैद्यनाथेश्वरस्य हि । ज्योतिर्लिंगस्य माहात्म्यं श्रूयतां पापहारकम्
હવે આગળ હું વૈદ્યનાથેશ્વર—જ્યોતિર્લિંગ—નું માહાત્મ્ય કહું છું; સાંભળો, તે પાપહરણ કરનાર છે।
Frequently Asked Questions
The chapter narrates Gaṅgā’s responsive descent upon Gautama’s invocation, the establishment of Gaṅgādvāra as a recognized tīrtha, and the theological claim that darśana/snānā at such a locus is intrinsically pāpa-hara (sin-removing), while divine presence may withdraw in response to contentious or impure intent.
Gaṅgā’s emergence from an udumbara branch encodes the idea that sanctity can localize through a living axis (tree/branch as a conduit), while her disappearance before rival sages dramatizes a Purāṇic principle: tīrtha is not merely physical water but a moral-ritual field where intention and humility condition access to grace.
No distinct Śiva or Gaurī form is foregrounded in the sampled verses; instead, the chapter centers Gaṅgā as a sacral power whose authority is articulated through a celestial voice, functioning as a Shaiva-aligned tīrtha medium rather than an iconographic manifestation.