गौतमस्य शिवदर्शनं पापक्षयवचनं च | Gautama’s Vision of Śiva and the Teaching on Sin and Purification
આ અધ્યાયમાં સૂતજી વર્ણવે છે કે ગૌતમ ઋષિએ પત્ની સહિત કરેલી શિવભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ ભગવાન શિવ ગણો સાથે પ્રગટ થયા. કૃપાનિધિ શંભુએ ‘વર માગો’ એમ કહ્યું. ગૌતમએ શિવના મંગલમય સ્વરૂપનું દર્શન કરીને સ્તુતિ કરી અને પાપનાશ તથા નિષ્પાપ થવાની પ્રાર્થના કરી. શિવે કહ્યું—તમે સ્વભાવથી જ શુદ્ધ છો; ભક્તિમાં સ્થિર ભક્તને પાપી માનવો નહીં, અને ભક્તનું દર્શન પણ બીજાને પવિત્ર કરે છે. પછી શિવે ભક્તદ્રોહી દુરાત્માઓના દુષ્કર્મોનું ફળ એમને જ પાછું મળે છે એમ જણાવી, પોતે સજ્જનોના હિતકારી અને દુષ્ટોના દંડદાતા છે એમ સમજાવ્યું. દર્શન, સત્યભક્તિ અને દૈવી ન્યાયથી શુદ્ધિનો માર્ગ અહીં પ્રતિપાદિત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एवं कृते तु ऋषिणा सस्त्रीकेन द्विजाश्शिवः । आविर्बभूव स शिवः प्रसन्नस्सगणस्तदा
સૂત બોલ્યા—ઋષિએ પત્ની સહિત આ રીતે કર્મ પૂર્ણ કરતાં, દ્વિજોના સમક્ષ ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા. ત્યારે તે શિવ પ્રસન્ન થઈ પોતાના ગણો સહિત આવિર્ભૂત થયા.
Verse 2
अथ प्रसन्नस्स शिवो वरं ब्रूहि महामुने । प्रसन्नोऽहं सुभक्त्या त इत्युवाच कृपानिधिः
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન શિવે મહામુનિને કહ્યું— “વર માગ; તારી શુદ્ધ ભક્તિથી હું સંતોષ પામ્યો છું।” એમ કૃપાનિધિ શંભુ બોલ્યા।
Verse 3
तदा तत्सुंदरं रूपं दृष्ट्वा शंभोर्महात्मनः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या स्तुतिं चक्रे मुदान्वितः
ત્યારે મહાત્મા શંભુનું અતિ સુંદર રૂપ જોઈ તેણે ભક્તિપૂર્વક શંકરને પ્રણામ કર્યો અને આનંદથી ભરાઈ સ્તુતિ કરવા લાગ્યો।
Verse 4
स्तुत्वा बहु प्रणम्येशं बद्धाञ्जलिपुटः स्थितः । निष्पापं कुरु मां देवाब्रवीदिति स गौतमः
ઘણી સ્તુતિ કરીને અને વારંવાર ઈશ્વરને પ્રણામ કરીને ગૌતમ હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો અને દેવને કહ્યું— “હે પ્રભુ, મને પાપમુક્ત કરો।”
Verse 5
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गौतमस्य महात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा शिवो वाक्यमुपाददे
સૂત બોલ્યા—મહાત્મા ગૌતમના વચન સાંભળી ભગવાન શિવ વધુ પ્રસન્ન થઈને ઉત્તર આપવા લાગ્યા।
Verse 6
शिव उवाच । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि निष्पापोऽसि सदा मुने । एतैर्दुष्टैः किल त्वं च च्छलितोऽसि खिलात्मभिः
શિવે કહ્યું—“તું ધન્ય છે, કૃતકૃત્ય છે; હે મુનિ, તું સદા નિષ્પાપ છે. પરંતુ આ દुष્ટ, વિકૃત સ્વભાવવાળાઓએ તને છેતર્યો છે.”
Verse 7
त्वदीयदर्शनाल्लोका निष्पापाश्च भवंति हि । किं पुनस्त्वं सपापोऽसि मद्भक्तिनिरतस्सदा
તમારા દર્શનમાત્રથી જ લોકો નિષ્પાપ બને છે. તો પછી તમે પોતે પાપી કેવી રીતે હોઈ શકો, કારણ કે તમે સદા મારી ભક્તિમાં રત છો?
Verse 8
उपद्रवस्त्वयि मुने यैः कृतस्तु दुरात्मभिः । ते पापाश्च दुराचारा हत्यावंतस्त एव हि
હે મુને, દુરાત્માઓએ જે તને ઉપદ્રવ કર્યો છે, તેઓ પાપી અને દુષ્ચરિત્ર છે; ખરેખર તેઓ જ હત્યાકર્મના દોષી છે.
Verse 9
एतेषां दर्शनादन्ये पापिष्ठाः संभवंतु च । कृतघ्नाश्च तथा जाता नैतेषां निष्कृतिः क्वचित्
આવા લોકોના દર્શનથી બીજાઓ પણ વધુ પાપિષ્ઠ બની શકે; અને તેઓ પોતે પણ કૃતઘ્ન બની જાય છે. તેમના માટે ક્યારેય પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
Verse 10
सूत उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तस्मै तेषां दुश्चरितं तदा । बहूवाच प्रभुर्विप्राः सत्कदोऽसत्सु दंडदः
સૂતજી બોલ્યા—આમ કહીને શંકરે ત્યારે તેને તેમના દુશ્ચરિત્રનું વિસ્તૃત વર્ણન કર્યું. હે વિપ્રો, સદાચારીઓને ફળ આપનાર અને દુષ્ટોને દંડ આપનાર પ્રભુએ ઘણું કહ્યું.
Verse 11
शर्वोक्तमिति स श्रुत्वा सुविस्मितमना ऋषिः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या सांजलिः पुनरब्रवीत्
શર્વ (શિવ)ના વચનો સાંભળી ઋષિનું મન અત્યંત વિસ્મયથી ભરાઈ ગયું. તેમણે ભક્તિપૂર્વક શિવને સારી રીતે પ્રણામ કર્યો અને હાથ જોડીને ફરી બોલ્યા.
Verse 12
गौतम उवाच । ऋषिभिस्तैर्महेशान ह्युपकारः कृतो महान् । यद्येवं न कृतं तैस्तु दर्शनं ते कुतो भवेत्
ગૌતમ બોલ્યા—હે મહેશાન, તે ઋષિઓએ આપનો મહાન ઉપકાર કર્યો છે. જો તેમણે એમ ન કર્યું હોત, તો આપનું દિવ્ય દર્શન તેમને ક્યાંથી મળત?
Verse 13
धन्यास्ते ऋषयो यैस्तु मह्यं शुभतरं कृतम् । तद्दुराचरणादेव मम स्वार्थो महानभूत्
ધન્ય છે તે ઋષિઓ, જેમના દ્વારા મારા માટે અતિ શુભ કાર્ય થયું. ખરેખર, એ જ દુરાચરણથી મારો એક મહાન હેતુ સિદ્ધ થયો.
Verse 14
सूत उवाच । इत्येवं तद्वचश्श्रुत्वा सुप्रसन्नो महेश्वरः । गौतमं प्रत्युवाचाशु कृपादृष्ट्या विलोक्य च
સૂતજી બોલ્યા—આ વચનો સાંભળી મહેશ્વર અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે કૃપાભરી દૃષ્ટિથી ગૌતમને જોઈ તરત જ ઉત્તર આપ્યો.
Verse 15
शिव उवाच । ऋषि धन्योसि विप्रेंद्र ऋषे श्रेष्ठतरोऽसि वै । ज्ञात्वा मां सुप्रसन्नं हि वृणु त्वं वरमुत्तमम्
શિવે કહ્યું—હે ઋષિ, હે વિપ્રેન્દ્ર, તું ધન્ય છે; નિશ્ચયે તું ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. મને સંપૂર્ણ પ્રસન્ન જાણીને હવે ઉત્તમ વર માગ।
Verse 16
सूत उवाच । गौतमोऽपि विचार्यैव लोके विश्रुतमित्युत । अन्यथा न भवेदेव तस्मादुक्तं समाचरेत्
સૂતે કહ્યું—ગૌતમએ પણ વિચાર કરીને કહ્યું, “આ લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; આ અન્યથા થઈ જ ન શકે.” તેથી જે રીતે કહ્યું છે તે પ્રમાણે વિધિપૂર્વક આચરણ કરવું જોઈએ।
Verse 17
निश्चित्यैवं मुनिश्रेष्ठो गौतमश्शिवभक्तिमान् । सांजलिर्नतशीर्षो हि शंकरं वाक्यमब्रवीत्
આ રીતે નિશ્ચય કરીને શિવભક્ત મુનિશ્રેષ્ઠ ગૌતમે અંજલિ બાંધી, મસ્તક નમાવી, શંકરને આ વચન કહ્યું।
Verse 18
गौतम उवाच । सत्यं नाथ ब्रवीषि त्वं तथापि पंचभिः कृतम् । नान्यथा भवतीत्यत्र यज्जातं जायतां तु तत्
ગૌતમે કહ્યું—હે નાથ, તમે સત્ય જ કહો છો; છતાં આ પાંચે દ્વારા કરાયેલું છે, તેથી અહીં અન્યથા થઈ શકે નહીં. તેથી અહીં જે ઉત્પન્ન થયું છે તે પૂર્ણરૂપે સિદ્ધ થાઓ।
Verse 19
यदि प्रसन्नो देवेश गंगा च दीयतां मम । कुरु लोकोपकारं हि नमस्तेऽस्तु नमोऽस्तु ते
હે દેવેશ, જો તમે પ્રસન્ન હો તો મને ગંગા અર્પણ કરો. લોકહિત માટે આ કરો. તમને નમસ્કાર—વારંવાર નમસ્કાર।
Verse 20
सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य धृत्वा वै पादपंकजम् । नमश्चकार देवेशं गौतमो लोककाम्यया
સૂત બોલ્યા—આવું કહી ગૌતમએ પ્રભુના કમળચરણ ધારણ કર્યા અને લોકકલ્યાણની ઇચ્છાથી દેવેશ શિવને નમસ્કાર કર્યો।
Verse 21
ततस्तु शंकरो देवः पृथिव्याश्च दिवश्च सः । सारं चैव समुद्धृत्य रक्षितं पूर्वमेव तत्
પછી દેવ શંકરે પૃથ્વી અને સ્વર્ગનો સાર તત્ત્વ ઉદ્ધૃત કરી, લોકરક્ષણ માટે તેને પહેલેથી જ સંરક્ષિત રાખ્યો।
Verse 22
विवाहे ब्रह्मणा दत्तमवशिष्टं च किंचन । तत्तस्मै दत्तवाञ्च्छंभुर्मुनये भक्तवत्सलः
વિવાહમાં બ્રહ્માએ આપેલા દાનોમાં જે થોડુંક અવશેષ રહ્યું હતું, ભક્તવત્સલ શંભુએ તે અવશેષ પણ તે મુનિને અર્પણ કર્યું।
Verse 23
गंगाजलं तदा तत्र स्त्रीरूपमभवत्परम् । तस्याश्चैव ऋषिश्रेष्ठः स्तुतिं कृत्वा नतिं व्यधात्
એ જ સ્થળે ત્યારે ગંગાજળ પરમ અદ્ભુત સ્ત્રીરૂપ બની ગયું. તેને જોઈ ઋષિશ્રેષ્ઠે સ્તુતિ કરી અને ભક્તિપૂર્વક નમન કર્યું.
Verse 24
गौतम उवाच । धन्यासि कृतकृत्यासि पावितं भुवनं त्वया । मां च पावय गंगे त्वं पततं निरये ध्रुवम्
ગૌતમ બોલ્યા—તું ધન્યા છે, તું કૃતકૃત્યા છે; તારા દ્વારા ત્રિભુવન પાવન થયું છે. હે ગંગે, મને પણ પાવન કર, કારણ કે હું નિશ્ચિતપણે નરકમાં પડી રહ્યો છું.
Verse 25
सूत उवाच । शंभुश्चापि तदोवाच सर्वेषां हितकृच्छृणु । गंगे गौतममेनं त्वं पावयस्व मदाज्ञया
સૂત બોલ્યા—ત્યારે શંભુએ પણ કહ્યું: “સર્વના હિત કરનારી, સાંભળ. હે ગંગે, મારી આજ્ઞાથી તું આ ગૌતમને પવિત્ર કર.”
Verse 26
इति श्री शिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां । त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની ચોથી કોટિરુદ્રસંહિતામાં ‘ત્ર્યંબકેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો છવ્વીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 27
गंगोवाच । ऋषिं तु पावयित्वाहं परिवारयुतं प्रभो । गमिष्यामि निजस्थानं वचस्सत्यं ब्रवीमि ह
ગંગાએ કહ્યું—હે પ્રભો! આ ઋષિને તેના પરિવારসহ પાવન કરીને હું મારા નિજધામે જઈશ; હું સત્ય વચન જ કહું છું।
Verse 28
सूत उवाच । इत्युक्तो गंगया तत्र महेशो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गगां वचोऽब्रवीत्
સૂત બોલ્યા—ગંગાએ એમ કહ્યે ત્યારે, ભક્તવત્સલ મહેશ લોકહિતાર્થે ફરી ગંગાને વચન બોલ્યા।
Verse 29
शिव उवाच । त्वया स्थातव्यमत्रैव व्रजेद्यावत्कलिर्युगः । वैवस्वतो मनुर्देवि ह्यष्टाविंशत्तमो भवेत्
શિવે કહ્યું—હે દેવી! કલિયુગ પસાર થાય ત્યાં સુધી તારે અહીં જ રહેવું. ત્યારબાદ તું જઈ શકીશ, જ્યારે વૈવસ્વત મનુ, હે દેવી, અઠ્ઠાવીસમો મનુ બનશે।
Verse 30
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वामिनश्शंकरस्य तत् । प्रत्युवाच पुनर्गंगा पावनी सा सरिद्वरा
સૂત બોલ્યા—પોતાના સ્વામી શંકરના તે વચનો સાંભળી, પાવન કરનારી નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગાએ ફરી ઉત્તર આપ્યો।
Verse 31
गंगोवाच । माहात्म्यमधिकं चेत्स्यान्मम स्वामिन्महेश्वर । सर्वेभ्यश्च तदा स्थास्ये धरायां त्रिपुरान्तकः
ગંગાએ કહ્યું—હે સ્વામી મહેશ્વર! જો મારી મહિમા શ્રેષ્ઠ રૂપે પ્રખ્યાત થાય, તો હે ત્રિપુરાંતક, સર્વના હિતાર્થે હું ધરા પર જ સ્થિર રહીશ।
Verse 32
किं चान्यच्च शृणु स्वामिन्वपुषा सुन्दरेण ह । तिष्ठ त्वं मत्समीपे वै सगणसांबिकः प्रभो
અને વધુ સાંભળો, હે સ્વામી! તમારા સુંદર સ્વરૂપને ધારણ કરીને, હે પ્રભુ, ગણો સહિત અને અંબિકાસહિત મારા સમીપે જ નિવાસ કરો।
Verse 33
सूत उवाच । एवं तस्या वचः श्रुत्वा शंकरो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गंगां वचोब्रवीत्
સૂત બોલ્યા—તેના વચનો સાંભળી, ભક્તવત્સલ શંકરે લોકહિતાર્થે ગંગાને ફરી વચન કહ્યું।
Verse 34
शिव उवाच । धन्यासि श्रूयतां गंगे ह्यहं भिन्नस्त्वया न हि । तथापि स्थीयते ह्यत्र स्थीयतां च त्वयापि हि
શિવ બોલ્યા—હે ગંગે, તું ધન્ય છે, સાંભળ; હું તારા થી ખરેખર ભિન્ન નથી. છતાં આ પાવન પ્રાકટ્યના હેતુથી હું અહીં પ્રતિષ્ઠિત રહીશ; તેથી તું પણ અહીં જ પ્રતિષ્ઠિત રહેજે.
Verse 35
सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा स्वामिनः परमेशितुः । प्रसन्नमानसा भूत्वा गंगा च प्रत्यपूजयत्
સૂત બોલ્યા—પરમેશ્વર સ્વામીનું એવું વચન સાંભળી ગંગા પ્રસન્નમન થઈ અને પ્રતિઉત્તરરૂપે તેમનું પૂજન કર્યું.
Verse 36
एतस्मिन्नंतरे देवा ऋषयश्च पुरातनाः । सुतार्थान्यप्यनेकानि क्षेत्राणि विविधानि च
આ દરમિયાન દેવગણ અને પ્રાચીન ઋષિઓ પણ શુભ હેતુ અને આધ્યાત્મિક લક્ષ્ય માટે અનેક પવિત્ર ક્ષેત્રો તથા વિવિધ તીર્થસ્થાનો તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।
Verse 37
आगत्य गौतमं सर्वे गंगां च गिरिशं तथा । जयजयेति भाषंतः पूजयामासुरादरात्
પછી તેઓ બધા ગૌતમ પાસે આવ્યા અને ગંગા તથા ગિરીશ (ભગવાન શિવ) પાસે પણ પહોંચ્યા. “જય જય” કહીને તેમણે આદરપૂર્વક ભક્તિથી પૂજા કરી।
Verse 38
ततस्ते निर्जरा सर्वे तेषां चक्रुः स्तुतिं मुदा । करान् बद्ध्वा नतस्कंधा हरिब्रह्मादयस्तदा
પછી તે બધા અમર દેવતાઓ આનંદથી સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. તે જ ક્ષણે હરિ (વિષ્ણુ), બ્રહ્મા વગેરે હાથ જોડીને અને ખભા નમાવી વિનયથી તેમનું સ્તવન કરવા લાગ્યા.
Verse 39
गंगा प्रसन्ना तेभ्यश्च गिरिशश्चोचतुस्तदा । वरं ब्रूत सुरश्रेष्ठा दद्वो वः प्रियकाम्यया
ત્યારે તેમના પર પ્રસન્ન થઈ ગંગા અને ગિરિશ (ભગવાન શિવ) બોલ્યા— “હે દેવશ્રેષ્ઠો, વર માગો; તમારી પ્રિય ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા અમે તમને વર આપશું।”
Verse 40
देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना त्वं सरिद्वरे । स्थातव्यमत्र कृपया नः प्रियार्थं तथा नृणाम्
દેવોએ કહ્યું— “હે દેવેશ, જો તમે પ્રસન્ન હો, અને હે સરિદ્વરે ગંગે, તું પણ પ્રસન્ન હો, તો કૃપાથી અમારી પ્રિય ઇચ્છા તથા મનુષ્યોના કલ્યાણ માટે અહીં જ નિવાસ કર।”
Verse 41
गंगोवाच । यूयं सर्वप्रियार्थं च तिष्ठथात्र न किं पुनः । गौतमं क्षालयित्वाहं गमिष्यामि यथागतम्
ગંગાએ કહ્યું— “તમે સૌ સર્વના પ્રિયાર્થ માટે અહીં જ રહો; પછી શંકા શાની? ગૌતમને શુદ્ધ કરીને હું જેમ આવી હતી તેમ જ પાછી જઈશ।”
Verse 42
भवत्सु मे विशेषोत्र ज्ञेयश्चैव कथं सुराः । तत्प्रमाणं कृतं चेत्स्यात्तदा तिष्ठाम्यसंशयम्
“હે દેવો, અહીં તમામાં મારા વિશેષત્વનું જ્ઞાન કેવી રીતે થશે? જો તેનું યોગ્ય પ્રમાણ સ્થાપિત થાય, તો હું નિઃસંદેહ અહીં રહીશ।”
Verse 43
सर्वे ऊचुः । सिंहराशौ यदा स्याद्वै गुरुस्सर्वसुहृत्तमः । तदा वयं च सर्वे त्वागमिष्यामो न संशयः
બધાએ કહ્યું—જ્યારે સિંહ રાશિમાં ગુરુ, સર્વનો પરમ હિતૈષી, સ્થિત થશે, ત્યારે અમે બધા નિશ્ચયે તારી પાસે આવીશું; તેમાં શંકા નથી.
Verse 44
एकादश च वर्षाणि लोकानां पातकं त्विह । क्षालितं यद्भवेदेवं मलिनास्स्मः सरिद्वरे
અહીં લોકોના અગિયાર વર્ષોના સંગ્રહિત પાપ આ રીતે ધોવાઈ જાય છે. છતાં, હે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, અમે હજી પણ મલિન છીએ.
Verse 45
तस्यैव क्षालनाय त्वायास्यामस्सर्वथा प्रिये । त्वत्सकाशं महादेवि प्रोच्यते सत्यमादरात्
પ્રિયે, એ જને શુદ્ધ કરવા માટે અમે નિશ્ચયે તારા પાસે આવીશું. હે મહાદેવી, તારા સાન્નિધ્યમાં આદરપૂર્વક સત્ય જ કહેવાય છે.
Verse 46
अनुग्रहाय लोकानामस्माकं प्रियकाम्यया । स्थातव्यं शंकरेणापि त्वया चैव सरिद्वरे
લોકો પર અનુગ્રહ કરવા અને અમારી પ્રિય ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે, હે શ્રેષ્ઠ નદી, તારે અહીં જ રહેવું જોઈએ; અને તારી સાથે શંકર પણ અહીં જ નિવાસ કરે.
Verse 47
यावत्सिंहे गुरुश्चैव स्थास्यामस्तावदेव हि । त्वयि स्नानं त्रिकालं च शंकरस्य च दर्शनम्
હે પૂજ્ય ગુરુદેવ, અમે સિંહ-તીર્થમાં જેટલો સમય રહીશું, એટલો જ સમય અહીં તારા જળમાં ત્રિકાળ સ્નાન થશે અને શંકરનું પાવન દર્શન પણ થશે.
Verse 48
कृत्वा स्वपापं निखिलं विमोक्ष्यामो न संशयः । स्वदेशांश्च गमिष्यामो भवच्छासनतो वयम्
તમારી આજ્ઞાનું પાલન કરીને અમે નિઃસંદેહ અમારા સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈશું; અને તમારા આદેશથી અમે અમારા પોતાના દેશોમાં પરત જઈશું।
Verse 49
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तैस्तु गौतमेन महर्षिणा । स्थितोऽसौ शंकरः प्रीत्या स्थिता सा च सरिद्वरा
સૂત બોલ્યા—આ રીતે તેઓ દ્વારા, મહર્ષિ ગૌતમ દ્વારા પ્રાર્થિત થતાં, હૃદયથી પ્રસન્ન શંકર ત્યાં જ સ્થિર રહ્યા; અને તે શ્રેષ્ઠ નદી પણ ત્યાં જ રહી।
Verse 50
सा गंगा गौतमी नाम्ना लिंगं त्र्यंबकमीरितम् । ख्याता ख्यातं बभूवाथ महापातकनाशनम्
તે ગંગા “ગૌતમી” નામે પ્રસિદ્ધ થઈ, અને લિંગ “ત્ર્યંબક” તરીકે ઘોષિત થયું. આ રીતે બંને મહાપાતકનાશક તરીકે વિખ્યાત બન્યા।
Verse 51
तद्दिनं हि समारभ्य सिंहस्थे च बृहस्पतौ । आयांति सर्वतीर्थानि क्षेत्राणि देवतानि च
એ જ દિવસથી, જ્યારે સિંહ રાશિમાં બૃહસ્પતિ સ્થિત હોય, ત્યારે સર્વ તીર્થો, પવિત્ર ક્ષેત્રો અને દેવતાઓ પણ ત્યાં આવી પહોંચે છે—એવું કહેવાય છે।
Verse 52
सरांसि पुष्करादीनि गंगाद्यास्सरितस्तथा । वासुदेवादयो देवाः संति वै गोतमीतटे
ગૌતમી (ગોદાવરી)ના કાંઠે પુષ્કર આદિ પવિત્ર સરોવરો, ગંગા આદિ પવિત્ર નદીઓ, તેમજ વાસુદેવ આદિ દેવતાઓ પણ નિશ્ચયે વસે છે।
Verse 53
यावत्तत्र स्थितानीह तावत्तेषां फलं न हि । स्वप्रदेशे समायातास्तर्ह्येतेषां फलं भवेत्
જ્યાં સુધી તેઓ ત્યાં રહે છે, ત્યાં સુધી તેમનું ફળ અહીં પ્રગટ થતું નથી. પરંતુ પોતાના પ્રદેશમાં પાછા આવે ત્યારે જ તેમના કર્મફળનો ઉદય થાય છે॥
Verse 54
ज्योतिर्लिंगमिदं प्रोक्तं त्र्यंबकं नाम विश्रुतम् । स्थितं तटे हि गौतम्या महापातकनाशनम्
આ જ્યોતિર્લિંગ ‘ત્ર્યંબક’ નામે પ્રસિદ્ધ હોવાનું કહેવાયું છે. તે ગૌતમી નદીના કાંઠે સ્થિત છે અને મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે॥
Verse 55
यः पश्येद्भक्तितो ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकनामकम् । पूजयेत्प्रणमेत्स्तुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
જે ભક્તિપૂર્વક ‘ત્ર્યંબક’ નામના જ્યોતિર્લિંગનું દર્શન કરે, પછી પૂજા કરે, પ્રણામ કરે અને સ્તુતિ કરે—તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે॥
Verse 56
ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकं हि पूजितं गौतमेन ह । सर्वकामप्रदं चात्र परत्र परमुक्तिदम्
ગૌતમએ ત્ર્યંબકેશ્વરના જ્યોતિર્લિંગની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી. તે અહીં સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે અને પરલોકે પરમ મુક્તિ આપે છે.
Verse 57
इति वश्च समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वराः । किमन्यदिच्छथ श्रोतुं तद् ब्रूयां वो न संशयः
હે મુનીશ્વરો! તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં સંપૂર્ણ રીતે સમજાવ્યું. હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છો છો? કહો—નિઃસંદેહ હું કહેશ.
Frequently Asked Questions
Śiva directly manifests before Gautama, invites a boon, and argues that a devotee devoted to Śiva is inherently purified; wrongdoing lies with those who harass or deceive the devotee, who incur severe demerit.
Darśana functions as a purificatory conduit: proximity to Śiva (and, by extension, to steadfast devotees) transmits śuddhi, reframing purity as relational and grace-mediated rather than merely juridical or external.
Śiva is foregrounded as prasanna-kṛpānidhi (the gracious, pleased lord) and as satkada/asatsu-daṇḍada (benefactor of the good and punisher of the wicked), integrating compassion with moral governance.