Dashati 2
Uṣas (Dawn) revealing light and opening the rite, leading into Indra’s arrival for Soma
Indra
Bright awakening and forward-driving—moving from serene illumination to vigorous summons and praise
R̥ṣi and chandas are not supplied in the input; identification requires Rigvedic concordance/anukramaṇī for these mantra sources.
આ દશતિમાં પ્રથમ ઉષા (પ્રભાત દેવી) પ્રગટ થઈ પ્રકાશને વિસ્તારે છે, અંધકારને દૂર કરે છે અને પ્રાતઃયજ્ઞ માટે તૈયારી જગાવે છે. ‘દ્યુની પુત્રી’ તરીકે તે ઉદયના જળો સાથે સવારને પ્રકટ કરી કર્મ અને ઉપાસના માટે અનુકૂળ દૈવી પરિસ્થિતિ આપે છે. ત્યારબાદ સોમ પિષાઈને વહેવા લાગે ત્યારે, હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વોથી જોડાયેલા રથ સાથે ઇન્દ્રને ત્વરિત આવવા, સોમપાન કરવા અને યજ્ઞનું રક્ષણ કરવા માટે વધુ દૃઢ આવાહન થાય છે. સોમ પીને વિજય આપનાર, સર્વવ્યાપી અને અપરિમિત શક્તિ ધરાવનાર ઇન્દ્રની સ્તુતિ ઊંચે ચડે છે—પ્રકૃતિ-થેઓફની (ઉષા)માંથી યજ્ઞ-થેઓફની (યજ્ઞમાં ઇન્દ્ર) તરફનું પરિવર્તન સ્પષ્ટ બને છે.
Mantras
Mantra 1
प्रत्यु अदर्श्यायत्यू3च्छन्ती दुहिता दिवः अपो मही वृणुते चक्षुषा तमो ज्योतिष्कृणोति सूनरि
પ્રત્યક્ષ દેખાઈ છે—અમારી તરફ આવતી, પ્રકાશિત થતી—દિવની દુહિતા; મહાન, સુન્દરી ઉષા જળોને પોતાના કરે છે; પોતાની દૃષ્ટિથી તે જ્યોતિ રચે છે અને તમને દૂર કરે છે.
Mantra 2
इमा उ वां दिविष्टय उस्रा हवन्ते अश्विना अयं वामह्वे ऽवसे शचीवसू विशंविशं हि गच्छथः
આ સ્વર્ગમાં સ્થિત લાલિમાભરી ઉષાકિરણો તમને બોલાવે છે, હે અશ્વિનો; હું પણ સહાય માટે તમને આહ્વાન કરું છું, હે શક્તિ અને ધનના ધારકો; કારણ કે તમે દરેક જન, દરેક નિવાસસ્થાને સહાય લઈને પહોંચો છો.
Mantra 3
कु ष्ठः को वामश्विना तपानो देवा मर्त्यः घ्नता वामश्मया क्षपमाणोंशुनेत्थमु आदुन्यथा
તમે ક્યાં ઊભા છો? હે અશ્વિનો, દેવો, તમને કોણ શોધે છે? કયો પીડિત મર્ત્ય, ક્ષીણ થતો, તમને પોકારે છે—કે તમે પથ્થરથી, કિરણથી (રોગને) પ્રહાર કરીને, એમ તેને રાહત આપો?
Mantra 4
अयं वां मधुमत्तमः सुतः सोमो दिविष्टिषु तमश्विना पिबतं तिरो अह्न्यं धत्तं रत्नानि दाशुषे
આ સોમ—મધુમત્તમ, સુત—તમ બન્ને માટે; દિવિષ્ટિષુ (દૈવી યજ્ઞવિધિઓમાં) પ્રસ્તુત છે. હે અશ્વિનો, તે તિરોઅહ્ન્યં (દિવસકાળનું પાન) પિબો, અને દાશુષે (હવિ અર્પણ કરનારને) રત્નો અર્પો.
Mantra 5
आ त्वा सोमस्य गल्दया सदा याचन्नहं ज्या भूर्णिं मृगं न सवनेषु चुक्रुधं क ईशानं न याचिषत्
સોમના ગલ્દા સાથે, સદા યાચના કરતો, હું તને સવનોમાં પોકારું છું—જેમ કોઈ ઝડપી વન્ય મૃગને પીછો કરે; કારણ કે ઈશાન (પ્રભુ)ને કોણ ન વિનવે?
Mantra 6
अध्वर्यो द्रावया त्वं सोममिन्द्रः पिपासति उपो नूनं युयुजे वृष्णा हरी आ च जगाम वृत्रहा
હે અધ્વર્યૂ, સોમને વહેવા દે; ઇન્દ્ર તરસે છે. હવે નિશ્ચયે તેણે પોતાના બળવાન પીળાશિયા (હરી) અશ્વોને જોડ્યા છે, અને વૃત્રહા અહીં આવી પહોંચ્યો છે.
Mantra 7
अभी षतस्तदा भरेन्द्र ज्यायः कनीयसः पुरूवसुर्हि मघवन्बभूविथ भरेभरे च हव्यः
હે ઇન્દ્ર, અનેક સામે રક્ષા-સહાય લાવ; તું નાનાથી મહાન છે. હે મઘવન, તું બહુ ધનનો સ્વામી થયો છે, અને દરેક સંઘર્ષમાં હવ્ય સાથે આહ્વાન કરવા યોગ્ય છે.
Mantra 8
यदिन्द्र यावतस्त्वमेतावदहमीशीय स्तोतारमिद्दधिषे रदावसो न पापत्वाय रंसिषम्
હે ઇન્દ્ર, જેટલા સુધી તું છે, એટલા સુધી મને પણ સામર્થ્ય મળે; હે ધનદાતા, તું સ્તોતાને જ નિમે છે; પાપના હેતુથી હું આનંદ ન લઉં.
Mantra 9
त्वमिन्द्र प्रतूर्तिष्वभि विश्वा असि स्पृधः अशस्तिहा जनिता वृत्रतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः
હે ઇન્દ્ર, સર્વ સંઘર્ષોમાં તું સર્વ સ્પર્ધાઓ સામે ઊભો છે; તું નિંદાનો નાશક, સફળતાનો જનક, વૃત્રનો વિજયી છે; આક્રમણ કરનારાઓ સામે તું જ અગ્રવીર છે.
Mantra 10
प्र यो रिरिक्ष ओजसा दिवः सदोभ्यस्परि न त्वा विव्याच रज इन्द्र पार्थिवमति विश्वं ववक्षिथ
બળથી પ્રબળ બની તું દિવ્ય આસનોમાંથી આગળ વધ્યો છે; હે ઇન્દ્ર, કોઈ પ્રદેશે તને ઘેરી શક્યો નથી; પૃથ્વીપાર તું સર્વત્ર વિસ્તર્યો છે.
Frequently Asked Questions
Uṣas marks the ritual and cosmic ‘opening’—light makes the morning rite possible—after which the focus naturally turns to Indra, the chief Soma-drinker, who is summoned and praised for arriving and empowering the sacrifice.
It is a direct injunction to the Adhvaryu to make the Soma flow—i.e., expedite pressing/straining and readiness of the offering—because Indra is ‘thirsting’ and is to be received promptly.
The hymn praises Indra’s vyāpti (pervasion): no realm confines him, so he can come from any divine seat to the sacrifice, protect it, and grant victory and fulfillment.