Rig Veda 8.95.5: Mandala 8, Sukta 95, Mantra 5
Sukta 8.95
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र यस्ते नवीयसीं गिरं मन्द्रामजीजनत् । चिकित्विन्मनसं धियं प्रत्नामृतस्य पिप्युषीम् ॥
Transliteration
índra yás te navī́yasīṃ gíraṃ mandrā́m ajī́janat | cikitvín-manasaṃ dhíyaṃ pratnā́m ṛtásya pipyúṣīm ||
Translation
હે ઇન્દ્ર, જે તારા માટે નવીયસી, આનંદદાયી ગિર ઊપજાવે છે—તે ચિકિત્વિન મનથી ધી રચે છે: ઋતની પ્રાચીન પ્રેરણા, જે અંદરથી પરિપૂર્ણ થતી જાય છે.
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (अजीजनत् का)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof/for you
ते:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्धः: ‘of/for you’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नवीयसीम्newer, very new
नवीयसीम्:
कर्म (अजीजनत् का)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक); तुलनात्मक-प्रत्यय: -ईयस्
गिरम्song, hymn, utterance
गिरम्:
कर्म (अजीजनत् का)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
मन्द्राम्gladdening, sweet-sounding
मन्द्राम्:
कर्म (गिरम् के साथ)
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक)
अजीजनत्(he) produced, generated
अजीजनत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनँ) ‘to be born, produce’ (causative: जनयति)
चिकित्विन्the wise one, the discerning
चिकित्विन्:
कर्तृ (यः के साथ)
TypeAdjective (substantival)
Rootचिकित्विन् (प्रातिपदिक; ‘knowing, wise’ < √चित्/√चिकित् ‘to perceive/understand’)
मनसम्mind
मनसम्:
कर्म (अजीजनत् का; ‘mind’ as produced/formed)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
धियम्thought, insight, inspiration
धियम्:
कर्म (अजीजनत् का; ‘thought/insight’)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
प्रत्नाम्ancient, primeval
प्रत्नाम्:
कर्म (धियम् के साथ)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (धियम्/पिप्युषीम् से: ‘of ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पिप्युषीम्thriving, full, abounding (in ṛta)
पिप्युषीम्:
कर्म (धियम् के साथ)
TypeParticiple (adjectival) / Kṛdanta
Root√प्याय्/√पि (वेद. √प्याय् ‘to swell, thrive, be full’); कृत्: पिप्युष् (परिपूर्ण/समृद्ध) + स्त्री. द्वितीया एकवचन
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.