Rig Veda 8.43.33 — Mandala 8, Sukta 43, Mantra 33

Sukta 8.43

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

तत्ते सहस्व ईमहे दात्रं यन्नोपदस्यति । त्वदग्ने वार्यं वसु ॥

Transliteration

tát te sahasva īmahe dātráṃ yán nopadásyati | tvád agne vā́ryaṃ vásu ||

Translation

હે સહસ્વાન (પરાક્રમી) અગ્નિ, તારો એ દાત્ર (દાન) અમે માગીએ છીએ—એવું દાન જે કદી ખૂટતું નથી, લોપ પામતું નથી. હે અગ્નિ, તારા પાસેથી જ વર્ય (વાંછનીય) વસુ—સાચું ધન—મળે છે.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (ईमहे इत्यस्य) / (सम्बन्धेन दात्रम्-विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (दात्रम्—‘thy gift’) / (सम्प्रदान-संबन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्वः: O mighty one (O Agni)
• सहस्वः: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: सहस्/सहस्वन् (प्रातिपदिक; अग्नेः विशेषणम्)

• ईमहे: we seek, we request
• ईमहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईम्/इ (धातु; वेदिक-प्रयोगः ‘ईमहे’ = ‘याचामहे/प्रार्थयामहे’)

• दात्रम्: a gift, a giving (boon)
• दात्रम्: Karma (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Noun (kṛdanta used substantively)
• Root: दा (धातु) → दात्र (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘giver/gift’)

• यत्: which
• यत्: Karma/विशेष्य-संबन्ध (दात्रम्-विशेषणम्)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• न: not
• न: (क्रियाया निषेधः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• उपदस्यति: harms, injures
• उपदस्यति: क्रिया (यत्-दात्रम् इत्यस्य विशेषण-वाक्ये)
• Type: Verb
• Root: उप + दस् (धातु; ‘to harm/assail’, वेदिक) / उपदस् (धातु-सम्भव)

• त्वत्: from you
• त्वत्: Apādāna (उत्पत्तिस्रोतः/‘from you’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वार्यम्: choice, excellent
• वार्यम्: Karma-विशेषण (वसु)
• Type: Adjective
• Root: वार्य (प्रातिपदिक; √वृ/वर् ‘to choose’ इत्यादि-सम्बन्धः; ‘choice/excellent’)

• वसु: wealth, good
• वसु: Karma (ईमहे इत्यस्य; दात्रम् इत्यस्य अपि समन्वयः)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)