Rig Veda Sukta 75
Mandala 7Sukta 758 Mantras

Sukta 75

Sukta 7.75

Rishi

Vasiṣṭha

Devata

Uṣas (Dawn)

Chandas

Triṣṭubh (likely; confirm by metrical count in critical edition)

આ ઉષઃસૂક્તમાં વસિષ્ઠ ઉષસની સ્તુતિ કરે છે—તે સ્વર્ગજાત અને ઋત દ્વારા માર્ગદર્શિત છે. તેના પ્રાગટ્યથી મહિમા પ્રગટ થાય છે, જગતના માર્ગો ગતિ પામે છે અને શત્રુતાભર્યો અંધકાર દૂર થાય છે. કવિ તેને સૂર્યની તેજસ્વી વધૂ તથા ધન અને પ્રાણશક્તિ આપનારી તરીકે ગાય છે; અને અંતે યજમાન તથા યજ્ઞાસન માટે ગાયો, ઘોડા, વીર પુત્રો અને અખંડ કલ્યાણની પ્રાર્થના કરે છે.

Mantras

Mantra 1

व्युषा आवो दिविजा ऋतेनाविष्कृण्वाना महिमानमागात् । अप द्रुहस्तम आवरजुष्टमङ्गिरस्तमा पथ्या अजीगः ॥

ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) વડે દિવિજ ઉષા પ્રગટ થઈ—પોતાનો મહિમા પ્રકાશિત કરતી. તેણે દ્રુહ (છલકર્તા)નું તમસ, અપ્રિય આવરણ, દૂર હાંકી કાઢ્યું; અતિ અંગિરસ-સમાન બની, તેણે પથ્યાઓ—માર્ગોને—ચલિત કર્યા.

Mantra 2

महे नो अद्य सुविताय बोध्युषो महे सौभगाय प्र यन्धि । चित्रं रयिं यशसं धेह्यस्मे देवि मर्तेषु मानुषि श्रवस्युम् ॥

હે ઉષા, આજે અમારા માટે સુવિત (સુગમ ગતિ/સદ્‌પ્રગતિ) માટે જાગ; મહાન સૌભાગ્ય તરફ અમને આગળ દોર. હે દેવી, અમારા અંદર ચિત્ર રયિ—પ્રકાશમય, યશસ્વી ધન—સ્થાપ; માનવોમાં, માનુષ ક્ષેત્રમાં, અમને શ્રવસ્યુક—ઉચ્ચ શ્રવણ/પ્રેરિત યશના સાધક—બનાવ.

Mantra 3

एते त्ये भानवो दर्शतायाश्चित्रा उषसो अमृतास आगुः । जनयन्तो दैव्यानि व्रतान्यापृणन्तो अन्तरिक्षा व्यस्थुः ॥

આ દર્શનીય ઉષાના તેજસ્વી કિરણો—ચિત્રવર્ણ, અમૃત સમા—અહીં આવી પહોંચ્યા છે. દૈવી વ્રતોને જન્મ આપતા, અંતરિક્ષને પરિપૂર્ણ કરતા, તેઓ વિસ્તૃત રીતે અલગ-અલગ સ્થાનોમાં સ્થિર થયા છે.

Mantra 4

एषा स्या युजाना पराकात्पञ्च क्षितीः परि सद्यो जिगाति । अभिपश्यन्ती वयुना जनानां दिवो दुहिता भुवनस्य पत्नी ॥

એ ઉષા, દૂરથી પોતાને યોક્ત કરીને, ક્ષણમાં પાંચ વસતિઓને સર્વત્ર આવરી લે છે. જનસમુદાયોના વયુન—અંતરંગ વ્યવસ્થાઓ—ને નિહાળતી, દ્યૌની દુહિતા, ભુવનની પત્ની, તે ગતિમાન થાય છે.

Mantra 5

वाजिनीवती सूर्यस्य योषा चित्रामघा राय ईशे वसूनाम् । ऋषिष्टुता जरयन्ती मघोन्युषा उच्छति वह्निभिर्गृणाना ॥

વાજિનીવતી, સૂર્યની યુવા યોષા, ચિત્રમઘા—વિવિધ દાનોથી સમૃદ્ધ—તે વસુઓના રાય પર અધિકાર રાખે છે. ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત, યુગને નવેસરથી જરાવતી, મઘોની ઉષા ઉદય પામે છે—વહ્નિભિઃ, અગ્નિજીભી પ્રેરણાઓ દ્વારા ગાન પામતી.

Mantra 6

प्रति द्युतानामरुषासो अश्वाश्चित्रा अदृश्रन्नुषसं वहन्तः । याति शुभ्रा विश्वपिशा रथेन दधाति रत्नं विधते जनाय ॥

ઉચ્ચ લોકોના તેજ સામે લાલિમાયુક્ત, ચિત્રવર્ણ અશ્વો પ્રગટ થયા—ઉષાને વહન કરતાં. સર્વશોભિત રથ પર તે ઉજ્જ્વળા ઉષા આવે છે; યજ્ઞવિધિ કરનાર, ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) માટે તત્પર માનવને તે રત્ન-ધન સ્થાપે છે.

Mantra 7

सत्या सत्येभिर्महती महद्भिर्देवी देवेभिर्यजता यजत्रैः । रुजद्दृळ्हानि दददुस्रियाणां प्रति गाव उषसं वावशन्त ॥

સત્ય સાથે સત્ય, મહાન સાથે મહાન—દેવી ઉષા યજનીય દેવો સાથે યજનીય છે. દૃઢ બંધનો તોડી, ઉસ્રિયા—પ્રકાશકિરણોના તેજસ્વી ઝુંડ—વહેંચતી, પ્રકાશની ગાયો ઉષા પ્રત્યે પ્રતિધ્વનિ કરે છે.

Mantra 8

नू नो गोमद्वीरवद्धेहि रत्नमुषो अश्वावत्पुरुभोजो अस्मे । मा नो बर्हिः पुरुषता निदे कर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હવે, હે ઉષા, ગોમદ્ અને વીરવત્—કિરણો અને વીર્યથી સમૃદ્ધ—રત્ન અમામાં સ્થાપો; અશ્વવત્, પુરુભોજ—વિસ્તૃત આનંદદાયી—અમારા માટે થાઓ. કોઈના નિંદામાં અમારું બર્હિઃ (યજ્ઞાસન) ન પડે; સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણની સમરસતાઓથી—સદા અમારું રક્ષણ કરો.

Frequently Asked Questions

It praises Uṣas (Dawn) as the truthful light that appears by ṛta, removes darkness, awakens life and activity, and brings prosperity and protection to the worshipper.

Because Dawn’s regular return is a visible sign of cosmic order: her light reveals things as they are, restores right orientation, and drives away the confusion symbolized by darkness.

The poet asks for a treasure rich in cattle, horses, and heroic offspring, and prays that the ritual seat (barhis) remain free from blame while Uṣas grants constant svasti (well-being).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App