Sukta 18

Mantra 1

त्वे ह यत्पितरश्चिन्न इन्द्र विश्वा वामा जरितारो असन्वन् । त्वे गावः सुदुघास्त्वे ह्यश्वास्त्वं वसु देवयते वनिष्ठः ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા માં જ ખરેખર અમારા પિતાઓએ પણ સ્તુતિગાયક બની સર્વ વાંછનીય વરદાન મેળવ્યાં. તારા માં જ સમૃદ્ધ દોહણવાળી ગાયો છે, તારા માં જ બળવાન અશ્વો છે; દેવને ઇચ્છનાર માટે તું જ સર્વોત્તમ જીતવા યોગ્ય વસુ-ધન છે.

Mantra 2

राजेव हि जनिभिः क्षेष्येवाव द्युभिरभि विदुष्कविः सन् । पिशा गिरो मघवन्गोभिरश्वैस्त्वायतः शिशीहि राये अस्मान् ॥

લોકોમાં રાજા સમ તું શાસન કરે છે; વિદ્વાન કવિ બની તું તેજસ્વી દિવસોથી સર્વત્ર વ્યાપે છે. હે મઘવન, ગૌ અને અશ્વ સાથે, પ્રકાશમાન વાણીથી, અમને તીક્ષ્ણ કર—અમને રાયે, આધ્યાત્મિક સમૃદ્ધિ તરફ વાળો.

Mantra 3

इमा उ त्वा पस्पृधानासो अत्र मन्द्रा गिरो देवयन्तीरुप स्थुः । अर्वाची ते पथ्या राय एतु स्याम ते सुमताविन्द्र शर्मन् ॥

હે ઇન્દ્ર, અહીં દેવને પામવા ઇચ્છતી, આનંદમય બળથી ભરેલી આ મંત્રવાણીયો તારી તરફ ધસી આવે છે. સમૃદ્ધિનો ધર્મ્ય માર્ગ અમારી તરફ વળે; હે ઇન્દ્ર, તારી સુમતિના તેજમાં, તારા શર્મન્—આશ્રયરૂપ શાંતિમાં—અમે નિવાસ કરીએ.

Mantra 4

धेनुं न त्वा सूयवसे दुदुक्षन्नुप ब्रह्माणि ससृजे वसिष्ठः । त्वामिन्मे गोपतिं विश्व आहा न इन्द्रः सुमतिं गन्त्वच्छ ॥

જેમ સમૃદ્ધ ચારા માટે ગાયને દોહે, તેમ વસિષ્ઠે તારી તરફ મંત્રોને દોહી કાઢી આગળ ધપાવ્યા છે. સર્વે તને ગોપતિ—ગૌઓ (પ્રકાશ-કિરણો)ના સ્વામી—કહે છે; હે ઇન્દ્ર, સુમતિ—સદ્‌બુદ્ધિની કૃપા—સાથે અમારી પાસે આવ.

Mantra 5

अर्णांसि चित्पप्रथाना सुदास इन्द्रो गाधान्यकृणोत्सुपारा । शर्धन्तं शिम्युमुचथस्य नव्यः शापं सिन्धूनामकृणोदशस्तीः ॥

જ્યારે પૂરનાં જળો વિસ્તરી ગયાં હતાં, ત્યારે સુદાસ માટે ઇન્દ્રે ઊંડાણો (ઘાટ) અને સુરક્ષિત પારાવટો બનાવી. પ્રેરિત વાણીમાં સદા નવ્ય એવા તેણે પંક્તિબદ્ધ દબાણ કરનાર શત્રુ શિમ્યુને વશ કર્યો, અને સિંધુઓ (નદીઓ)નો શાપ દુર કરી તેને અહિત ન કરી શકે તેવી ગતિમાં ફેરવી દીધો.

Mantra 6

पुरोळा इत्तुर्वशो यक्षुरासीद्राये मत्स्यासो निशिता अपीव । श्रुष्टिं चक्रुर्भृगवो द्रुह्यवश्च सखा सखायमतरद्विषूचोः ॥

તુર્વશ અને યક્ષુ સમૃદ્ધિ-પ્રાપ્તિ માટે જાણે પુરોળા (અર્પણ-પિંડ) જ બની ગયા; મત્સ્યો તીક્ષ્ણ ધાર જેવી તીક્ષ્ણતા ધરાવી, જાણે તેને પીવા દોડ્યા. ભૃગુઓ અને દ્રુહ્યુઓએ આક્રમણનો કકળાટ ઊભો કર્યો; સંઘર્ષની વિખૂટા વહેણોમાં મિત્ર મિત્રને વટાવી આગળ નીકળી ગયો.

Mantra 7

आ पक्थासो भलानसो भनन्तालिनासो विषाणिनः शिवासः । आ योऽनयत्सधमा आर्यस्य गव्या तृत्सुभ्यो अजगन्युधा नॄन् ॥

પક્થા, ભલાનસ, અલિન અને શિંગવાળા શિવાઓ ધસી આવ્યા. પરંતુ જે આર્યના સહચરોને આગળ દોરી ગયો—ગવ્ય (પ્રકાશમય ગાયો/ધન) લઈને—તેને યુદ્ધ માટે તૃત્સુઓ તરફ પુરુષોને લાવી પહોંચાડ્યા.

Mantra 8

दुराध्यो अदितिं स्रेवयन्तोऽचेतसो वि जगृभ्रे परुष्णीम् । मह्नाविव्यक्पृथिवीं पत्यमानः पशुष्कविरशयच्चायमानः ॥

દુરાધ્ય—કઠિનતાથી વશ થનારી—અદિતિનું તેઓ અપમાન કરવા ઇચ્છતા; અચેતસ, યોગ્ય બોધ વિના, તેમણે પરુષ્ણી નદીને જુદી પાડી ઝપટાવી. પરંતુ તે મહિમાથી પૃથ્વીને વિસ્તારી, સ્વામિત્વ ધારણ કરતો રહ્યો; પશુ સમ બંધાયેલો જણાતો કવિ-ઋષિ પણ પીછો કરવામાં આવતો હોવા છતાં આક્રમણકર્તાને પછાડી દીધો.

Mantra 9

ईयुरर्थं न न्यर्थं परुष्णीमाशुश्चनेदभिपित्वं जगाम । सुदास इन्द्रः सुतुकाँ अमित्रानरन्धयन्मानुषे वध्रिवाचः ॥

તેઓ સત્ય હેતુ માટે આગળ વધ્યા, નિર્હેતુ માટે નહિ; પરુષ્ણી પાસેની વસાહત તરફ તેઓ ઝડપથી જ પહોંચ્યા. સુદાસ માટે ઇન્દ્રએ સુપ્રહારક શત્રુઓને દબાવી દીધા; માનવ ક્ષેત્રમાં વિભેદ અને વિકૃતિ બોલતી વાણીઓને તેણે મૌન કરાવી.

Mantra 10

ईयुर्गावो न यवसादगोपा यथाकृतमभि मित्रं चितासः । पृश्निगावः पृश्निनिप्रेषितासः श्रुष्टिं चक्रुर्नियुतो रन्तयश्च ॥

તેઓ ચરાગાહમાંથી છૂટેલા ગાયો સમા ચાલ્યા—અગોપા, માર્ગદર્શક વિના; કરેલા કર્મના બળે તેજસ્વી-ચિત્ત મિત્રણાં પર પણ દબાણ કર્યું. ચિતરાં ગાયો સમા, ચિતરાં બળથી પ્રેરિત, તેમણે આક્રમણ રચ્યું; નિયુત સમ જોડાયેલા રંતયો પણ કકળાટમાં જોડાયા.

Mantra 11

एकं च यो विंशतिं च श्रवस्या वैकर्णयोर्जनान्राजा न्यस्तः । दस्मो न सद्मन्नि शिशाति बर्हिः शूरः सर्गमकृणोदिन्द्र एषाम् ॥

જે વૈકર્ણ જનસમૂહોમાં યશ મેળવવા માટે એક અને વીસ—એ રાજાઓને—નીચે બેસાડી દીધા; તે દસ્મ (અદ્ભુતકર્તા) ગૃહમાં જેમ બર્હિ (યજ્ઞાસન)ને સુવ્યવસ્થિત કરે તેમ ગોઠવે છે. શૂર ઇન્દ્રે એમના માટે સર્ગ—નિર્ણાયક વિસર્જન, અંતિમ મુક્તિ—કરાવી.

Mantra 12

अध श्रुतं कवषं वृद्धमप्स्वनु द्रुह्युं नि वृणग्वज्रबाहुः । वृणाना अत्र सख्याय सख्यं त्वायन्तो ये अमदन्ननु त्वा ॥

પછી વજ્રબાહુએ અપ્સુ (જળોમાં) દ્રુહ્યુને પસંદ કર્યો અને પ્રસિદ્ધ વૃદ્ધ કવષને નીચે પાડી દીધો. અહીં સખ્ય માટે સખ્ય પસંદ કરતાં તેઓ તારી પાસે આવ્યા; જે આનંદિત થયા તેઓ તારા પછાડે—તારી શક્તિના અનુસરણમાં—ચાલ્યા.

Mantra 13

वि सद्यो विश्वा दृंहितान्येषामिन्द्रः पुरः सहसा सप्त दर्दः । व्यानवस्य तृत्सवे गयं भाग्जेष्म पूरुं विदथे मृध्रवाचम् ॥

હે ઇન્દ્ર, તું તારા બળથી તેમના આગળ ઊભેલા સર્વ કઠોર દુર્ગોને ક્ષણમાં તોડી નાખે છે—અવરોધક શક્તિઓના સાતગણા બંધનોને ભેદે છે. પ્રયત્નશીલ તૃત્સુ માટે તું ‘ગય’—જીવન-શક્તિનું ક્ષેત્ર—ભાગરૂપે જીતે છે; અને ચેતનાની સભામાં તું પૂરુને, વાંકડી અને વૈરી વાણીવાળાને, પરાજિત કરે છે.

Mantra 14

नि गव्यवोऽनवो द्रुह्यवश्च षष्टिः शता सुषुपुः षट् सहस्रा । षष्टिर्वीरासो अधि षड्दुवोयु विश्वेदिन्द्रस्य वीर्या कृतानि ॥

ગવ્ય, અનવ અને દ્રુહ્યુ—સમગ્ર સમૂહ—ષષ્ટિ શત અને છ સહસ્ર સુધી, હજારો પર હજારો, નિદ્રા અને જડતામાં ઢળી પડ્યા. આ તો ઇન્દ્રના સિદ્ધ થયેલા વીર્યકર્મો છે: તે ઉગ્ર ધક્કાઓને શમાવે છે અને શત્રુ-સમૂહોને નિષ્પ્રભ શાંતિમાં ઉતારી દે છે.

Mantra 15

इन्द्रेणैते तृत्सवो वेविषाणा आपो न सृष्टा अधवन्त नीचीः । दुर्मित्रासः प्रकलविन्मिमाना जहुर्विश्वानि भोजना सुदासे ॥

ઇન્દ્ર સાથે આ તૃત્સુઓ, શક્તિના ઉછાળામાં હર્ષિત, મુક્ત થયેલા જળોની જેમ નીચલા પ્રદેશો તરફ ધસી ગયા. દુર્મિત્ર—કુસંગઠિત—બળો, વાંકું માપતા, સુદાસે—સુદાતા—ને સર્વ ભોજન-સામર્થ્ય અને પોષણ-શક્તિઓ ત્યજી દે છે.

Mantra 16

अर्धं वीरस्य शृतपामनिन्द्रं परा शर्धन्तं नुनुदे अभि क्षाम् । इन्द्रो मन्युं मन्युम्यो मिमाय भेजे पथो वर्तनिं पत्यमानः ॥

ઇન્દ્રે અર્ધબળવાળા વીરના—ઇન્દ્ર-શક્તિ વિનાના—ભૂમિક્ષેત્ર પર દબાણ કરનાર સમૂહને પાછો હાંકી દીધો. તેણે ક્રોધ સામે ક્રોધનું માપ ગોઠવ્યું; અને માર્ગોનો અધિપતિ બની, પોતે પસંદ કરેલો પથ અને આગેકૂચની ગતિ ગ્રહણ કરી.

Mantra 17

आध्रेण चित्तद्वेकं चकार सिंह्यं चित्पेत्वेना जघान । अव स्रक्तीर्वेश्यावृश्चदिन्द्रः प्रायच्छद्विश्वा भोजना सुदासे ॥

આધ્રે (નબળા) સાધનથી પણ તેણે તેને એક જ નિર્ણાયક કૃત્ય બનાવી દીધું; સિંહસમાન બળને પણ માત્ર એક પ્રહારથી તેણે પાડી દીધું. ઇન્દ્રે સામાન્ય જીવનનાં લટકતાં બંધનો કાપી નાખ્યાં અને સુદાસને સર્વ ભોજન-પોષણનાં સાધનો અર્પ્યાં.

Mantra 18

शश्वन्तो हि शत्रवो रारधुष्टे भेदस्य चिच्छर्धतो विन्द रन्धिम् । मर्ताँ एनः स्तुवतो यः कृणोति तिग्मं तस्मिन्नि जहि वज्रमिन्द्र ॥

શત્રુઓ તો સતત અડગ છે; તેઓ તને દબાવે છે; ભેદનામાં પણ તેઓ ઝુંડાઈ આવે છે—અમારા માટે ચીર, માર્ગ શોધી આપ. જે કોઈ મર્ત્ય સ્તુતિ કરનાર પર પાપ લાવે, તેના પર તીક્ષ્ણ વજ્રપ્રહાર કર, હે ઇન્દ્ર.

Mantra 19

आवदिन्द्रं यमुना तृत्सवश्च प्रात्र भेदं सर्वताता मुषायत् । अजासश्च शिग्रवो यक्षवश्च बलिं शीर्षाणि जभ्रुरश्व्यानि ॥

યમુના અને પ્રયત્નશીલ તૃત્સુઓએ ઇન્દ્રને આહ્વાન કરી તેની સહાય લાવી; અહીં સર્વતાતા શત્રુ પાસેથી ભેદન (વિભાજનનું સાધન) છીનવી લઈ ગઈ. અજાસ, શિગ્રુઓ અને યક્ષુઓએ બલિ લાવ્યો—માથાં અને ઝડપી અશ્વશક્તિઓ—વિજયી ઋતના ક્રમને પોતાની પ્રાણશક્તિ અર્પી.

Mantra 20

न त इन्द्र सुमतयो न रायः संचक्षे पूर्वा उषसो न नूत्नाः । देवकं चिन्मान्यमानं जघन्थाव त्मना बृहतः शम्बरं भेत् ॥

હે ઇન્દ્ર, તારી સુમતિઓ અને તારા રાયઃ (સમૃદ્ધિ-દાન) ક્ષીણ થતા નથી—ઉષાઓની જેમ, સદા પ્રાચીન અને સદા નવી. દેવકને પણ, જે પોતાને મહાન માનતો હતો, તું પાડી દીધો; અને પોતાની જ વિશાળ આત્મશક્તિથી તું મહાન શમ્બરનું દૃઢ આવરણ ભેદી નાખ્યું.

Mantra 21

प्र ये गृहादममदुस्त्वाया पराशरः शतयातुर्वसिष्ठः । न ते भोजस्य सख्यं मृषन्ताधा सूरिभ्यः सुदिना व्युच्छान् ॥

જેોએ અસ્તિત્વના ગૃહમાંથી તને આનંદિત કર્યો—પરાશર અને શતયાતુ વસિષ્ઠ—તેઓ ભોગના સ્વામી સાથેની તારી સખાઈનું ઉલ્લંઘન ન કરે. ત્યાર પછી સૂરીઓ (ઋષિ-નેતાઓ) માટે સુદિનાં વિશાળ રીતે ઉષા સમા પ્રગટે.

Mantra 22

द्वे नप्तुर्देववतः शते गोर्द्वा रथा वधूमन्ता सुदासः । अर्हन्नग्ने पैजवनस्य दानं होतेव सद्म पर्येमि रेभन् ॥

દેવવત વંશજ પાસેથી સુદાસ બે શત ગો (પ્રકાશમય ગાયો) જીતે છે, અને બે રથ—વધૂમંત, વધૂઓથી સમૃદ્ધ—પૂર્ણ સંયોગની શક્તિઓ સમા. હે અગ્નિ, હું પૈજવનનું દાન અર્હું છું; અને રેભન, હું હોતાની જેમ સદ્મ (પવિત્ર આસન)ની પરિક્રમા કરું છું, પ્રેરિત વાણી ગાતો.

Mantra 23

चत्वारो मा पैजवनस्य दानाः स्मद्दिष्टयः कृशनिनो निरेके । ऋज्रासो मा पृथिविष्ठाः सुदासस्तोकं तोकाय श्रवसे वहन्ति ॥

પૈજવનના ચાર દાન મને આગળ ધપાવે છે—સુદિશિત, તીક્ષ્ણધાર શક્તિઓ, નિર્ણાયક વિભાજનમાં અડગ. સુદાસની ઋજુગામી, પૃથ્વીપર સ્થિર શક્તિઓ મારા માટે આત્માના ‘સંતાન’ને વહન કરે છે—સંતાનના વિકાસ માટે અને તેજસ્વી યશના વિસ્તરણ માટે.

Mantra 24

यस्य श्रवो रोदसी अन्तरुर्वी शीर्ष्णेशीर्ष्णे विबभाजा विभक्ता । सप्तेदिन्द्रं न स्रवतो गृणन्ति नि युध्यामधिमशिशादभीके ॥

જેનું પ્રેરિત યશ બે લોકને તેમની વિશાળતા અંદર ભરિ દે છે, શિખરથી શિખર સુધી અધિપત્ય વહેંચતું, એવો ઇન્દ્ર—સાત ઋષિઓ તેને વહેતા પ્રવાહોની જેમ સ્તુતિ કરે છે. નજીકના સંઘર્ષમાં તેણે યુદ્ધક assailantને દબાવી દીધો અને યુદ્ધને ઝુકાવી દીધું.

Mantra 25

इमं नरो मरुतः सश्चतानु दिवोदासं न पितरं सुदासः । अविष्टना पैजवनस्य केतं दूणाशं क्षत्रमजरं दुवोयु ॥

હે મરુતો, હે બળવાનોઃ આ સુદાસને સાથ આપો, જેમ પુત્રો પિતાને અનુસરે, તેમ જ (જન) દિવોદાસને અનુસરે. તમે પૈજવનના કેતુ—ધ્વજચિહ્નને પ્રગટ કર્યો છે: અખંડ, અજેય રાજ્યસત્તા, અજર, યજ્ઞ-અર્પણ અને સેવાના કાર્ય માટે ઉત્સુક.