
Sukta 7.15
Vasiṣṭha
Agni
Gāyatrī (probable; short verse)
વસિષ્ઠનું આ સૂક્ત અગ્નિને યજ્ઞમાં અને ગૃહમાં હાજર, સૌથી નજીકના અને અત્યંત આત્મીય દૈવી સહાયક તરીકે આહ્વાન કરે છે—જેનાં “મુખ”માં હવિ અર્પાય છે. તે અગ્નિને રાત્રિઓ અને ઉષાઓમાં તેજસ્વી થવા, ઉપાસકોને સાચા અગ્નિ-પ્રજ્વાલક બનાવવા, અને દિવસ-રાત પાપ, સંકોચન તથા શત્રુભાવપૂર્ણ ઇરાદાથી તેમની રક્ષા કરવા પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
उपसद्याय मीळ्हुष आस्ये जुहुता हविः । यो नो नेदिष्ठमाप्यम् ॥
હાથવગા નજીક રહેલા દાતારના મુખમાં હવિ અર્પો; જે અમારે માટે સર્વથી નજીકનો આપ્ય આધાર અને પૂર્ણતા છે.
Mantra 2
यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमेदमे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
જે પાંચ જનસમુદાયો ઉપર, ઘરેઘરે, પોતાનું આસન ગ્રહણ કરે છે—કવિ, યુવાન ગૃહપતિ: અગ્નિ, દરેક આંતરિક ગૃહમાં સ્થાપિત.
Mantra 3
स नो वेदो अमात्यमग्नी रक्षतु विश्वतः । उतास्मान्पात्वंहसः ॥
અગ્નિ—વેદો, જાણનાર—અમારા માટે વિશ્વતઃ વિશ્વાસુ સાથીને રક્ષે; અને અમને પણ અંહસ (ક્લેશ-દોષ)થી બચાવે.
Mantra 4
नवं नु स्तोममग्नये दिवः श्येनाय जीजनम् । वस्वः कुविद्वनाति नः ॥
અગ્નિ માટે—દિવ્ય શ્યેન (આકાશના બાજ) માટે—અમે નવો સ્તોમ રચ્યો છે. ધન-વૈભવથી તેજસ્વી વસુ શું કદાચ અમારે માટે સત્તાના શુભ પૂર્ણ ભંડારો જીતાવી આપશે?
Mantra 5
स्पार्हा यस्य श्रियो दृशे रयिर्वीरवतो यथा । अग्रे यज्ञस्य शोचतः ॥
જેણાં શ્રી (શોભા) દર્શનને અતિ સ્પૃહણીય છે—અને જેમ વીરબળથી સમૃદ્ધ પુરુષનો રયિ (ધન) હોય તેમ—યજ્ઞના અગ્રે, આગળ મથાળે, તે જ્વલિત થાય ત્યારે.
Mantra 6
सेमां वेतु वषट्कृतिमग्निर्जुषत नो गिरः । यजिष्ठो हव्यवाहनः ॥
આ વષટ્કૃતિ (વષટ્-ઘોષ) આગળ વધે; અગ્નિ અમારી ગિરઃ (સ્તુતિ-વાણી)માં પ્રસન્ન થાય. યજિષ્ઠ, હવ્યવાહન, તે સ્વીકાર કરે.
Mantra 7
नि त्वा नक्ष्य विश्पते द्युमन्तं देव धीमहि । सुवीरमग्न आहुत ॥
હે વિશ્પતે (જનપતિ), અમે તને જ લક્ષ્ય કરીને મનને સ્થિર કરીએ છીએ; હે દ્યુમંત દેવ, તને અંતઃચેતનામાં ધારણ કરીએ છીએ—હે અગ્નિ, આહુતિથી આહ્વાનિત—જેથી અમામાં સુવીરતા (વીર્ય) પ્રગટે.
Mantra 8
क्षप उस्रश्च दीदिहि स्वग्नयस्त्वया वयम् । सुवीरस्त्वमस्मयुः ॥
રાત્રીોમાં અને ઉષાઓમાં અમારે માટે દીપ્ત થા; તારા દ્વારા અમે સ્વ-અગ્નયઃ—અંતરાગ્નિના સાચા પ્રજ્વાલક—બનીએ. તું સુવીર છે; તું અમારો સહચર, અમારા પ્રયત્નમાં જોડાયેલ.
Mantra 9
उप त्वा सातये नरो विप्रासो यन्ति धीतिभिः । उपाक्षरा सहस्रिणी ॥
વિજય માટે તારી પાસે નરો—વિપ્રાસો—ધીતિઓ સાથે આગળ વધે છે; તારી તરફ સહસ્રિણી વાણી આવે છે—ઉપાક્ષરા, અક્ષર-અક્ષરથી ગૂંથાયેલી અને તેજસ્વી—ચેતનામાં જય રચવા.
Mantra 10
अग्नी रक्षांसि सेधति शुक्रशोचिरमर्त्यः । शुचिः पावक ईड्यः ॥
અગ્નિ રક્ષાંસિઓને અટકાવે છે; તેજસ્વી જ્વાલાવાળો, અમર્ત્ય, તે શુદ્ધ છે—પાવક, ઈડ્ય (સ્તુત્ય) — અને યજ્ઞમાર્ગનું રક્ષણ કરે છે.
Mantra 11
स नो राधांस्या भरेशानः सहसो यहो । भगश्च दातु वार्यम् ॥
હે સહસના ઈશાન, બળ અને પ્રચંડ ઊર્જાના સ્વામી, અમને સિદ્ધિના સમૃદ્ધિભર્યા દાન લાવો; અને ભગ પણ ખરેખર વરણીય (વાર્ય) ધન—અમારો ભાગ—અર્પે.
Mantra 12
त्वमग्ने वीरवद्यशो देवश्च सविता भगः । दितिश्च दाति वार्यम् ॥
હે અગ્ને, તું વીર્યથી સમૃદ્ધ યશ આપે છે; અને દેવ સવિતા, ભગ તથા દિતિ પણ વરણીય (વાર્ય) કલ્યાણ દાન કરે છે—દરેક શક્તિ પ્રકાશ અને શુભભાગ્યમાં આત્માની વૃદ્ધિ માટે સહાયક બને છે.
Mantra 13
अग्ने रक्षा णो अंहसः प्रति ष्म देव रीषतः । तपिष्ठैरजरो दह ॥
હે અગ્નિ, અમને અંહસ્ (પાપ-ક્લેશ)થી રક્ષા કર; હે દેવ, હાનિકારક સામે દૃઢપણે ઊભો રહ. હે અજર (અમર), તારા અતિ-તપ્ત તેજોથી શત્રુની દુષ્ટ રચનાઓને ભસ્મ કર.
Mantra 14
अधा मही न आयस्यनाधृष्टो नृपीतये । पूर्भवा शतभुजिः ॥
પછી અમારે માટે તું મહાન, આયસ્ય (લોહા સમ) દૃઢ ગઢ બની જા—અધૃષ્ટ (અજેય), અમારી નૃપીતિ (માનવીય શક્તિઓની રક્ષા) માટે. શતભુજિ (સો સહાય-ભુજાઓવાળો) કિલ્લો બની, અનેક-હસ્ત રક્ષણ આપ.
Mantra 15
त्वं नः पाह्यंहसो दोषावस्तरघायतः । दिवा नक्तमदाभ्य ॥
તું અમને અંહસ્ (સંકોચ-અપરાધ)થી બચાવ; દોષાવસ્તર (સાંજના આવરણ) અને પ્રભાતના ખુલાસામાં, અઘાયતો (દુર્ભાવનાવાળો)થી. હે અદાભ્ય (અપરાજેય/અનછેડ્ય), દિવસે અને રાત્રે તારા જ્વાલાના સુરક્ષિત વિસ્તારમાં અમને રાખ.
It presents Agni as the closest divine presence who receives offerings and gives light, strength, and protection. The hymn asks Agni to shine through nights and dawns and to guard the worshipper from harm and wrongdoing.
In Vedic ritual, fire is the living receiver of the offering. Calling it Agni’s “mouth” means the oblation is truly received and then carried onward to the gods as part of the sacrificial order.
It is a request for continuous protection and clarity across the whole cycle of life—work and rest, daylight and darkness. Ritually, it fits especially with morning and evening fire offerings and prayers for ongoing safeguarding.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.