Sukta 9
Sukta 6.9
Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.9)
Agni Vaiśvānara
Triṣṭubh
આ સૂક્ત વૈશ્વાનર અગ્નિ—સર્વવ્યાપી અગ્નિ—ની સ્તુતિ કરે છે. તે રાજા સમાન જન્મે છે અને પોતાના તેજથી અંધકાર અને પ્રકાશમય દિવસોને અલગ કરી તેમને ક્રમબદ્ધ કરે છે. મર્ત્યોમાં જ “અમર પ્રકાશ” પ્રગટ કરનાર, આંતરિક તથા બાહ્ય અંધકાર દૂર કરનાર, પ્રથમદર્શી હોતૃ તરીકે અગ્નિ પ્રશંસિત છે. અંતે સૂક્ત રક્ષણ અને ઉન્નતિ માટેની પ્રાર્થનાથી પૂર્ણ થાય છે; અંધકારમાં સ્થિત અગ્નિ સમક્ષ દેવતાઓ પણ નમન કરે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે.
Mantras
Mantra 1
अहश्च कृष्णमहरर्जुनं च वि वर्तेते रजसी वेद्याभिः । वैश्वानरो जायमानो न राजावातिरज्ज्योतिषाग्निस्तमांसि ॥
કૃષ્ણ અહ અને અર્જુન અહ—બંને રજસીઓમાં વેદ્યાભિઃ (નિયત માર્ગોથી) વિભક્ત થઈ ગતિ કરે છે. વૈશ્વાનર જન્મે છે ત્યારે રાજા સમાન; અગ્નિ પોતાના જ્યોતિષા દ્વારા તમાંસિઓને અતિક્રમે છે.
Mantra 2
नाहं तन्तुं न वि जानाम्योतुं न यं वयन्ति समरेऽतमानाः । कस्य स्वित्पुत्र इह वक्त्वानि परो वदात्यवरेण पित्रा ॥
હું હજી તે તંતુને જાણતો નથી, ન તો સ્પષ્ટ રીતે વણાટ (ઓતુ)ને; ન તો તેને, જેને અડગ કર્મીઓ સમર-સંઘર્ષમાં વણે છે. અહીં કોનો પુત્ર આ વચનો બોલી શકે? જ્યાં દૂરનું સત્ય નજીકના પિતાના આધારથી ઉચ્ચારાય છે.
Mantra 3
स इत्तन्तुं स वि जानात्योतुं स वक्त्वान्यृतुथा वदाति । य ईं चिकेतदमृतस्य गोपा अवश्चरन्परो अन्येन पश्यन् ॥
એ જ તંતુને જાણે છે; એ જ વણાટ (ઓતુ)ને ઓળખે છે; એ જ ઋતુ પ્રમાણે, ઋતરૂપે વચનો બોલે છે—જે તેને જાણીને જાગ્યો છે, અમૃતનો ગોપા (રક્ષક), નીચે ફરતો છતાં અન્ય (ઉચ્ચ) દૃષ્ટિથી દૂરનું જોઈ રહ્યો છે.
Mantra 4
अयं होता प्रथमः पश्यतेममिदं ज्योतिरमृतं मर्त्येषु । अयं स जज्ञे ध्रुव आ निषत्तोऽमर्त्यस्तन्वा वर्धमानः ॥
આ જ હોતા (હોતૃ) પ્રથમ આને જુએ છે—મર્ત્યોમાં રહેલું આ અમૃત જ્યોતિ. આ જ તે છે: જન્મેલો અને ધ્રુવપણે બેસેલો; અમર્ત્ય, પોતાની તનુ (સ્વ-દેહ/ઉપસ્થિતિ)થી વધતો, આપણામાં વિસ્તરતો.
Mantra 5
ध्रुवं ज्योतिर्निहितं दृशये कं मनो जविष्ठं पतयत्स्वन्तः । विश्वे देवाः समनसः सकेता एकं क्रतुमभि वि यन्ति साधु ॥
દૃશ્ય માટે એક ધ્રુવ પ્રકાશ સ્થાપિત છે; અને મન—સૌથી ઝડપી—પોતાના અંતરમાં ઉડીને તેની તરફ ધાવે છે. સર્વ દેવો, એક મન અને એક સંકેત (સંકલ્પ) ધરાવતા, એક જ ક્રતુ (ઇચ્છાશક્તિ/સંકલ્પ) તરફ સાધુ રીતે આગળ વધે છે.
Mantra 6
वि मे कर्णा पतयतो वि चक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । वि मे मनश्चरति दूरआधीः किं स्विद्वक्ष्यामि किमु नू मनिष्ये ॥
મારા કાન ખુલ્લા ઉડી જાય છે, મારી દૃષ્ટિ વિસ્તરે છે; કારણ કે આ પ્રકાશ હૃદયમાં સ્થાપિત થયો છે. મારું મન દૂર સુધી પહોંચતી વિચારધારામાં ગતિ કરે છે—હું ખરેખર શું ઉચ્ચારું, અને હવે અંદર શું ઘડું?
Mantra 7
विश्वे देवा अनमस्यन्भियानास्त्वामग्ने तमसि तस्थिवांसम् । वैश्वानरोऽवतूतये नोऽमर्त्योऽवतूतये नः ॥
સર્વ દેવો, ભયભીત થઈ, તને નમ્યા, હે અગ્નિ—અંધકારમાં સ્થિત તને. વૈશ્વાનર, અમર્ત્ય, અમારું પાલન અને ઉન્નતિ માટે અમને રક્ષે—અમારું પાલન માટે અમને રક્ષે.
Frequently Asked Questions
Vaiśvānara is Agni in his universal form—the fire present in the world, in the sacrifice, and symbolically within all beings as illuminating power.
It points to Agni as a deathless principle of clarity and insight that can arise within human life—guiding action, speech, and worship away from darkness (tamas).
It emphasizes Agni’s supremacy as the power that dispels darkness and restores order; when obscurity prevails, even divine powers rely on Agni’s light and leadership.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.