
Sukta 6.65
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Uṣas (plural imagery may appear later, but devatā is Dawn)
Triṣṭubh (probable; confirm in edition)
ઉષસ્ (પ્રભાતદેવી)ને અર્પિત આ ટૂંકા સૂક્તમાં સ્વર્ગજ દીકરી ઉષા ઉદય પામી ઊઠે છે, માનવ વસાહતોને જાગૃત કરે છે અને લાંબા અંધકારને દૂર હાંકી કાઢે છે—એ રીતે તેનું અભિવાદન થાય છે. કવિ તેણીને સમયસર દાન—ધન, વીર સંતાન/વીરબળ, અને વિશાળ તથા દીર્ઘકાળ ટકતી કીર્તિ—અર્પવા પ્રાર્થના કરે છે; જેમ પ્રાચીન કાળમાં તેણીએ ભરદ્વાજ વંશને અનુગ્રહ કર્યો હતો તેમ જ.
Mantra 1
एषा स्या नो दुहिता दिवोजाः क्षितीरुच्छन्ती मानुषीरजीगः । या भानुना रुशता राम्यास्वज्ञायि तिरस्तमसश्चिदक्तून् ॥
આ જ છે—અમારી દ્યૌજાત દુહિતા—ઉદિત થઈ, તેણે માનવ નિવાસસ્થાનોને જાગૃત કર્યા. જે પોતાની તેજસ્વી કિરણથી રમ્ય ક્ષેત્રોમાં પ્રકાશિત થાય છે, તે અંધકારની રાત્રિઓને પણ પાર કરીને જન્મે છે.
Mantra 2
वि तद्ययुररुणयुग्भिरश्वैश्चित्रं भान्त्युषसश्चन्द्ररथाः । अग्रं यज्ञस्य बृहतो नयन्तीर्वि ता बाधन्ते तम ऊर्म्यायाः ॥
અરુણ પ્રકાશે જોડાયેલા અશ્વો સાથે તેઓ આગળ વધ્યા; ચમકતા રથવાળી ઉષાઓ વિવિધ તેજમાં પ્રજ્વલિત થાય છે. વિશાળ યજ્ઞના અગ્રભાગને આગળ લઈ જતી તે તરંગ સમા ઊઠતા તમસને વિખેરી દૂર હાંકે છે.
Mantra 3
श्रवो वाजमिषमूर्जं वहन्तीर्नि दाशुष उषसो मर्त्याय । मघोनीर्वीरवत्पत्यमाना अवो धात विधते रत्नमद्य ॥
શ્રવસ્, વાજ, ઇષા અને ઊર્જા વહન કરતી, હે ઉષાઓ, દાન આપનાર મર્ત્ય માટે તે બધું સ્થાપિત કરો. હે મઘોનીઓ, વીરવૃદ્ધિ ઇચ્છતી, આજે યજ્ઞકર્તા વિધાતે માટે અવ (રક્ષા) અને રત્ન (ધન-વર) ધરો.
Mantra 4
इदा हि वो विधते रत्नमस्तीदा वीराय दाशुष उषासः । इदा विप्राय जरते यदुक्था नि ष्म मावते वहथा पुरा चित् ॥
હવે ખરેખર વિધાતે—યજ્ઞકર્તા—માટે તમારું રત્ન છે; હવે, હે ઉષાઓ, વીર દાનશીલ માટે. હવે વૃદ્ધ થતો વિપ્ર—પ્રેરિત ગાયક—જ્યારે ઉકથા (સ્તુતિ-વચન) ધરાવે છે; નિશ્ચયે, પ્રયત્નશીલ માવત માટે પણ તમે પહેલાંથી જ (વરદાન) વહન કર્યા છે.
Mantra 5
इदा हि त उषो अद्रिसानो गोत्रा गवामङ्गिरसो गृणन्ति । व्यर्केण बिभिदुर्ब्रह्मणा च सत्या नृणामभवद्देवहूतिः ॥
હે ઉષા, અત્યારે તો અંગિરસો તને ગાય છે—હે અદ્રિસાન (પથ્થરથી સોમ દબાવનારા), કિરણોના ગવાંના ગોત્રો (ગાયોના વાડા) વિષે. સ્તુતિથી અને બ્રહ્મ (પવિત્ર વચન)થી તેમણે તે વાડા ફોડી ખોલ્યા; મનુષ્યો માટે દેવહૂતિ—દેવોના આહ્વાન અને આગમન—સત્યરૂપ બની.
Mantra 6
उच्छा दिवो दुहितः प्रत्नवन्नो भरद्वाजवद्विधते मघोनि । सुवीरं रयिं गृणते रिरीह्युरुगायमधि धेहि श्रवो नः ॥
હે દ્યોની દુહિતા, પ્રાચીન રીત પ્રમાણે અમારા માટે ઉદ્ભવ; હે મઘોની, ભરદ્વાજ માટે જેમ, તેમ ઉપાસકને અનુગ્રહ કર. જે ગાયક તને સ્તુતિથી સ્થિર કરે છે, તેને સુવીર રયિ—વીરબળથી ભરપૂર ધન—વિસ્તાર અને અમામાં સ્થાપ; અને અમારા ઉપર ઉરુગાય—વિસ્તૃત રીતે ગાવા યોગ્ય—યશ સ્થાપિત કર.
The hymn is addressed to Uṣas, the Dawn, praised as the ‘Daughter of Heaven’ who rises with light and awakens the world.
It asks for ‘ratna’ (treasure), ‘suvīra rayi’ (wealth with heroic strength/offspring), and ‘śravas’ (lasting, widely sung fame).
It is most fitting at dawn (uṣaḥ-kāla), especially in morning worship or before beginning the day’s work, to invoke clarity, auspiciousness, and prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.