Sukta 57
Sukta 6.57
Bharadvāja
Indra and Pūṣan (dual invocation)
Gāyatrī (likely, given brevity; exact confirmation requires syllable count)
આ ટૂંકું સૂક્ત ઇન્દ્ર અને પૂષણને સાથે સ્નેહી સહયોગી તરીકે આહ્વાન કરે છે; તેઓ સ્વસ્તિ (સુરક્ષિત કલ્યાણ) અને વાજસાતિ (બળ, સમૃદ્ધિ અને સફળતાની પ્રાપ્તિ) સુનિશ્ચિત કરે છે. ઋતના નિયમ હેઠળ ઇન્દ્રે મહાન જળોને મુક્ત કરીને આગળ દોર્યા—આ પ્રસંગનું સ્મરણ કરાવે છે, અને પૂષણ માર્ગદર્શક તરીકે સાથે ચાલે છે એમ કહે છે. અંતે, રથસારથી જેમ લગામ કસે તેમ પૂષણને “જાગૃત” કરીને યાત્રા સીધી અને સુરક્ષિત રીતે આગળ વધે—એ રીતે સમાપ્ત થાય છે.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा नु पूषणा वयं सख्याय स्वस्तये । हुवेम वाजसातये ॥
હે ઇન્દ્ર અને પૂષન, હવે અમે તમને સખ્ય માટે, સ્વસ્તિ માટે, અને વાજસાતિ—બળ-સમૃદ્ધિની જીત—માટે આહ્વાન કરીએ છીએ.
Mantra 2
सोममन्य उपासदत्पातवे चम्वोः सुतम् । करम्भमन्य इच्छति ॥
એક જણ સોમને પીવા માટે નજીક જાય છે—ચમૂમાંથી સુત (પિરસાયેલ) આનંદરસ; બીજો કરંભને ઇચ્છે છે. આમ આપણા ગતિઓ ભિન્ન છે: કોઈ ઉન્માદરસ તરફ વધે છે, કોઈ મિશ્ર પોષણ તરફ.
Mantra 3
अजा अन्यस्य वह्नयो हरी अन्यस्य सम्भृता । ताभ्यां वृत्राणि जिघ्नते ॥
અજા—અન્ય એક શક્તિ માટેની અયુગ્મન-શક્તિઓ—અને હરી—પ્રકાશમય ઊર્જાના બે અશ્વ—અન્ય માટે સંભૃત છે. આ બે દ્વારા વૃત્રણિ, અવરોધનાં આવરણો, ઘાયલ થઈ ઢળી પડે છે; સત્યના પ્રસરવાનો માર્ગ આપણા અંદર શુદ્ધ થાય છે.
Mantra 4
यदिन्द्रो अनयद्रितो महीरपो वृषन्तमः । तत्र पूषाभवत्सचा ॥
જ્યારે ઇન્દ્ર—વર્ષણમાં સર્વથી પ્રબળ—ઋત (સત્યના નિયમ) દ્વારા મહાન જળોને આગળ દોરી લાવ્યો, ત્યારે ત્યાં પૂષન તેની સાથે હતો—સહચર બની ગતિને સાથ આપતો અને તેને સન્માર્ગે, અંતરમાં યોગ્ય માર્ગોમાં દોરી જતો।
Mantra 5
तां पूष्णः सुमतिं वयं वृक्षस्य प्र वयामिव । इन्द्रस्य चा रभामहे ॥
પૂષનની તે સુમતિ—પ્રકાશમય સન્મનસ્કતા—અમે પકડી લઈએ; જેમ કોઈ વૃક્ષની ફેલાયેલી દૃઢ શાખાઓ પર આધાર લે છે તેમ. અને ઇન્દ્રની શક્તિ પણ અમે ગ્રહણ કરીએ—જેથી અમારી ચઢાણ નિશ્ચિત અને વિજયી બને।
Mantra 6
उत्पूषणं युवामहेऽभीशूँरिव सारथिः । मह्या इन्द्रं स्वस्तये ॥
અમે પૂષનને ઉપર ઉદિત કરીએ છીએ—જેમ સારથી લગામ કસી લે; અને ઇન્દ્રને અમારી મહાન કલ્યાણતા (સ્વસ્તિ) માટે જગાડીએ છીએ—જેથી ચેતનાની યાત્રા સીધી અને સુરક્ષિત ચાલે।
Frequently Asked Questions
Indra provides the power to overcome obstacles and win abundance, while Pūṣan protects the path and keeps movement in the right direction. Together they represent strength plus guidance, leading to svasti (safe well-being).
Svasti means safe welfare—protection, auspiciousness, and a smooth course free from harm. In this hymn it is both outer safety (life and travel) and inner steadiness of direction.
It suggests controlled, well-guided movement. Pūṣan is invoked to keep the ‘reins’ of one’s journey—outer or inner—steady, while Indra is called to supply the force that carries one forward successfully.
Ask anything about Sukta 57 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
