Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
આ ટૂંકું સૂક્ત મુખ્યત્વે ઋતના યોગ્ય ગમનનો માર્ગદર્શક અને રક્ષક એવા પૂષણનું સ્તવન કરે છે. તેને “આવો” એમ આમંત્રિત કરીને, ઉપાસકને સુરક્ષિત રીતે દોરી જાય એવો સારથી બનવા વિનંતી કરે છે. તેમાં મુસાફરી અને જોડાણ/જુગાડ (બકરાં ખેંચે એવો પૂષણનો રથ) જેવી છબીઓ સાથે, બંધનોમાંથી મુક્તિ અને જીવનના માર્ગોમાં સમૃદ્ધ, તેજસ્વી માર્ગદર્શન મળે એવી ઊંડી પ્રાર્થના પણ જોડાયેલી છે.
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
હે અઘૃણે, મુક્તિના નપાત્, અમારી પાસે આવો; અમે તમારાં સાથે સંગાથમાં જોડાઈએ. ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના અમારા રથી બનો, અમારી ગતિને દોરી જાવ.
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
અમે મિત્રરૂપે પ્રાર્થીએ છીએ તે પરમ રથીને—કપર્દિન, ગૂંથેલી શક્તિનો ધારક; મહાન રાધસનો ઈશાન, વિશાળ સમૃદ્ધિઓનો સ્વામી; આંતરિક રાયનો સખા.
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
હે અઘૃણે, તું રાયની ધારા છે—અંતર સમૃદ્ધિનો પ્રવાહ; વસો, સુનિવાસનો ઢગલો. હે અજાશ્વ, સદા પ્રયત્નશીલ ધીમાનનો સખા.
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
હવે અમે પૂષણ અજાશ્વ—બળની સમૃદ્ધિ લાવનાર વાજિન—ની સ્તુતિ કરીએ; તે તેજસ્વી બહેન (ઉષા)નો જાર કહેવાય છે, જે પ્રકાશમય ઉષામાં અંતઃસ્થિત રહી જોડાયેલો રહે છે.
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
માતાના અંતરંગ આધારને મેં આ વાણી કહી છે; બહેન (ઉષા)નો પ્રિય જાર અમારું સાંભળે—ઇન્દ્રનો ભ્રાતા અને મારો સખા—અમારી પુકારને અંતરમાં ગ્રહણ કરે.
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
સુયોજિત બકરાંઓ રથ પર પૂષણને વહન કરે—જનશ્રિય (લોકોની આંતરિક કાંતિ) એવા પૂષણને; તેઓ દેવને ધારણ કરતાં, ગતિમાં તેને વહન કરે.
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.