Mantra 15
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional ascription for RV 6.16)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (hymn-level default for much of RV 6; this verse fits the triṣṭubh cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
तमु त्वा पाथ्यो वृषा समीधे दस्युहन्तमम् । धनंजयं रणेरणे ॥
Samhita Patha (IAST)
तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒नं॒ज॒यं रणे॑रणे ॥
Transliteration
tám u tvā pā́thyo vṛ́ṣā sám īdhe dasyú-hantamam | dhanám-jayáṃ raṇé-raṇe ||
Translation
હે અગ્નિ, માર્ગનો બળવાન વૃષભ, હું તને સંપૂર્ણ રીતે પ્રજ્વલિત કરું છું—દસ્યુ-હંતમ, અંધ અવરોધકોનો પરમ સંહારક—રણે રણે ધનંજય, યુદ્ધે યુદ્ધે આંતરિક ધનનો વિજેતા.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । पा॒थ्यः । वृषा॑ । सम् । ई॒धे॒ । द॒स्यु॒हन्ऽत॑मम् । ध॒न॒म्ऽज॒यम् । रणे॑ऽरणे ॥तम् । ऊँ इति । त्वा । पाथ्यः । वृषा । सम् । ईधे । दस्युहन्तमम् । धनम्जयम् । रणेरणे ॥tam | oṃ iti | tvā | pāthyaḥ | vṛṣā | sam | īdhe | dasyuhan-tamam | dhanam-jayam | raṇe--raṇe
Word by Word
तम्him (that one)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-वस्तु) अथवा विशेष्य-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed, just
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाथ्यःpath-finding / of the paths (epithet)
पाथ्यः:
कर्तृ (विशेषणम्) / सम्बोधनार्थ-स्तुतिविशेषणम्
TypeAdjective
Rootपाथ्य (प्रातिपदिक; पथ्य ‘मार्ग/पथ-सम्बन्धी’ से)
वृषाthe bull (mighty one)
वृषा:
कर्तृ (विशेष्य)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
सम्together, fully
सम्:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम् (उपसर्ग)
ईधेis kindled / kindles himself
ईधे:
क्रिया (कर्तृ: पाथ्यः वृषा)
TypeVerb
Rootइन्ध् (धातु; ‘प्रदीपन’)
दस्युहन्तमम्the most slayer of Dasyus
दस्युहन्तमम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootदस्यु-हन् (कृदन्त-समास; हन् धातु ‘वध’ + तमप् अतिशय)
धनंजयम्winning wealth
धनंजयम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootधनं-जि (कृदन्त-समास; जि धातु ‘जय’)
रणेin battle
रणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
रणेin battle (again and again)
रणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)