Mantra 13
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.16)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वामग्ने पुष्करादध्यथर्वा निरमन्थत । मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑: ॥
Transliteration
tvā́m agne púṣkarād ádhy átharvā nír amanthata | mūrdhnó víśvasya vā́ghataḥ ||
Translation
હે અગ્નિ! અથર્વણે તને પુષ્કર-સરોવરથી મથન કરીને બહાર કાઢ્યો—વિશ્વના વાઘત (યજમાન/સ્તુતકર્તા)ના મસ્તકશિખરથી. આમ ચેતનાના શિખરેથી જ્વાલા જન્મે છે, આહુતિને નેતૃત્વ આપવા.
Padapatha (Word Analysis)
त्वाम् । अ॒ग्ने॒ । पुष्क॑रात् । अधि॑ । अथ॑र्वा । निः । अ॒म॒न्थ॒त॒ । मू॒र्ध्नः । विश्व॑स्य । वा॒घतः॑ ॥त्वाम् । अग्ने । पुष्करात् । अधि । अथर्वा । निः । अमन्थत । मूर्ध्नः । विश्वस्य । वाघतः ॥tvām | agne | puṣkarāt | adhi | atharvā | niḥ | amanthata | mūdhnarḥ | viśvasya | vāghataḥ
Word by Word
त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुष्करात्from the lotus / from the lake (pushkara)
पुष्करात्:
अपादान
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
अधिupon; over; (with abl.) from
अधि:
(क्रियाविशेषणम्) / अपादान-संबन्धः
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
अथर्वाAtharvan (the seer/priest)
अथर्वा:
कर्ता
TypeNoun (proper name)
Rootअथर्वन् (प्रातिपदिक)
निःout; forth
निः:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनिस्/निः (उपसर्ग/अव्यय)
अमन्थतchurned out; produced by churning
अमन्थत:
(क्रिया) — कर्ता: अथर्वा; कर्म: त्वाम्
TypeVerb
Rootमन्थ् (धातु) ‘मन्थने’
मूर्ध्नःfrom the head / from the top
मूर्ध्नः:
अपादान
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all; of the whole (world)
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वाघतःof the singer/offerer (worshipper)
वाघतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाघत् (प्रातिपदिक) ‘स्तोतृ/यजमान’