
Sukta 5.78
Atri (Ātreya)
Ashvins (Nāsatyā)
Gāyatrī (probable; short refrain-like structure; verify against metrical count)
આ સૂક્તમાં ઝડપી દૈવી વૈદ્યો એવા અશ્વિનો (નાસત્ય) ને સોમ અર્પણ પાસે વિલંબ વિના તરત આવવા અને પાછા ન વળવા માટે તાત્કાલિક આહ્વાન કરવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય વિષય પ્રસૂતિ સમયે રક્ષણ અને સફળ પ્રસવ છે—યોગ્ય સમયે ગર્ભદ્વાર ખુલ્લું થાય, અને માતા તથા શિશુ બંને જીવંત અને અક્ષત રીતે બહાર આવે એવી પ્રાર્થના છે. સપ્તવધ્રીના ઉદ્ધારનું સ્મરણ અશ્વિનોની ઉપચારશક્તિને વધુ દૃઢ રીતે પ્રતિપાદિત કરે છે.
Mantra 1
अश्विनावेह गच्छतं नासत्या मा वि वेनतम् । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
હે અશ્વિનો, અહીં આવો; હે નાસત્યાઓ, વળી ન જશો. ઉડતા બે હંસ સમા, અમારા સુત સોમની પાસે ઝડપથી નીચે ઉતરો.
Mantra 2
अश्विना हरिणाविव गौराविवानु यवसम् । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
હે અશ્વિનો, બે હરિણ (તામ્રવર્ણ) અશ્વો સમા, બે તેજસ્વી ગૌવૃષભો સમા ચરાગાહને અનુસરી, બે હંસો સમા ઉડી આવો—દબાવેલા સોમ તરફ, અમારા અંદર તૈયાર થયેલા આનંદ તરફ.
Mantra 3
अश्विना वाजिनीवसू जुषेथां यज्ञमिष्टये । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
હે અશ્વિનો, વાજિનીવસૂ—બળ અને સમૃદ્ધિના અધિપતિઓ—ઇચ્છાની સિદ્ધિ માટે યજ્ઞને સ્વીકારો અને આનંદથી ભોગવો; બે હંસો સમા ઉડી આવો—અમારા અંદર દબાવેલા સોમ તરફ.
Mantra 4
अत्रिर्यद्वामवरोहन्नृबीसमजोहवीन्नाधमानेव योषा । श्येनस्य चिज्जवसा नूतनेनागच्छतमश्विना शंतमेन ॥
જ્યારે અત્રિ દુઃખમાં પડી ગયો ત્યારે તેણે તમને પોકાર્યા—પ્રસવવેદનામાં રડતી સ્ત્રી સમા; ત્યારે બાજની કરતાં પણ નવીન ગતિથી આવો, હે અશ્વિનો, તમારી સર્વોત્તમ શાંતિદાયક શક્તિ સાથે.
Mantra 5
वि जिहीष्व वनस्पते योनिः सूष्यन्त्या इव । श्रुतं मे अश्विना हवं सप्तवध्रिं च मुञ्चतम् ॥
હે વનસ્પતિના અધિપતિ, વિખૂટું થઈ ખૂલ; ગર્ભાશય પાકેલા સમયવાળી સ્ત્રીની જેમ મુક્ત થાય. હે અશ્વિનો, મારો હવન સાંભળો અને સપ્તવધ્રિને પણ બંધનમાંથી છોડાવો.
Mantra 6
भीताय नाधमानाय ऋषये सप्तवध्रये । मायाभिरश्विना युवं वृक्षं सं च वि चाचथः ॥
ભયભીત, કરુણ રીતે કરાહતો ઋષિ સપ્તવધ્રિ માટે—હે અશ્વિનો, તમારાં માયાબળોથી તમે વૃક્ષને સંધો અને વિસંધો, જોડતાં અને વિખૂટાં કરતાં ચીરી નાખ્યું, જેથી તે મુક્ત થાય.
Mantra 7
यथा वातः पुष्करिणीं समिङ्गयति सर्वतः । एवा ते गर्भ एजतु निरैतु दशमास्यः ॥
જેમ પવન સર્વ દિશાઓથી કમળતળાવને હલાવે છે, તેમ તારો ગર્ભ કંપે, સરકે અને બહાર નીકળી આવે—હે દશમાસ્ય—વિસ્તારેલા ખુલ્લામાં.
Mantra 8
यथा वातो यथा वनं यथा समुद्र एजति । एवा त्वं दशमास्य सहावेहि जरायुणा ॥
જેમ પવન વહે છે, જેમ વન ડોલે છે, જેમ સમુદ્ર ઉછળે છે—એમ જ તું પણ, હે દશમાસ્ય (દસ માસનો), જરાયુ સાથે નીચે ઉતરી બહાર આવ.
Mantra 9
दश मासाञ्छशयानः कुमारो अधि मातरि । निरैतु जीवो अक्षतो जीवो जीवन्त्या अधि ॥
દશ માસ સૂઈ રહેલો કુમાર માતા પર—તે જીવતો, અક્ષત (અહિત) રહીને બહાર નીકળે; જીવતી માતા પર જીવતો રહે.
The hymn praises the Aśvins (also called Nāsatyā), twin divine horsemen known in the Veda as swift healers and rescuers who respond quickly to prayers.
Its main purpose is protection and healing, with a strong focus on safe childbirth—asking that the womb open at the right time and that both mother and child remain alive and unharmed.
Saptavadhri is recalled as an example of the Aśvins’ power to free and save. By naming a past rescue, the hymn strengthens confidence that they will grant timely help again.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.