
Sukta 5.33
Atri (Ātreya)
Indra
Triṣṭubh (probable)
અત્રિનું આ સ્તોત્ર ઇન્દ્રની અતુલ્ય શક્તિ અને યુદ્ધમાં વિજય અપાવતી તેની સહાયનું સ્તવન કરે છે; તે ઇન્દ્રને વિનવે છે કે તે ‘સુમતિ’ (સારો મનોભાવ) જગાવે અને ઉપાસકોને વિજયી પરાક્રમ પ્રદાન કરે. તેમાં ઇન્દ્રની સર્પ-વિનાશક મહિમા તથા તેની કૃપાથી ધન-સમૃદ્ધિ આપવાની વાત સ્મરાય છે, અને સમૃદ્ધિને દેવપ્રેરિત ‘સંગ્રહ’ તરીકે ચિતરે છે—જેમ ગાયો સુરક્ષિત વાડામાં પ્રવેશે તેમ.
Mantra 1
महि महे तवसे दीध्ये नॄनिन्द्रायेत्था तवसे अतव्यान् । यो अस्मै सुमतिं वाजसातौ स्तुतो जने समर्यश्चिकेत ॥
મહાન મહિમા માટે, અપરાજેય બળ માટે, હું નરોમાં ઇન્દ્ર માટે એક મહાન સ્તુતિ પ્રજ્વલિત કરું છું. જે મનુષ્યોમાં સ્તુત થતો, વાજસાતિ—વિજય અને સમૃદ્ધિના પ્રાપ્તિમાં—યાચક માટે સુમતિ (સુબુદ્ધિ) જગાવે છે, તે જ યુદ્ધમાં સમર્ય—રણવીર—રૂપે જાણીતા થાય છે.
Mantra 2
स त्वं न इन्द्र धियसानो अर्कैर्हरीणां वृषन्योक्त्रमश्रेः । या इत्था मघवन्ननु जोषं वक्षो अभि प्रार्यः सक्षि जनान् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ અમારા દીપ્તિમય અર્કો (સ્તુતિ-મંત્રો)થી ધ્યેયમાં સ્થિર થઈ, તારા બે હરિ (અશ્વ-શક્તિઓ)નું વૃષણ્ય યોક્ત્ર—બળવાન જુગ—કસે છે. પછી, હે મઘવન, આ જ રીતે અને આનંદિત અનુજોષમાં, અમને તારા વક્ષ પર ધારણ કરી આગળ વહેંચ; પ્રાર્ય (આકાંક્ષી) જનને વિજય તરફ દોરી જા.
Mantra 3
न ते त इन्द्राभ्यस्मदृष्वायुक्तासो अब्रह्मता यदसन् । तिष्ठा रथमधि तं वज्रहस्ता रश्मिं देव यमसे स्वश्वः ॥
હે ઇન્દ્ર, તે દોષયુક્ત પ્રેરણાઓ અમારી તરફથી નહોતાં, જ્યારે તે બ્રહ્મ (વાણી/મંત્ર) વિના હતાં. વજ્રહસ્ત, તું રથ પર ઊભો રહેજે; હે દેવ, સુઅશ્વવાળા, તું રશ્મિ (લગામ) પકડીને શક્તિઓને યોગ્ય ગતિમાં નિયમિત કર.
Mantra 4
पुरू यत्त इन्द्र सन्त्युक्था गवे चकर्थोर्वरासु युध्यन् । ततक्षे सूर्याय चिदोकसि स्वे वृषा समत्सु दासस्य नाम चित् ॥
હે ઇન્દ્ર, તારા ઘણા ઉક્થ (સ્તુતિગીત) છે; કારણ કે તું વિશાળ મેદાનોમાં યુદ્ધ કરતાં પણ ગવ (ગાયો—પ્રકાશશક્તિઓ) માટે સ્થાન બનાવ્યું. તું સૂર્ય માટે પણ તેના પોતાના ઓકસ (નિવાસ)માં સ્થાન કોતરી કાઢ્યું; વृषભ સમાન, સમત્સુ (સંઘર્ષોમાં) તું દાસ (અંધકારવાળા)નું નામ પણ ખસી જાય તેમ કરે છે.
Mantra 5
वयं ते त इन्द्र ये च नरः शर्धो जज्ञाना याताश्च रथाः । आस्माञ्जगम्यादहिशुष्म सत्वा भगो न हव्यः प्रभृथेषु चारुः ॥
હે ઇન્દ્ર, અમે અને તે પુરુષો—તારો નવજાત શર્ધ (દળ) અને આવી પહોંચેલા રથો—અહિશુષ્મ સત્વ (સર્પ-વિનાશક બળ) અમારે સુધી આવે. ભગ સમાન, હવ્ય (અર્પણ) માટે ઇચ્છનીય, તું પ્રભૃથેષુ (અર્પણોમાં) કૃપાળુ રહેજે, દાનમાં મનોહર અને સુંદર.
Mantra 6
पपृक्षेण्यमिन्द्र त्वे ह्योजो नृम्णानि च नृतमानो अमर्तः । स न एनीं वसवानो रयिं दाः प्रार्यः स्तुषे तुविमघस्य दानम् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ પોષ્ય અને પ્રાપ્ય છે; કેમ કે તારા અંદર જ બળ અને નરત્વનાં પરાક્રમો છે—હે નૃતમ, જે મનુષ્યને સદ્કર્મ તરફ દોરી જાય છે, અમર્ત્ય. તેથી, વસુઓથી સમૃદ્ધ થઈ, અમને હવે રયિ—અસ્તિત્વની પૂર્ણતા—આપ; હું, પ્રયત્નશીલ આર્ય, તુવિમઘના વિશાળ-ઉદાર દાનની સ્તુતિ કરું છું.
Mantra 8
उत त्ये मा पौरुकुत्स्यस्य सूरेस्त्रसदस्योर्हिरणिनो रराणाः । वहन्तु मा दश श्येतासो अस्य गैरिक्षितस्य क्रतुभिर्नु सश्चे ॥
અને પૌરુકુત્સ્ય વીર ત્રસદસ્યુની તે સુવર્ણ, આનંદિત શક્તિઓ મને વહન કરે; તેની દસ શ્વેત અશ્વો મને લઈ જાય; અને આ પર્વતનિવાસી સ્વામીની ક્રતુ-શક્તિઓ સાથે હું હવે સંયુક્ત થાઉં.
Mantra 9
उत त्ये मा मारुताश्वस्य शोणाः क्रत्वामघासो विदथस्य रातौ । सहस्रा मे च्यवतानो ददान आनूकमर्यो वपुषे नार्चत् ॥
અને મારુતાશ્વના તે લાલ, દૃઢ-ઇચ્છાવાળા દાતાઓ વિદથની રાતિમાં મને વહન કરે. ચ્યવતાન, મને સહસ્ર આપતો, આર્યને તેની અગ્રપંક્તિમાં તેજસ્વી કર્યો—રૂપસૌંદર્ય માટે ઉઠાવેલા સ્તોત્ર સમાન.
Mantra 10
उत त्ये मा ध्वन्यस्य जुष्टा लक्ष्मण्यस्य सुरुचो यतानाः । मह्ना रायः संवरणस्य ऋषेर्व्रजं न गावः प्रयता अपि ग्मन् ॥
અને ધ્વનિ તથા લક્ષ્મણ્યને પ્રિય એવા તે તેજસ્વી (દેવ) શુભ પ્રકાશ સાથે આગળ વધતા મને વહન કરે. સંવરાણ ઋષિના ધન-મહિમાથી તેઓ તેની પાસે એમ આવ્યા જેમ ગાયો વાડામાં—તૈયાર અને સાચા આવાસમાં દિશિત થઈ—પ્રવેશે છે.
It asks Indra for victorious strength, protection that crushes obstacles, and generous prosperity—along with sumati, a clear and favorable mind for success.
In Vedic poetry the ‘serpent’ (ahi) often represents an obstructing force. Calling Indra ahiśuṣman means asking him to break what blocks progress—outer threats and inner resistance.
It is a metaphor for wealth and benefits arriving in an orderly, secure way—gathered, protected, and settled where they truly belong, not scattered or lost.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.