Rig Veda Sukta 3
Mandala 5Sukta 312 Mantras

Sukta 3

Sukta 5.3

Rishi

Vasiṣṭha (traditional for RV 5.3)

Devata

Agni (as embodying Varuṇa, Mitra, Indra)

Chandas

Triṣṭubh

આ સૂક્ત અગ્નિને અનેકમુખી દિવ્ય શક્તિ તરીકે સ્તુતિ કરે છે—જે પ્રજ્વલિત થતાં વરુણની સર્વાધિકારી ઋતવ્યવસ્થા, મિત્રની સુમેળભરી મૈત્રી, અને ઇન્દ્રની વિજયી પરાક્રમશક્તિનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. તેમાં અગ્નિને પ્રાર્થના છે કે તે ઉપાસકને દોષભાવ/અપરાધથી, શત્રુતાભર્યા વચનોથી, તથા ગુપ્ત કે પ્રગટ હાનિથી રક્ષે; શાપોને દૂર ફેરવે અને વસુ—સદગુણ તથા સમૃદ્ધિ—તરફ યોગ્ય ગતિ (યામ) ફરી સ્થાપિત કરે.

Mantras

Mantra 1

त्वमग्ने वरुणो जायसे यत्त्वं मित्रो भवसि यत्समिद्धः । त्वे विश्वे सहसस्पुत्र देवास्त्वमिन्द्रो दाशुषे मर्त्याय ॥

હે અગ્નિ, તું વરુણ રૂપે જન્મે છે; તું પ્રજ્વલિત થાય ત્યારે મિત્ર બને છે. હે સહસના પુત્ર, તારા અંદર સર્વ દેવો નિવાસ કરે છે; દાન આપનાર મર્ત્ય માટે તું ઇન્દ્ર છે—યજમાનને બળ અને વિજય આપનાર.

Mantra 2

त्वमर्यमा भवसि यत्कनीनां नाम स्वधावन्गुह्यं बिभर्षि । अञ्जन्ति मित्रं सुधितं न गोभिर्यद्दम्पती समनसा कृणोषि ॥

હે સ્વધાવન (સ્વનિયમવાળા), જ્યારે તું કનીનાં—યુવાન શક્તિઓ—નું ગુહ્ય નામ ધારણ કરે છે, ત્યારે તું અર્યમન બને છે. તેઓ મિત્રને ગોભિઃ—કિરણો સમા—સુસ્થિત રીતે અભિષેક કરે તેમ અંજિત કરે છે; અને જ્યારે તું ગૃહના બે સ્વામી (દંપતી) ને એક મનવાળા કરે છે, ત્યારે સત્તામાં સમરસતા સ્થાપે છે.

Mantra 3

तव श्रिये मरुतो मर्जयन्त रुद्र यत्ते जनिम चारु चित्रम् । पदं यद्विष्णोरुपमं निधायि तेन पासि गुह्यं नाम गोनाम् ॥

હે રુદ્ર! તારી શ્રી માટે મરુતો પોતાને તેજસ્વી કરે છે, કારણ કે તારો જન્મ મનોહર અને અદ્ભુત છે. જ્યારે વિષ્ણુનું અનુપમ પદ સ્થાપિત થાય છે, ત્યારે તેના બળે તું કિરણોની (પ્રકાશ-ગાયો) ગુહ્ય નામની રક્ષા કરે છે.

Mantra 4

तव श्रिया सुदृशो देव देवाः पुरू दधाना अमृतं सपन्त । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्दशस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥

હે દેવ! તારી શ્રીથી દેવો દર્શનયોગ્ય બને છે, અમૃતત્વનાં અનેક રૂપો ધારણ કરે છે. મનુષ્યોએ અંતરમાં હોતૃ અગ્નિને બેસાડ્યો છે; ઉશિજ—ઉત્સુક ઉપાસકો—યોગ્ય સ્તુતિ શોધતા, સમૃદ્ધિના લાભ માટે તેની સેવા કરે છે.

Mantra 5

न त्वद्धोता पूर्वो अग्ने यजीयान्न काव्यैः परो अस्ति स्वधावः । विशश्च यस्या अतिथिर्भवासि स यज्ञेन वनवद्देव मर्तान् ॥

હે અગ્નિ! તારા કરતાં પૂર્વે કોઈ હોતૃ નથી, કોઈ વધુ યજનીય નથી; હે સ્વધાવાન, કાવ્ય-ઋષિઓમાં પણ તારા કરતાં પર કોઈ નથી. જેના જનસમૂહો માટે તું અતિથિ બની આવકાર્ય બને છે—એ મર્ત્ય યજ્ઞ દ્વારા, હે દેવશક્તિ, માનવીય બળોને (યોગ્ય ક્રમ અને અધિકારમાં) જીતે છે.

Mantra 6

वयमग्ने वनुयाम त्वोता वसूयवो हविषा बुध्यमानाः । वयं समर्ये विदथेष्वह्नां वयं राया सहसस्पुत्र मर्तान् ॥

હે અગ્નિ, તારી ઓટા (રક્ષા) વડે અમે જીતીએ—વસુના ઇચ્છુક, હવિષ્ સાથે જાગૃત થતા. દિવસોના વિદથોમાં, સામાન્ય સંઘર્ષમાં અમે; હે સહસના પુત્ર, રાયા (રયિ)ની પૂર્ણતા વડે અમે મર્ત્યોના બળોને જીતીએ.

Mantra 7

यो न आगो अभ्येनो भरात्यधीदघमघशंसे दधात । जही चिकित्वो अभिशस्तिमेतामग्ने यो नो मर्चयति द्वयेन ॥

જે કોઈ અમારે ઉપર આગસ્ (પાપ) અને એનો (દોષ) લાવે, અને અઘશંસે (દુષ્ટ-વક્તા) પર અઘ (અપશકુન/અનિષ્ટ) બાંધે—હે ચિકિત્વ (વિચારશીલ) અગ્નિ, આ અભિશસ્તિ (શત્રુ-શાપ) ને સંહાર; જે કોઈ અમને દ્વયેન (ખુલ્લે અને છુપે) રીતે આઘાત કરે, તેને પાછો દબાવી નાંખ.

Mantra 8

त्वामस्या व्युषि देव पूर्वे दूतं कृण्वाना अयजन्त हव्यैः । संस्थे यदग्न ईयसे रयीणां देवो मर्तैर्वसुभिरिध्यमानः ॥

આ જગત/દિવસની વ્યુષિ (ઉષા-પ્રભાત) માં, હે દેવ, પૂર્વજોએ તને દૂત બનાવી, હવ્યો વડે યજન કર્યું. જ્યારે, હે અગ્નિ, તું રયીણાં (ધનો) ના સંસ્થે (સ્થિર આસન) માં ગતિ કરે છે, મર્ત્યો દ્વારા વસુભિઃ (શુભ દ્રવ્યો) થી ઇધ્યમાન (પ્રજ્વલિત) થતો, ત્યારે દેવ માનવ પાત્રમાં પ્રગટ થાય છે.

Mantra 9

अव स्पृधि पितरं योधि विद्वान्पुत्रो यस्ते सहसः सून ऊहे । कदा चिकित्वो अभि चक्षसे नोऽग्ने कदाँ ऋतचिद्यातयासे ॥

હે અગ્નિ, સહસ (શક્તિ)ના સૂર્યપુત્ર, ગુપ્ત કાર્યમાં—જાણકાર પુત્ર બની પિતાની સામે નીચે તરફ ઝઝૂમ; યુદ્ધ કર. હે ચિકિત્વ (વિચારશીલ) એક, ક્યારે તું અમારે પર દૃષ્ટિ નાખી અમને નિહાળશે? અને ક્યારે તું ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા જ અમારો માર્ગ આગળ ધપાવશે?

Mantra 10

भूरि नाम वन्दमानो दधाति पिता वसो यदि तज्जोषयासे । कुविद्देवस्य सहसा चकानः सुम्नमग्निर्वनते वावृधानः ॥

વંદનામાં નમતો જન નામમાં બહુ (મંગળ) સ્થાપે છે—હે વસુના પિતા, જો તું તેને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારશે. નિશ્ચયે, દેવના સહસ (પરાક્રમ)માં આનંદિત, વધતો અગ્નિ સુમ્ન (કૃપા/અંતઃસુખ) જીતે છે.

Mantra 11

त्वमङ्ग जरितारं यविष्ठ विश्वान्यग्ने दुरिताति पर्षि । स्तेना अदृश्रन्रिपवो जनासोऽज्ञातकेता वृजिना अभूवन् ॥

હે યવಿಷ್ಠ (સર્વથી યુવાન/તાજા) અગ્નિ, તું જ ગાયક-સ્તુતકર્તાને સર્વ દુરીત (કઠિન સંકટો)માંથી પાર ઉતારે છે. ચોરો દેખાઈ પડ્યા; શત્રુજન—જેનાં સંકેત અજ્ઞાત હતા—વક્ર, પાપી બળો રૂપે પ્રગટ થયા.

Mantra 12

इमे यामासस्त्वद्रिगभूवन्वसवे वा तदिदागो अवाचि । नाहायमग्निरभिशस्तये नो न रीषते वावृधानः परा दात् ॥

આ યામાઓ (ગતિઓ/માર્ગો) તારી તરફ વળી ગયા છે—વસુ (શુભ દાતા) તરફ; એ જ તો અમારો દોષ તરીકે કહેવાયો છે. પરંતુ આ અગ્નિ અમારે માટે શાપ/અભિશાપ માટે નથી; વૃદ્ધિ પામતો તે હાનિ પામતો નથી—તે તેને અમાથી દૂર હંકારી દે છે.

Frequently Asked Questions

It teaches that the ritual fire is one divine power showing different functions: Varuṇa as moral order, Mitra as harmony and friendship, and Indra as strength and victory for the worshiper.

It seeks relief from guilt and sin (āgas/enās) and asks Agni to repel curses, slander, and attacks that come both openly and secretly.

It is suited for recitation while kindling and offering into the fire, especially when seeking protection, purification of faults, and a return to right direction and prosperity.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App