Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
આ સૂક્તમાં જોડિયા દેવશક્તિઓ ઇન્દ્ર અને વરુણને કવિની શ્રદ્ધાભરી આહુતિ સ્વીકારવા અને ઋત (બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા) દ્વારા માર્ગદર્શિત વિજયી બળ સ્થાપવા માટે આહ્વાન કરવામાં આવે છે. તે બંનેને આંતરિક તથા બાહ્ય હાનિઓ—દુર્ભાવ, શિકારી વૈરભાવ અને ભ્રમજનક ભય—ચૂંથી નાંખવા, અને અશ્વબળ, રથબળ તથા અવિરત વૃદ્ધિરૂપ સ્થિર સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરવા પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
હે ઇન્દ્ર અને વરુણ, કયો સ્તોત્ર-હવિષ્યુક્ત અર્પણ તમારું સુમ્ન (કૃપા) પ્રાપ્ત કરે છે—હવિષ્માન, અમૃત સમાન હોતાની જેમ? હૃદયમાં ક્રતુ (સંકલ્પ-શક્તિ) ધરાવતું, અમારું ઉચ્ચારેલું વચન, નમસ્કારપૂર્વક નમતું, હે ઇન્દ્ર-વરుణ, તમને સ્પર્શી ગયું છે.
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
હે ઇન્દ્ર અને વરુણ, જે મર્ત્ય યજ્ઞ-પ્રયાસથી સમૃદ્ધ છે અને સખ્ય માટે તમને બંનેને પોતાની આપિ (નિકટ સંગતિ) બનાવે છે—એ વૃત્રોને, અવરોધક શક્તિઓને, હણે છે; સમિથોમાં શત્રુદળોને પછાડે છે; તમારા સહાયોથી અથવા તમારી મહાન શક્તિથી તે પ્રસિદ્ધ વિજયી બને છે.
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
ઇન્દ્ર અને વરુણ નિશ્ચયે આ રીતે રત્ન (ધન-વર) પુરુષો માટે સ્થાપે છે—જે પ્રયત્નશીલ અને શ્રમશીલ છે. જ્યારે એ બે સખા સખ્ય માટે, સુપ્રયસ (સુંદર યજ્ઞ-પ્રયાસ)થી સમૃદ્ધ, સુત સોમોથી આનંદિત થઈ મદે છે.
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
હે ઇન્દ્ર અને વરુણ, હે યુગલ મહાબલવાન ઉગ્રો, આ (અમારા અસ્તિત્વ)માં સર્વાધિક તેજસ્વી, અતિપ્રબળ વજ્રને સ્થાપિત કરો. જે કંઈ અમામાં દુર્ભાવ છે, જે ફાડનાર વાઘિયો-વૃત્તિ છે, જે છલભર્યો ભય છે—તે જ પર વિજયી બળથી તેને ચકનાચૂર કરો.
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
હે ઇન્દ્ર અને વરુણ, આ પ્રેરિત ધી (ધિયઃ)ના નેતા બનો, જેમ બે વૃષભો દૂધાળ ધેનુને આગળ દોરી જાય. તે મહાન ગૌ—સહસ્ર ધારાઓવાળી પયસથી પરિપૂર્ણ—ચરાગાહ તરફ જતી જેવી ગતિથી ચાલતી, અમને દૂધ દોહે.
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
બળની પૂર્ણતા વધારતી આ ધીઓ (પ્રેરણાઓ) સહાય માટે તમારી પાસે દોડની જેમ પહોંચી છે, હે યુવા સુદાનૂ. શ્રી માટે ગાયો જેમ, તેમ તેઓ સોમની પાસે ઊભી રહી. મારી ગીરો ઇન્દ્ર તરફ જાય છે; મારી મનીષાઓ (વિચાર-રચનાઓ) વરુણ તરફ.
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
અશ્વશક્તિના પોતાના બળથી, રથશક્તિના, અને પોષક વૃદ્ધિરૂપ નિત્ય ધનના અમે સ્વામી બનીએ. અને તે બે (ઇન્દ્ર–વરુણ), સદા નવી-નવી ઊતિઓ રચતા, અહીં અમારે માટે ધનની નિયમિત નિયુતો (જોડાણો) જોડે/સચવે.
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.