Rig Veda 4.4.2: Mandala 4, Sukta 4, Mantra 2

Sukta 4.4

Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.4)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तव भ्रमास आशुया पतन्त्यनु स्पृश धृषता शोशुचानः । तपूंष्यग्ने जुह्वा पतंगानसंदितो वि सृज विष्वगुल्काः ॥

Transliteration

táva bhramā́sa āśú-yā patánty ánu spṛśa dhṛṣatá śóśucānaḥ | tapū́ṃṣy agne júhvā pataṅgā́n asam-ditó ví sṛja víṣvag ulkā́ḥ ||

Translation

તારા ભ્રમરતા જ્વાલાઓ અતિશય વેગે ઉડી જાય છે; હે ધીર, દહકતા તું આગળ આગળ સ્પર્શ કર. હે અગ્નિ, તારી જુહ્વા (હવિર્લાડલ) વડે દહતા પતંગો સમાન પાંખવાળા કણોને બહાર ફેંક; અખંડિત રહી, સર્વ દિશાઓમાં તારા અગ્નિ-અંગારા વિખેરી દે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भ्रमासः: the whirling ones / roaming flames
• भ्रमासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भ्रम (प्रातिपदिक; ‘भ्रम’/‘भ्रमन्’)

• आशुयाः: swift
• आशुयाः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• पतन्ति: they fly / fall
• पतन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पत्

• अनु: along, after
• अनु: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• स्पृश: touch (you)!
• स्पृश: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्पृश्

• धृषता: boldly, with daring
• धृषता: करण (रीत्या/साधनभावेन)
• Type: Adverbial (Instr. of adj.)
• Root: धृष् (धृष्णु/धृष्ट-भावः; ‘धृषत्’)

• शोशुचानः: blazing, flaming
• शोशुचानः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: शुच् (Intensive/Desiderative-like redupl.; pres. part.)

• तपूंषि: heats / burnings
• तपूंषि: कर्म
• Type: Noun
• Root: तप् (तपस्/तपु-; here neut. pl.)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि

• जुह्वा: with the ladle / with the tongue (of offering)
• जुह्वा: करण
• Type: Noun
• Root: जुहू (प्रातिपदिक; ‘ladle/tongue’)

• पतंगान्: the flying ones / moths (fire-seekers)
• पतंगान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पतंग (प्रातिपदिक)

• असंदितः: unfettered / unbound
• असंदितः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: संदि/सन्द् (√सद्/√सन्ध् in sense ‘bind/fasten’; with privative a-)

• वि: apart, forth
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि

• सृज: release / send forth (you)!
• सृज: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सृज्

• विष्वक्: in every direction
• विष्वक्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: विष्वक् (अव्यय)

• उल्काः: firebrands / sparks
• उल्काः: कर्तृ (सृज-क्रियायाः फल/निर्गम्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: उल्का (प्रातिपदिक)