
Sukta 2.29
Gṛtsamada (Bhārgava)
Ādityas (especially Varuṇa and Mitra)
Triṣṭubh
આ સાત ઋચાવાળા ત્રિષ્ટુભ સૂક્તમાં ગૃત્સમદ આદિત્યોને—વિશેષ કરીને મિત્ર અને વરુણને—ઋત (બ્રહ્માંડિય તથા નૈતિક વ્યવસ્થા)ના રક્ષક તરીકે આવાહન કરે છે, જેથી છુપાયેલ દોષ અને આંતરિક વિમુખતા દૂર રહે. કવિ કરુણા, સત્યના “મધ્ય માર્ગ” પર યોગ્ય માર્ગદર્શન, તેમજ સમૃદ્ધિમાં અને “બૃહત્” (વિશાળ) એવી સામૂહિક વાણીમાં સતત ભાગીદારી માગે છે—જે આંતરિક વીર્યશક્તિથી પોષાય છે.
Mantra 1
धृतव्रता आदित्या इषिरा आरे मत्कर्त रहसूरिवागः । शृण्वतो वो वरुण मित्र देवा भद्रस्य विद्वाँ अवसे हुवे वः ॥
ધૃતવ્રત આદિત્યો! ઇષિર—ઉત્કટ શક્તિઓ—છુપા પ્રેરણા સમી રહસ્યમય દોષને મારે થી દૂર રાખો. હે દેવ વરુણ અને મિત્ર! તમે સાંભળો; ભદ્રના જાણકાર બની, સહાય માટે હું તમને આહ્વાન કરું છું.
Mantra 2
यूयं देवाः प्रमतिर्यूयमोजो यूयं द्वेषांसि सनुतर्युयोत । अभिक्षत्तारो अभि च क्षमध्वमद्या च नो मृळयतापरं च ॥
હે દેવો, તમે જ પ્રેરક પ્રજ્ઞા છો; તમે જ ઓજસ્ (બળ) છો. તમે અમારા દ્વેષોને દૂરથી જ હાંકી કાઢો. અધિપતિરૂપે અમારાં પ્રત્યે ક્ષમા-ધૈર્ય રાખો; આજે પણ અને પરે પણ અમારે ઉપર કૃપા કરીને અમને આરોગ્ય અને શાંતિ આપો.
Mantra 3
किमू नु वः कृणवामापरेण किं सनेन वसव आप्येन । यूयं नो मित्रावरुणादिते च स्वस्तिमिन्द्रामरुतो दधात ॥
તો પછી અમે તમને બીજાં કોઈ ઉપાયથી શું કરી શકીએ? માત્ર ઉપરછલ્લા લાભથી શું? હે મિત્ર-વરুণ અને અદિતિ, તમે અમારે માટે સ્વસ્તિ સ્થાપો; અને હે ઇન્દ્ર, મરુતો સાથે, તે કલ્યાણને દૃઢ કરો.
Mantra 4
हये देवा यूयमिदापयः स्थ ते मृळत नाधमानाय मह्यम् । मा वो रथो मध्यमवाळृते भून्मा युष्मावत्स्वापिषु श्रमिष्म ॥
હે દેવો, ખરેખર તમે જ તૃપ્તિ અને તાજગી આપનાર આપઃ (જળ) છો; દબાણમાં પરિશ્રમ કરનાર મને કૃપા કરો. તમારો રથ ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના મધ્ય માર્ગથી ભટકી ન જાય; અને તમારી સાથેના સિદ્ધિઓમાં અમે થાકી ન જઈએ.
Mantra 5
प्र व एको मिमय भूर्यागो यन्मा पितेव कितवं शशास । आरे पाशा आरे अघानि देवा मा माधि पुत्रे विमिव ग्रभीष्ट ॥
તમામાંથી એકે મારા માટે બહુ દોષ માપી કાઢ્યો છે—જેમ પિતા જુગારી પુત્રને તાડે તેમ. હે દેવો, ફાંસાં દૂર રહે, પાપો પણ દૂર રહે; પક્ષી-પકડનાર જેમ શિકારને ઝપટે તેમ, પુત્ર પર મને પકડી ન લો.
Mantra 6
अर्वाञ्चो अद्या भवता यजत्रा आ वो हार्दि भयमानो व्ययेयम् । त्राध्वं नो देवा निजुरो वृकस्य त्राध्वं कर्तादवपदो यजत्राः ॥
આજે અમારી તરફ વળો, હે યજનીય દેવો; હૃદયમાં ભય ધરાવતો હું તમામાં આશ્રય લઈ મુક્તિ પામું. હે દેવો, વરુણ-વૃત્તિ જેવી વાઘીયા બળની ગુપ્ત ઘાતથી અમને બચાવો; હે યજત્રાઓ, પતન કરાવનાર કર્તાથી પણ અમને બચાવો.
Mantra 7
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्त्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
હે વરુણ, મઘવનના પ્રિય—બહુ દાન આપનાર—તેની પ્રિય સાન્નિધ્યથી હું વંચિત ન થાઉં, અને શૂન્યતા તથા અભાવમાં ન પડી જાઉં. હે રાજન, સમૃદ્ધિના સુયમિત માર્ગથી હું ખસી ન જાઉં; અમે વિદથમાં વિશાળનું વચન બોલીએ, આંતરિક વીર્યથી સુવીર બનીને.
The hymn praises the Ādityas, with special focus on Mitra and Varuṇa—deities who uphold ṛta (truth and right order) and oversee both social and moral law.
It asks them to keep away hidden or “secret” fault, to be gracious to one under pressure, and to guide the worshipper on the true middle path without falling into error or loss.
It means speaking with clarity and greatness in the community or ritual assembly—truthful, expansive speech that reflects alignment with ṛta and is supported by inner strength (suvīra).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.