Rig Veda Sukta 62
Mandala 10Sukta 6211 Mantras

Sukta 62

Sukta 10.62

Rishi

Angirasa tradition (hymn addressed to the Angirases as a collective of seer-powers)

Devata

Angirasaḥ (often linked with Indra’s work of finding the cows; here directly invoked)

Chandas

Triṣṭubh (probable)

આ સૂક્ત અઙ્ગિરસોને યજ્ઞશક્તિઓની સામૂહિક વંશપરંપરા તરીકે આહ્વાન કરે છે. યજ્ઞ અને દક્ષિણા દ્વારા તેમણે ઇન્દ્રની મિત્રતા જીતી અને “અમૃતત્વ”માં એક હિસ્સો મેળવ્યો—એવું તે સ્મરે છે. અગ્નિમાંથી થયેલા તેમના તેજોમય જન્મને, તેમજ નવગ્વ અને દશગ્વ તરીકે પ્રસિદ્ધ તેમની સંગતિને યાદ કરાવી, તેઓ માનવી યજમાનને “પકડી રાખે” એવી પ્રાર્થના કરે છે—યજ્ઞપોષક મનુનું રક્ષણ કરે, દક્ષિણાને પ્રેરિત/ઝડપી કરે, આયુષ્ય વિસ્તારે, અને સમુદાયને વાજ (સમૃદ્ધિ, વિજયશક્તિ) પ્રાપ્ત થાય તેમ કરે.

Mantras

Mantra 1

ये यज्ञेन दक्षिणया समक्ता इन्द्रस्य सख्यममृतत्वमानश । तेभ्यो भद्रमङ्गिरसो वो अस्तु प्रति गृभ्णीत मानवं सुमेधसः ॥

જે યજ્ઞ અને દક્ષિણા દ્વારા અભિષિક્ત (સમક્ત) થયા છે, જેમણે ઇન્દ્રનું સખ્ય અને અમૃતત્વની અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી છે—હે અંગિરસો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. હે સુમેધસો (સુબુદ્ધિવાન), પ્રતિફળરૂપે માનવને સ્વીકારો અને તેને તમારા ગ્રહમાં ધારણ કરો.

Mantra 2

य उदाजन्पितरो गोमयं वस्वृतेनाभिन्दन्परिवत्सरे वलम् । दीर्घायुत्वमङ्गिरसो वो अस्तु प्रति गृभ्णीत मानवं सुमेधसः ॥

હે પિતૃઓ! તમે ગોમય (ગાય-સંબંધિત) ધનને ઉદ્ઘાટિત કર્યું; ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા વર્ષચક્રમાં વલ (વલ-આવરણ)ને ભેદી ખોલ્યું. હે અંગિરસો! તમારું દીર્ઘાયુત્વ થાઓ; હે સુમેધસો! પ્રતિફળરૂપે માનવને ગ્રહણ કરો.

Mantra 3

य ऋतेन सूर्यमारोहयन्दिव्यप्रथयन्पृथिवीं मातरं वि । सुप्रजास्त्वमङ्गिरसो वो अस्तु प्रति गृभ्णीत मानवं सुमेधसः ॥

તમે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા સૂર્યને તેના આરોહણ પર સ્થાપિત કર્યો; માતા પૃથ્વીને દિવ્ય રીતે વિસ્તારી. હે અંગિરસો! તમારું સુપ્રજાસ્ત્વ (સુસંતતિ) થાઓ; હે સુમેધસો! પ્રતિફળરૂપે માનવને ગ્રહણ કરો.

Mantra 4

अयं नाभा वदति वल्गु वो गृहे देवपुत्रा ऋषयस्तच्छृणोतन । सुब्रह्मण्यमङ्गिरसो वो अस्तु प्रति गृभ्णीत मानवं सुमेधसः ॥

આ નાભા તમારા ગૃહમાં મનોહર, તેજસ્વી વાણી ઉચ્ચારે છે; હે ઋષિઓ, દેવપુત્રો! તે સાંભળો. હે અંગિરસો! તમને સુબ્રહ્મણ્ય (બ્રહ્મ-વાણીનું શુભ, પોષક બળ) પ્રાપ્ત થાઓ; હે સુમેધસો! પ્રતિફળરૂપે માનવ સાધકને ગ્રહણ કરો.

Mantra 5

विरूपास इदृषयस्त इद्गम्भीरवेपसः । ते अङ्गिरसः सूनवस्ते अग्नेः परि जज्ञिरे ॥

નિશ્ચયે બહુરૂપા છે તે ઋષિઓ—અંતરના ગહન કંપનમાં સ્થિત. તેઓ અઙ્ગિરસો છે, તેમના પુત્રો; અગ્નિ—ઇચ્છાના અગ્નિ—માંથી સર્વત્ર પરિ જન્મેલા.

Mantra 6

ये अग्नेः परि जज्ञिरे विरूपासो दिवस्परि । नवग्वो नु दशग्वो अङ्गिरस्तमो सचा देवेषु मंहते ॥

જે અગ્નિમાંથી પરિ જન્મ્યા—બહુરૂપા—વિસ્તૃત દ્યૌમાંથી પરિ; ક્યારેક નવગ્વ, ક્યારેક દશગ્વ. દેવોમાં સહવાસે જે અઙ્ગિરસ-તત્ત્વે સર્વોત્કૃષ્ટ છે, તે મહાન બને છે.

Mantra 7

इन्द्रेण युजा निः सृजन्त वाघतो व्रजं गोमन्तमश्विनम् । सहस्रं मे ददतो अष्टकर्ण्यः श्रवो देवेष्वक्रत ॥

ઇન્દ્ર સાથે યુક્ત થઈ ગાયક-સ્તુતિકારો બહાર તરફ છોડે છે ગોમંત વ્રજ—કિરણોથી સમૃદ્ધ અને અશ્વિન, ઝડપી શક્તિઓથી ભરેલો. મને સહસ્રગુણ દાન આપતાં, અષ્ટકર્ણ્યોએ દેવોમાં મારા માટે શ્રવઃ—શ્રવણ-યશ—રચ્યું.

Mantra 8

प्र नूनं जायतामयं मनुस्तोक्मेव रोहतु । यः सहस्रं शताश्वं सद्यो दानाय मंहते ॥

હવે આ મનુ નિશ્ચયે પ્રગટ જન્મે અને ટોક્મા (મજબૂત અંકુર) સમો વધે. જે સહસ્રગણ અને શત-અશ્વ (સો ઝડપી શક્તિઓ)ને દાન માટે તત્કાળ વધારી મહાન કરે છે.

Mantra 9

न तमश्नोति कश्चन दिव इव सान्वारभम् । सावर्ण्यस्य दक्षिणा वि सिन्धुरिव पप्रथे ॥

તે ઊંચાઈને કોઈ પહોંચતો નથી—જેમ કોઈ સ્વર્ગના શિખરને પકડી લે એમ. સાવર્ણ્યની દક્ષિણા (દાન-શક્તિ) પૂરનાં નદી સમી વિસ્તરી ફેલાઈ છે.

Mantra 10

उत दासा परिविषे स्मद्दिष्टी गोपरीणसा । यदुस्तुर्वश्च मामहे ॥

અને શત્રુ દાસો પણ, આક્રમણમાં ઘેરીને આવે ત્યારે, અમારી દિશિત દૃષ્ટિ અને રક્ષક બળથી પરાજિત થાય છે; આમ અમે વિજયી થઈએ છીએ—યદુ અને તુર્વશ પર (પ્રતિરોધક રચનાઓ પર).

Mantra 11

सहस्रदा ग्रामणीर्मा रिषन्मनुः सूर्येणास्य यतमानैतु दक्षिणा । सावर्णेर्देवाः प्र तिरन्त्वायुर्यस्मिन्नश्रान्ता असनाम वाजम् ॥

સહસ્રદાન (હજારો દાન આપનાર) પ્રજાનાયક—આ મનુ—અહિત ન પામે; સૂર્ય સાથે પ્રયત્નશીલ બની તેની દક્ષિણા આગળ વધે. સાવર્ણ્યના દેવો તેની આયુઃપ્રાણને વિસ્તારે, જેમાં અમે અશ્રાંત રહી વાજ (શક્તિ-સમૃદ્ધિ) જીતીએ.

Frequently Asked Questions

They are a collective of ancient seer-priests, portrayed as born from Agni and working with Indra. In the hymn they represent powerful mantra and ritual forces that help humans win light, wealth, and spiritual attainment.

Dakṣiṇā is both the concrete offering to priests and a sacred “giving-power” that completes the sacrifice. The hymn treats right-giving as a force that aligns the rite with truth (Sūrya) and brings protection, prosperity, and lasting vitality.

That the patron-leader Manu not be harmed, that his dakṣiṇā move forward in the light of the Sun, and that the gods extend his life so the community may unweariedly win vāja—plenitude and victorious strength.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App