Sukta 56
Sukta 10.56
A luminous guiding power (likely Savitṛ/Puṣan-type ‘leader by light’, or a collective divine principle); precise devatā not determinable from excerpt alone
Trishtubh (likely; requires metrical verification)
આ સૂક્ત ‘ત્રીજા પ્રકાશ’ નામની માર્ગદર્શક જ્યોતિ પર મનન કરે છે, જે સાધકને ઊંચા મિલનસ્થાન તરફ દોરી જાય છે; ત્યાં દેહધારી જીવ તેજસ્વી બની દેવોને પ્રિય બને છે. તે ઉપરાંત પિતૃ અને દૈવી શક્તિઓ વિખેરાયેલી શક્તિઓને ફરી દેહમાં એકત્ર કરીને વ્યવસ્થા સ્થાપે છે; તેથી કઠિન પારાવારોમાં સુરક્ષિત ગતિ મળે છે અને સંતતિને નીચલા તથા ઉચ્ચ લોકોમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે—એવું પણ આ સૂક્ત પ્રતિબિંબિત કરે છે.
Mantras
Mantra 1
इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व । संवेशने तन्वश्चारुरेधि प्रियो देवानां परमे जनित्रे ॥
આ તારો એક આસન છે, અને પરે તે તારો બીજો; ત્રીજા પ્રકાશ (જ્યોતિ) દ્વારા તેમાં પ્રવેશ કર. દેહોના સંમિલન-સ્થાને તું મનોહર અને તેજસ્વી બની રહે—પરમ જનિત્રે (ઉચ્ચતમ જન્મસ્થાને) દેવોને પ્રિય.
Mantra 2
तनूष्टे वाजिन्तन्वं नयन्ती वाममस्मभ्यं धातु शर्म तुभ्यम् । अह्रुतो महो धरुणाय देवान्दिवीव ज्योतिः स्वमा मिमीयाः ॥
હે વાજિન્ (સમૃદ્ધિના સ્વામી), તારી તનૂ—દેહધારી શક્તિ—તને આગળ લઈ જઈ, અમારે માટે વાંછિત શાંતિ (શર્મ) સ્થાપે, અને તારા માટે પણ. અહિંસિત રહી, મહાન આધાર (ધરુણા) માટે, તું દેવો માટે સ્વર્ગમાં જેમ, તેમ પોતાનું જ્યોતિ માપી-વહેંચે.
Mantra 3
वाज्यसि वाजिनेना सुवेनीः सुवितः स्तोमं सुवितो दिवं गाः । सुवितो धर्म प्रथमानु सत्या सुवितो देवान्त्सुवितोऽनु पत्म ॥
તું વાજ્ય—સમૃદ્ધિ—છે; અને વાજિન દ્વારા તું અમને સુપથ પર વહન કરે છે. સુવિત (સુગતિ/સુચાલ) સ્તોત્રને આગળ ધપાવે છે; સુવિત સ્વર્ગ સુધી લઈ જાય છે. સુવિત જ ધર્મ છે—સત્યને પ્રથમ અનુસરતો; સુવિત દેવોને આગળ લઈ જાય છે; સુવિત માર્ગના પદચિહ્નને અનુસરે છે.
Mantra 4
महिम्न एषां पितरश्चनेशिरे देवा देवेष्वदधुरपि क्रतुम् । समविव्यचुरुत यान्यत्विषुरैषां तनूषु नि विविशुः पुनः ॥
એમના મહિમાથી પિતૃઓએ પણ અધિકાર પ્રાપ્ત કર્યો; દેવોએ દેવોમાં જ પોતાનો ક્રતુ (ઇચ્છાશક્તિ) અને બળ સ્થાપ્યાં. તેઓએ તેમને એકસાથે વિસ્તારી દીધાં; અને જે કંઈ અશાંત રીતે ઉછળતું-ફરતું હતું, તે ફરી એમના તનુઓમાં પ્રવેશી ગયું.
Mantra 5
सहोभिर्विश्वं परि चक्रमू रजः पूर्वा धामान्यमिता मिमानाः । तनूषु विश्वा भुवना नि येमिरे प्रासारयन्त पुरुध प्रजा अनु ॥
પોતાના સહો (શક્તિઓ) વડે તેમણે સર્વ રજઃ—આકાશીય વિસ્તારોને—ચારે તરફથી ઘેરી લીધા; પ્રાચીન, અમિત ધામોને માપી ગોઠવ્યા. સર્વ ભુવનને તેમણે પોતાની તનુઓમાં નિહાળી-સ્થાપ્યાં; અને સર્જન-રેખા પર પ્રજાઓના અનેકવિધ ભવનોને વિસ્તારી દીધાં.
Mantra 6
द्विधा सूनवोऽसुरं स्वर्विदमास्थापयन्त तृतीयेन कर्मणा । स्वां प्रजां पितरः पित्र्यं सह आवरेष्वदधुस्तन्तुमाततम् ॥
બે રીતે સૂનુઓએ સ્વર્વિદ અસુરને સ્થાપ્યો; ત્રીજા કર્મ વડે તેને સ્થિર કર્યો. પિતૃઓએ પોતાની પ્રજા—પિતૃય સહ (પૂર્વજ-બળ)—ને નીચલા લોકોમાં ગોઠવી; અને વિસ્તરેલો તંતુ પાથરી દીધો.
Mantra 7
नावा न क्षोदः प्रदिशः पृथिव्याः स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । स्वां प्रजां बृहदुक्थो महित्वावरेष्वदधादा परेषु ॥
જેમ નૌકા પૃથ્વીના દબાણભર્યા દિશામાર્ગો પાર કરે છે, તેમ સ્વસ્તિ-શક્તિઓ વડે સર્વ દુર્ગમ માર્ગો પાર કરો. વિશાળ સ્તુતિઓથી ગવાયેલો તે મહાન, પોતાની મહિમાથી, પોતાની જ પ્રજાને નીચલા લોકોમાં પણ અને ઉચ્ચ લોકોમાં પણ સ્થાપે છે.
Frequently Asked Questions
It points to a higher, guiding illumination—beyond ordinary perception—that allows entry into a more subtle ‘meeting-place’ and brings inner clarity and transformation.
Together they represent cosmic and ancestral powers that establish order and insight (kratu), showing that realization is supported by both divine law and ancestral continuity.
It can be recited for protection and right guidance—especially before travel or major transitions—focusing on svasti (well-being) and on gathering scattered energies back into calm, embodied steadiness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.