Rig Veda 10.46.6: Mandala 10, Sukta 46, Mantra 6

Sukta 10.46

Devata: Agni (damūnā) with Trita as an inner-fire motif

Chandas: Trishtubh (probable; verse-level confirmation needed)

Samhita Patha (Devanagari)

नि पस्त्यासु त्रितः स्तभूयन्परिवीतो योनौ सीददन्तः । अतः संगृभ्या विशां दमूना विधर्मणायन्त्रैरीयते नॄन् ॥

Transliteration

ní pastyā́su tritáḥ stabhūyán parivī́to yónau sīdad antáḥ | átaḥ saṅgṛ́bhyā viśā́ṁ damūnā́ vidhármaṇā yántrair ī́yate nṝ́n ||

Translation

નિવાસસ્થાનોમાં ત્રિત, સ્થિરતા સ્થાપીને, યોનિમાં અંદર બેઠો છે—આવરણથી વૃત. ત્યાંથી, વિશાઓને એકત્ર કરીને, દમૂના (ગૃહપતિ) વિધર્મણ (ઋત-વિધિ)ના જુએઓથી નરોને ચલાવે છે—તેમને નિયમિત કર્મમાં પ્રવર્તાવે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नि: down; in; into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (upasarga)

• पस्त्यासु: in the dwellings / homesteads
• पस्त्यासु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पस्त्य (prātipadika)

• त्रितः: Trita (a Vedic figure)
• त्रितः: Kartā
• Type: Noun
• Root: त्रित (proper name/prātipadika)

• स्तभूयन्: propping up; supporting; making firm
• स्तभूयन्: Kartā (with त्रितः)
• Type: Verb (participle)
• Root: स्तभ् (dhātu) + यन् (śatṛ)

• परिवीतः: wrapped around; encompassed; enclosed
• परिवीतः: Kartā (apposition to त्रितः)
• Type: Verb (participle)
• Root: परि-√वे (वे/वय् ‘to weave, wrap’) → वीत (kta)

• योनौ: in the womb; in the seat/abode
• योनौ: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: योनि (prātipadika)

• सीदत्: sits; settles down
• सीदत्: Kriyā (of त्रितः)
• Type: Verb
• Root: सद् (dhātu) (सीदति)

• अन्तः: within; inside
• अन्तः: Adhikaraṇa (adverbial)
• Type: Indeclinable (adverbial) / Noun-form
• Root: अन्तर् (prātipadika used adverbially)

• अतः: from there; then
• अतः: —
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (indeclinable)

• संगृभ्य: having seized; having grasped together
• संगृभ्य: Kriyā (prior action)
• Type: Verb (gerund)
• Root: सम्-√ग्रह् (dhātu) → गृभ्य (absolutive/gerund)

• विशाम्: of the clans/settlements; of the people
• विशाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha
• Type: Noun
• Root: विश् (prātipadika)

• दमूना: the house-lord; the one of the house (epithet)
• दमूना: Kartā
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: दमून (prātipadika; epithet ‘house-lord/house-dweller’)

• विधर्मणायन्त्रैः: by means of devices/contrivances for (special) ordinance/order
• विधर्मणायन्त्रैः: Karaṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: वि-धर्मन् (prātipadika) + यन्त्र (prātipadika)

• ईयते: goes; advances; sets in motion
• ईयते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: ई (dhātu) / इ (dhātu) ‘to go, move’ (Vedic: īyate)

• नॄन्: men; heroes
• नॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: नृ (prātipadika)