Rig Veda 10.45.5: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 5

Sukta 10.45

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

श्रीणामुदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः । वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा वि भात्यग्र उषसामिधानः ॥

Transliteration

śrīṇā́m udāró dharúṇo rayīṇā́ṃ manīṣā́ṇāṃ prā́rpaṇaḥ sómagopāḥ | vásuḥ sūnúḥ sáhaso apsú rājā́ ví bhāty ágre uṣásām idhānā́ḥ ||

Translation

તે શ્રી (તેજ)નો ઉદાર દાતા છે, રયિ (ધન-સંપત્તિ)નો આધાર છે, મનીષા (પ્રેરિત બુદ્ધિ/વિચાર)ને આગળ ધપાવનાર છે, અને સોમનો ગોપા (રક્ષક) છે. વસુ—સહસ (બળ)નો પુત્ર—અપ્સુ (જળોમાં) રાજા બની, ઉષાઓ (ઉષા-દેવીઓ) પહેલાં પ્રજ્વલિત થઈ, અગ્રે પ્રકાશિત થાય છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• श्रीणाम्: of prosperities / splendors
• श्रीणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘रयीणाम्’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: श्री (स्त्री. प्रातिपदिक) / √श्रि (आश्रयणे, शोभने) आधार

• उदारः: generous, noble
• उदारः: कर्तृ (विशेष्यः ‘राजा’/‘वसुः’)
• Type: Adjective
• Root: उदार (प्रातिपदिक)

• धरुणः: support, sustainer
• धरुणः: कर्तृ (सम्बोधन/वर्णनात्मकः — ‘आधारः’)
• Type: Noun
• Root: धरुण (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’)

• रयीणाम्: of riches, wealth
• रयीणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘धरुणः’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: रयि (पुं. प्रातिपदिक)

• मनीषाणाम्: of thoughts, insights
• मनीषाणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘प्रार्पणः’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: मनीषा (स्त्री. प्रातिपदिक)

• प्रार्पणः: bestower, giver (one who causes offering/attainment)
• प्रार्पणः: कर्तृ (वर्णनात्मकः — ‘प्रदानकर्ता/प्रेरकः’)
• Type: Noun
• Root: प्र-आर्पण (प्रातिपदिक; √ऋ/√अर् ‘गत्यर्पणयोः’ → आर्पण ‘अर्पण/प्रदान’)

• सोमगोपाः: guardian of Soma
• सोमगोपाः: कर्तृ (वर्णनात्मकः)
• Type: Noun
• Root: सोम-गोप (समास; गोप ‘रक्षक’)

• वसुः: good one; wealth (as a title: the beneficent)
• वसुः: कर्तृ (विशेष्यः ‘राजा’ इत्यादि)
• Type: Noun
• Root: वसु (पुं. प्रातिपदिक)

• सूनुः: son
• सूनुः: कर्तृ (वर्णनात्मकः)
• Type: Noun
• Root: सूनु (पुं. प्रातिपदिक)

• सहसः: of might, of strength
• सहसः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘सूनुः’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: सहस् (नपुं. प्रातिपदिक)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण (स्थान) — ‘राजा’/‘विभाति’
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘जल’)

• राजा: king, ruler
• राजा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (पुं. प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• भाति: shines
• भाति: क्रिया (कर्तृ: ‘राजा’)
• Type: Verb
• Root: √भा (दीप्तौ)

• अग्रे: in front, at the fore
• अग्रे: अधिकरण (काल/देश-निर्देशः) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (adverbial locative)
• Root: अग्र (नपुं. प्रातिपदिक)

• उषसाम्: of the dawns
• उषसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘अग्रे’ इत्यस्य (‘उषसाम् अग्रे’)
• Type: Noun
• Root: उषस् (स्त्री. प्रातिपदिक)

• इधानः: being kindled; blazing
• इधानः: कर्तृ-विशेषण (राज्ञः)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: इधान (वर्तमान कृदन्त; √इध् ‘दीप्तौ/वर्धने’)