Rig Veda 10.45.3: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 3

Sukta 10.45

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

समुद्रे त्वा नृमणा अप्स्वन्तर्नृचक्षा ईधे दिवो अग्न ऊधन् । तृतीये त्वा रजसि तस्थिवांसमपामुपस्थे महिषा अवर्धन् ॥

Transliteration

samudré tvā nṛmánā apsv àntar nṛcákṣā īdhe divó agna ū́dhan | tṛtī́ye tvā rájasi tasthivā́ṃsam apā́m upásthe mahiṣā́ avardhan ||

Translation

સમુદ્રના જળોમાં, અંદરથી, માનવ-ઇચ્છા તને પ્રજ્વલિત કરે છે; હે અગ્નિ, તું દ્યૌનું ઊધન (સ્તન) છે, ઋષિ-દૃષ્ટિથી દૃશ્ય. ત્રીજા રજસ (મધ્યલોક)માં સ્થિર ઊભેલા તને, જળોના ઉપસ્થમાં મહિષાઓ—મહાન શક્તિઓ—વધારે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समुद्रे: in the ocean
• समुद्रे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• त्वा: you (Agni)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नृमणाः: men (the man-minded/heroic ones)
• नृमणाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नृमणा (प्रातिपदिक; नृ + मना)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अन्तः: within
• अन्तः: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)

• नृचक्षाः: men-seeing ones (seers/men with vision)
• नृचक्षाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नृचक्षा (प्रातिपदिक; नृ + चक्षस्/चक्षा)

• ईधे: is kindled / is kindled for
• ईधे: —
• Type: Verb
• Root: इध् (धातु)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव् ‘sky, heaven’)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ऊधन्: udder; swelling source (of nourishment)
• ऊधन्: कर्म (उपमान/विशेष्य-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: ऊधन् (प्रातिपदिक)

• तृतीये: in the third
• तृतीये: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रजसि: in the region/space (rajas)
• रजसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• तस्थिवांसम्: standing / having stood
• तस्थिवांसम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: स्था (धातु) → तस्थिवांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपूर्ण/परफेक्ट्-भागवत्)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap/bosom
• उपस्थे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)

• महिषाः: buffaloes; mighty ones
• महिषाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• अवर्धन्: they increased / made grow
• अवर्धन्: —
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)