
Sukta 10.33
Pūṣan (inner guide) with Viśve Devāḥ as protectors
આ સૂક્તમાં પૂષનને “અંદર” ધારણ કરાતા આંતરિક માર્ગદર્શક તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે વિશ્વે દેવાઃ સમૂહરૂપે રક્ષક બની જોખમ અને શત્રુત્વપૂર્ણ શક્તિઓ સામે રક્ષણ આપે છે. તેમાં પ્રવાસ–રક્ષણનો ભાવ નૈતિક ઉપદેશ સાથે જોડાય છે: દેવતાઓના વ્રત (કોસ્મિક નિયમ/ઋત)નું ઉલ્લંઘન ન કરવું; અને સાચો વિસ્તાર યોગ્ય યોજન દ્વારા—દૈવી વ્યવસ્થასთან શિસ્તબદ્ધ સંરેખણ દ્વારા—સાધ્ય થાય છે.
Mantra 1
प्र मा युयुज्रे प्रयुजो जनानां वहामि स्म पूषणमन्तरेण । विश्वे देवासो अध मामरक्षन्दुःशासुरागादिति घोष आसीत् ॥
મને આગળ માટે જોડ્યા—માનવોમાંના આગેવાનો; હું અંદર પુષણને ધારણ કરીને લઈ જતો હતો. ત્યારે સર્વ દેવોએ મને રક્ષ્યો: “દુઃશાસુ આવી ગયો!”—એવો ઘોષ થયો.
Mantra 2
सं मा तपन्त्यभितः सपत्नीरिव पर्शवः । नि बाधते अमतिर्नग्नता जसुर्वेर्न वेवीयते मतिः ॥
મારા પાંજરાં સર્વ બાજુએ મને દહે છે—જાણે સોપત્નીઓ; અજ્ઞાન મને દબાવે છે—નગ્નતા, થાક. મારી મતિ ભયની જેમ કંપીને દૂર થતી નથી.
Mantra 3
मूषो न शिश्ना व्यदन्ति माध्य स्तोतारं ते शतक्रतो । सकृत्सु नो मघवन्निन्द्र मृळयाधा पितेव नो भव ॥
ઉંદરાં જેમ તેઓ મને—મારી મધ્યની શક્તિને—કોતરી ખાય છે, હે શતક્રતુ, તારા સ્તોતાને. હે મઘવન ઇન્દ્ર, એક વાર તો દયા કર; ત્યાર પછી પિતાની જેમ અમારો થા.
Mantra 4
कुरुश्रवणमावृणि राजानं त्रासदस्यवम् । मंहिष्ठं वाघतामृषिः ॥
ઋષિએ કુરુશ્રવણ—ત્રાસદસ્યુવ રાજાને—પસંદ કર્યો; જે વાઘતાઓ, વાણીના ગાયકોએ, માટે અતિ ઉદાર છે.
Mantra 5
यस्य मा हरितो रथे तिस्रो वहन्ति साधुया । स्तवै सहस्रदक्षिणे ॥
જેના રથમાં ત્રણ હરિત અશ્વો જોડાયેલા છે, જે સદ્માર્ગે અને કુશળ રીતે ગતિ કરે છે—તે સહસ્રદક્ષિણ, હજારો દાનશક્તિવાળો, અમારા સ્તુતિથી સ્તવિત થાઓ.
Mantra 6
यस्य प्रस्वादसो गिर उपमश्रवसः पितुः । क्षेत्रं न रण्वमूचुषे ॥
જેના વચનો વધતી મીઠાશથી પરિપૂર્ણ છે—ઉપમશ્રવસ (પિતાના પુત્ર)નાં આ ગીર—તેઓએ રમ્ય ક્ષેત્ર સમાન ઉચ્ચાર્યા છે: આત્મવૃદ્ધિ માટે વિસ્તૃત, પોષક ભૂમિ જેવી.
Mantra 7
अधि पुत्रोपमश्रवो नपान्मित्रातिथेरिहि । पितुष्टे अस्मि वन्दिता ॥
અહીં આવો, હે પુત્ર ઉપમશ્રવસ, મિત્રાતિથિનો નપાત્; પિતાના આધાર પર સ્થિત રહી હું તારો સ્તુતિકાર છું—તને વંદન અર્પું છું.
Mantra 8
यदीशीयामृतानामुत वा मर्त्यानाम् । जीवेदिन्मघवा मम ॥
જો હું અમૃતજનોમાં—અથવા મર્ત્યોમાં પણ—ઈશિત્વ ધારણ કરી શકું, તો મારામાં મઘવન જીવંત રહે: પૂર્ણતાનો સ્વામી, આત્મજીવનને ધારણ કરનાર.
Mantra 9
न देवानामति व्रतं शतात्मा चन जीवति । तथा युजा वि वावृते ॥
જે દેવોના વ્રત (ધર્મ-નિયમ)ને લાંઘે છે, તે તો સો આત્માઓ ધરાવતો હોય તોય જીવતો નથી. માત્ર યોગ્ય યોગ—સાચા જોડાણમાં—જ મનુષ્યને વિસ્તારે છે અને સત્ય-ભવન તરફ લઈ જાય છે.
Pūṣan is the Vedic guide of paths and safe passages. In this hymn he is presented as an inner guide—something the worshipper ‘carries within’ while moving through danger.
The Viśve Devāḥ are the ‘All-Gods,’ a collective form of divine protection. They represent the unified powers that guard the worshipper when threats arise and when one stays aligned with ṛta.
It teaches that no one truly thrives by crossing the gods’ law (vrata). Real growth and freedom come from ‘right yoking’—disciplined alignment of action and mind with divine order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.