
Sukta 10.22
Indra (invoked through inquiry/absence motif)
Likely Triṣṭubh (single verse; requires syllable count confirmation)
ઇન્દ્રને અર્પિત આ સૂક્ત “આજે ઇન્દ્રનો નાદ ક્યાં સાંભળાય છે?” એવા તીવ્ર ગેરહાજરીના પ્રશ્નથી શરૂ થાય છે; અને એ જ શંકા પ્રેરિત વાણી દ્વારા ઇન્દ્રને બોલાવતી આવાહન-હાકમાં ફેરવાય છે. પછી ઉપાસકોને દબાવતી શત્રુભાવપૂર્ણ, અધર્મી દસ્યુ/દાસ શક્તિઓને ઇન્દ્ર પરાજિત કરે એવી પ્રાર્થના કરે છે. અંતે સોમ-અર્પણના આમંત્રણ સાથે સમાપ્ત થાય છે: ઇન્દ્ર સોમપાન કરે, ગાયકનું રક્ષણ કરે, અને પ્રચુર, તેજસ્વી ધન તથા કલ્યાણ અર્પે.
Mantra 1
कुह श्रुत इन्द्रः कस्मिन्नद्य जने मित्रो न श्रूयते । ऋषीणां वा यः क्षये गुहा वा चर्कृषे गिरा ॥
ઇન્દ્ર ક્યાં સાંભળાય છે—આજે કયા જનસમૂહમાં તે મિત્ર સમો સાંભળાય છે? શું તે ઋષિઓના ગૃહમાં છે, કે ગુહ્યતામાં છુપાયેલો છે, જેને વાણી દ્વારા જાગૃત કરવામાં આવે છે?
Mantra 2
इह श्रुत इन्द्रो अस्मे अद्य स्तवे वज्र्यृचीषमः । मित्रो न यो जनेष्वा यशश्चक्रे असाम्या ॥
અહીં જ, અત્યારે, ઇન્દ્ર અમામાં સાંભળાય; આજે અમે વજ્રધારીને પ્રકાશમય ઋચાઓથી સ્તવીએ છીએ. મિત્ર સમો, જે જનસમૂહોમાં યશ અને સમ્યકતા સ્થાપે છે, તે અમામાં અક્ષય બળ રચે છે.
Mantra 3
महो यस्पतिः शवसो असाम्या महो नृम्णस्य तूतुजिः । भर्ता वज्रस्य धृष्णोः पिता पुत्रमिव प्रियम् ॥
તે અક્ષય મહાબળનો સ્વામી છે, મહાન નૃમ્ણનો પ્રબળ પ્રેરક. તે ધૃષ્ણ વજ્રને ધારણ કરે છે; પિતા જેમ પ્રિય પુત્રને પોષે તેમ—અમામાં આત્મબળની વધતી મહિમા પોષે છે.
Mantra 4
युजानो अश्वा वातस्य धुनी देवो देवस्य वज्रिवः । स्यन्ता पथा विरुक्मता सृजानः स्तोष्यध्वनः ॥
વાતના ધુનિરૂપ વેગોને—અશ્વોને—યુગમાં જોડતાં, હે વજ્રિન, દેવકાર્યમાં પ્રવૃત્ત દેવ, તું તેજસ્વી ગતિના વહેતા માર્ગો સ્થાપે છે; માર્ગને સર્જતો તું જ અધ્વનિ પર સ્તુતિરૂપ બને છે.
Mantra 5
त्वं त्या चिद्वातस्याश्वागा ऋज्रा त्मना वहध्यै । ययोर्देवो न मर्त्यो यन्ता नकिर्विदाय्यः ॥
તું તો નિશ્ચયે એ વાત-અશ્વો સાથે—ઋજુ અને તેજસ્વી—પોતાની સ્વશક્તિથી અમને વહન કરવા આવ્યો. એ અશ્વોના યાન્તા (ચાલક) મર્ત્ય નહિ, દેવ જ છે; તેમની ગુપ્ત ગતિને કોઈ સંપૂર્ણ રીતે જાણી શકતો નથી.
Mantra 6
अध ग्मन्तोशना पृच्छते वां कदर्था न आ गृहम् । आ जग्मथुः पराकाद्दिवश्च ग्मश्च मर्त्यम् ॥
પછી ઉત્સુક શોધક તમને બન્નેને પૂછે છે: કયા હેતુથી તમે અમારા ગૃહમાં આવ્યા? તમે દૂરથી આવ્યા છો—દિવમાંથી અને ગુપ્ત ભૂમિમાંથી—મર્ત્ય ક્ષેત્રમાં પ્રવેશીને.
Mantra 7
आ न इन्द्र पृक्षसेऽस्माकं ब्रह्मोद्यतम् । तत्त्वा याचामहेऽवः शुष्णं यद्धन्नमानुषम् ॥
હે ઇન્દ્ર, અમારી તરફ આવો અને અમારા ઉન્નત કરાયેલા બ્રહ્મ—પ્રેરિત વચનને બળ આપો. એ માટે અમે તમારી પાસે સહાય માગીએ છીએ: માનવવિરોધી શૂષ્ણને—માનવીય ઉન્નતિને અટકાવતી અંધકારી શક્તિને—વધ કરો.
Mantra 8
अकर्मा दस्युरभि नो अमन्तुरन्यव्रतो अमानुषः । त्वं तस्यामित्रहन्वधर्दासस्य दम्भय ॥
કર્મવિહોણો દસ્યુ અમ પર દબાણ કરે છે—અમન્તુ, અન્યવ્રત, અમાનુષ. હે અમિત્રહન, તે દાસની શસ્ત્રબળને ચૂર કરી દે; તેની છળકપટની શક્તિને તોડી નાંખ.
Mantra 9
त्वं न इन्द्र शूर शूरैरुत त्वोतासो बर्हणा । पुरुत्रा ते वि पूर्तयो नवन्त क्षोणयो यथा ॥
હે ઇન્દ્ર શૂર, તમે શૂરવીરો સાથે અમારા શૂર છો; અને હે બર્હણા, અમે તમારા સહાયથી પોષાતા છીએ. અનેક રીતે તમારી પૂર્તિઓ વહેતી નીકળે છે, જેમ વિશાળ નદીઓ ધરાઓ પર વહે.
Mantra 10
त्वं तान्वृत्रहत्ये चोदयो नॄन्कार्पाणे शूर वज्रिवः । गुहा यदी कवीनां विशां नक्षत्रशवसाम् ॥
હે વજ્રિવીર શૂર ઇન્દ્ર! વૃત્રહત્યાના સમયે, કઠિન ક્ષણે પણ, તું તે પુરુષોને પ્રેરિત કરે છે. અને જ્યારે કવિઓની પ્રજાઓ ગુહામાં છુપાય છે, ત્યારે તું જ તેમની અંદર ગુપ્ત બળ—નક્ષત્રસમાન તેજવાળું શવસ્—બની રહે છે.
Mantra 11
मक्षू ता त इन्द्र दानाप्नस आक्षाणे शूर वज्रिवः । यद्ध शुष्णस्य दम्भयो जातं विश्वं सयावभिः ॥
હે ઇન્દ્ર! દાનપ્રાપ્તિ કરાવનારી તે શક્તિઓ સાથે તું ત્વરિત આવ; હે વજ્રિવીર શૂર, આ સ્પર્ધાના ક્ષણે. કારણ કે તું શુષ્ણની દંભશક્તિને ચકનાચૂર કરી છે; અને તારા સખાભાવ-બળોથી જન્મેલું સર્વ સુરક્ષા અને ઋત-સ્થિતિમાં સ્થાપિત કર્યું છે.
Mantra 12
माकुध्र्यगिन्द्र शूर वस्वीरस्मे भूवन्नभिष्टयः । वयंवयं त आसां सुम्ने स्याम वज्रिवः ॥
હે શૂર ઇન્દ્ર! અમારો ગતિપથ કૂઠા માર્ગે વળી ન જાય; અમામાં સમૃદ્ધ આધાર-શક્તિઓ પ્રગટ થાઓ. હે વજ્રિવીર! તારી તે શક્તિઓના સુમ્ન—પોષક સુખમાં—અમે વારંવાર વસીએ.
Mantra 13
अस्मे ता त इन्द्र सन्तु सत्याहिंसन्तीरुपस्पृशः । विद्याम यासां भुजो धेनूनां न वज्रिवः ॥
હે ઇન્દ્ર, તારા તે આધાર-બળો અમામાં સ્થિર રહે—સત્ય, અહિંસક, અને નજીકથી સ્પર્શતા. હે વજ્રિવઃ, જેમ પ્રકાશની ગાયોનું દોહણ જાણવામાં આવે તેમ, અમે તેમની ભોગવટા અને ઉપયોગ જાણીએ.
Mantra 14
अहस्ता यदपदी वर्धत क्षाः शचीभिर्वेद्यानाम् । शुष्णं परि प्रदक्षिणिद्विश्वायवे नि शिश्नथः ॥
જ્યારે જાણકારોમાં ચેતન કુશળતાના બળે ધરતીના ક્ષેત્રો જાણે હાથ વિના, પગ વિના વધ્યા, ત્યારે તું શુષ્ણને ચારે તરફથી ઘેરી લીધો; અને સર્વજીવન માટે જમણી પરિક્રમા કરતાં, તેને નીચે પાડી ચુરચુર કરી દીધો.
Mantra 15
पिबापिबेदिन्द्र शूर सोमं मा रिषण्यो वसवान वसुः सन् । उत त्रायस्व गृणतो मघोनो महश्च रायो रेवतस्कृधी नः ॥
પી, પી જ ખરેખર, હે શૂર ઇન્દ્ર, સોમ; અમને હાનિ ન કર—તું ધનનો સ્વામી, પોતે જ ધનરૂપ. અને જે ગાય છે તે મઘવન ગાયકને રક્ષા કર; અમારે માટે મહાન અને તેજસ્વી સમૃદ્ધિ, રેવત રાય, રચી આપ.
A probing question: where is Indra heard today—among which people, in which hidden seat—inviting him through the power of speech.
The hymn shifts from inquiry to urgency: Indra is asked to become active, to recognize the worshippers, and to oppose hostile, inhuman, ‘other-law’ forces.
The decisive plea for Indra to crush the Dāsa/Dasyu’s weapon-force and deception—asserting Indra’s role as the breaker of oppression.
A direct ritual close: “Drink, drink the Soma,” protect the praising singer, and grant great, radiant abundance and wealth.
kuha śruta indraḥ
अकर्मा दस्युरभि नो अमन्तुरन्यव्रतो अमानुषः । त्वं तस्यामित्रहन्वधर्दासस्य दम्भय ॥pibā-pibed indra śūra somam
It dramatizes a felt distance from the god and turns that doubt into a powerful invitation: Indra is ‘made active’ by the hymn’s inspired speech and the offering.
In this context they represent hostile, disorderly forces that oppose the sacrificers—often described as ‘other-law’ and deceptive; the hymn asks Indra to break their power.
That Indra come to the rite, drink Soma, protect the praising singer and community, defeat harmful adversaries, and grant abundant, shining prosperity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.