
Sukta 10.20
Vāta / the inspiriting Breath (as carrier of bhadra)
આ સૂક્તની શરૂઆત વાતા—પ્રેરક શ્વાસ/પવન—ને પ્રાર્થના સાથે થાય છે કે તે ઉપાસકોમાં મનને યોગ્ય રીતે ગતિ આપતી મંગલ પ્રેરણા (ભદ્ર) ફૂંકી આપે. ત્યારબાદ તે યજ્ઞના સુરક્ષિત માર્ગ અને શાંતિરૂપ અગ્નિ તરફ વળે છે. અંતે કવિ પ્રેરિત વાણીનું અર્પણ કરીને પોષણ, બળ અને અસ્તિત્વમાં સ્થિર નિવાસની કામના કરે છે.
Mantra 1
भद्रं नो अपि वातय मनः ॥
ભદ્રતા અમારાં ઉપર—હા, અમારાં અંતરમાં પણ—વહેવા દે; સદ્પ્રેરણાના ઉપકારી પવનથી અમારું મન પ્રેરિત થાઓ.
Mantra 2
अग्निमीळे भुजां यविष्ठं शासा मित्रं दुर्धरीतुम् । यस्य धर्मन्त्स्वरेनीः सपर्यन्ति मातुरूधः ॥
હું અગ્નિને સ્તુતિ કરું છું—અમારા ભોગોના વહનકર્તા, સર્વથી યુવાન; શાસક, મિત્ર, અપ્રતિરોધ્ય. જેના અચળ ધર્મોને તેજસ્વી શક્તિઓ સેવાવે છે, જેમ માતાના સ્તનને સેવાવે છે—પોષક પરિપૂર્ણતા દોહી અમારા વિકાસ માટે લાવે છે.
Mantra 3
यमासा कृपनीळं भासाकेतुं वर्धयन्ति । भ्राजते श्रेणिदन् ॥
જેનને અર્પણના મુખો વધારતા જાય છે—અગ્નિ, સૂક્ષ્મમાં વસતો જ્વાલા, જેના ધ્વજરૂપે પ્રકાશ છે; તે તેજે ચમકે છે, અમારી શક્તિઓને સુસંગત શ્રેણીઓમાં ગોઠવતો.
Mantra 4
अर्यो विशां गातुरेति प्र यदानड्दिवो अन्तान् । कविरभ्रं दीद्यानः ॥
આર્ય—જનસમુદાયોના માર્ગનો મહાન માર્ગદર્શક—આગળ વધે છે; જ્યારે તે દ્યૌના અંતો સુધી વિસ્તરે છે, ત્યારે કવિ (ઋષિ) આંતરથી પ્રકાશિત વાદળ સમો દીપ્તિમાન બની માર્ગ પ્રગટ કરે છે.
Mantra 5
जुषद्धव्या मानुषस्योर्ध्वस्तस्थावृभ्वा यज्ञे । मिन्वन्त्सद्म पुर एति ॥
માનવના હવ્યમાં આનંદ પામીને, તે યજ્ઞમાં ઋભુવત્ (કુશળ-શક્તિમાન) ઊર્ધ્વ ઊભો રહ્યો છે; સદ્મ (નિવાસ/ગૃહ) ને વિસ્તારી, તે પુરઃ—અગ્રે—જાય છે, કર્મયાત્રાનું નેતૃત્વ કરે છે.
Mantra 6
स हि क्षेमो हविर्यज्ञः श्रुष्टीदस्य गातुरेति । अग्निं देवा वाशीमन्तम् ॥
કારણ કે તે જ ક્ષેમ—શાંતિ અને સુરક્ષિત સુખ—છે; હવિર્યજ્ઞ સ્વરૂપ છે; તેની શ્રુષ્ટિ (આજ્ઞાપાલન/સેવાભાવ) વડે માર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે. દેવો વિજયઘોષ વહન કરનાર બળવાન અગ્નિ તરફ ગતિ કરે છે.
Mantra 7
यज्ञासाहं दुव इषेऽग्निं पूर्वस्य शेवस्य । अद्रेः सूनुमायुमाहुः ॥
યજ્ઞમાં વિજયી એવા અગ્નિની સેવા હું ઇચ્છું છું—પૂર્વકાળના, કલ્યાણકારી. તેને ‘અદ્રિ’ (શિલા/પર્વત)નો પુત્ર—આયુ (જીવન) સ્વરૂપ—એમ કહે છે.
Mantra 8
नरो ये के चास्मदा विश्वेत्ते वाम आ स्युः । अग्निं हविषा वर्धन्तः ॥
અમારી પાસે જે કોઈ મનુષ્યો આવે—તે બધા તમારાં સૌહાર્દ અને સમરસતામાં પ્રવેશે. હવિષથી અગ્નિને વધારતા—અગ્નિમાં સર્વજનનું જીવન એકત્ર થાય.
Mantra 9
कृष्णः श्वेतोऽरुषो यामो अस्य ब्रध्न ऋज्र उत शोणो यशस्वान् । हिरण्यरूपं जनिता जजान ॥
કૃષ્ણ, શ્વેત અને અરુણ—એના માર્ગો છે; બ્રધ્ન (ભૂરા), ઋજ્ર (સીધા) અને શોણ (લાલ) પણ—યશસ્વી. જનિતા (સર્જક)એ હિરણ્યરૂપ શક્તિને જન્મ આપી—અગ્નિનું બહુવર્ણી તેજ પ્રગટ કર્યું.
Mantra 10
एवा ते अग्ने विमदो मनीषामूर्जो नपादमृतेभिः सजोषाः । गिर आ वक्षत्सुमतीरियान इषमूर्जं सुक्षितिं विश्वमाभाः ॥
હે અગ્નિ, એમ જ વિમદે તને મનીષા—પ્રેરિત વિચાર—અર્પી છે; હે ઊર્જાના નપાત્, અમૃતજન સાથે એકસૂરતામાં. આગળ વધતો તે સુમતિ વહન કરતી વાણી તારી પાસે લાવ્યો; અમારા માટે ઇષા, ઊર્જા અને સુસ્થિર નિવાસ—આ સર્વને પ્રકાશિત કર્યો.
It asks Vāta (the inspiriting Wind/Breath) to bring bhadra—auspicious, right inspiration—into us so the mind moves in a wholesome direction, and it seeks Agni’s guidance for peace and a clear path.
Vāta represents the incoming current of inspiration and vitality, while Agni represents the ordered sacrificial fire that makes that inspiration effective—turning it into a stable path, protection (kṣema), and blessings.
It asks for iṣa (impulse/provision), ūrj (sustaining strength), and sukṣiti (secure dwelling or well-being), understood as both outer prosperity and inner steadiness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.