Rig Veda 10.161.3: Mandala 10, Sukta 161, Mantra 3

Sukta 10.161

Rishi: Traditionally connected with Atharvanic healing/āyuṣya strands; exact RV r̥ṣi attribution for 10.161 is uncertain in common recensions (late Maṇḍala 10 healing hymns).

Devata: Indra (as leader across durita) with āyuṣya/healing intent; verse invokes Indra explicitly.

Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (late Maṇḍala 10 style); exact metrical classification may vary by pada-scansion.

Samhita Patha (Devanagari)

सहस्राक्षेण शतशारदेन शतायुषा हविषाहार्षमेनम् । शतं यथेमं शरदो नयातीन्द्रो विश्वस्य दुरितस्य पारम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.161.3

Transliteration

sahasrākṣeṇa śataśāradena śatāyuṣā haviṣāhārṣam enam | śataṃ yathemáṃ śarádo nayātīndró víśvasya duritásya pārám ||

Translation

સહસ્ર-અક્ષિ (હજાર નેત્રવાળી) શક્તિથી, શત-શારદ (સો શરદઋતુઓ) અને શત-આયુષ (સો ગણી આયુષ્યશક્તિ) સાથે, હવિષા—અર્પણ દ્વારા—મેં એને અહીં લાવ્યો છું; જેથી ઇન્દ્ર આ જીવને સો ઋતુઓ સુધી આગળ લઈ જાય અને સર્વ દુરીત (દુઃખ-દોષ)ના પારના કિનારે પહોંચાડે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्राक्षेण: with the thousand-eyed (one)
• सहस्राक्षेण: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: सहस्राक्ष (प्रातिपदिक; सहस्र + अक्षि) अथवा अक्षि- (नेत्र)

• शतशारदेन: with (power) of a hundred autumns/years
• शतशारदेन: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: शतशारद (प्रातिपदिक; शत + शारद ‘autumnal/yearly’)

• शतायुषा: with a hundredfold lifespan; long-lived
• शतायुषा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: शतायुस् (प्रातिपदिक; शत + आयुस्) अथवा आयुस्-

• हविषा: with oblation
• हविषा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• आ: towards; unto (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• अर्षम्: (he/it) drove/caused to flow; I/one drove (aorist form used in mantra)
• अर्षम्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: ऋष् (धातु; ‘to flow/move, rush’)

• एनम्: him; this one
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-श्रुति)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (परिमाण) / Viśeṣaṇa
• Type: Numeral
• Root: शत (संख्यावाचक प्रातिपदिक)

• यथा: as; so that
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (निपात/सम्बन्धाव्यय)

• इमम्: this (one)
• इमम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शरदः: autumns; years
• शरदः: Karma (काल-परिमाण) / Adhikaraṇa (काल)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• नयाति: leads; brings
• नयाति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: नी (धातु; ‘to lead’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all; of the whole
• विश्वस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• दुरितस्य: of misfortune/evil
• दुरितस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक; ‘evil, distress, sin’)

• पारम्: the far shore; the end (beyond)
• पारम्: Karma (गन्तव्य/प्राप्य)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक; ‘far shore, end’)