
Sukta 10.142
Agni
આ ટૂંકું અગ્નિ-સ્તુતિગીત ઉપાસકની અગ્નિ પરની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા દર્શાવે છે—અગ્નિ જ એકમાત્ર નિશ્ચિત આશ્રય છે—અને હાનિ તથા નિયમભંગ કરનારાઓથી “ત્રિ-રક્ષિત” સુરક્ષા માટે પ્રાર્થના કરે છે. ત્યારબાદ તે અગ્નિને એકતામાં બાંધનાર અને વ્યવસ્થા સ્થાપનાર શક્તિ તરીકે ચિતરે છે—ઘણી ગતિઓને એક જ યોગ્ય માર્ગ પર લાવનાર. અંતે, દેવના આવવા-જવા સાથે શુભ વૃદ્ધિ અને જળની છબીઓ (દૂર્વા ઘાસ, તળાવો, કમળો) જોડાયેલી હોવાનું દર્શાવીને સમાપ્ત થાય છે.
Mantra 1
अयमग्ने जरिता त्वे अभूदपि सहसः सूनो नह्यन्यदस्त्याप्यम् । भद्रं हि शर्म त्रिवरूथमस्ति त आरे हिंसानामप दिद्युमा कृधि ॥
હે અગ્નિ, આ સ્તોતૃ તારી સાથે એકરૂપ થયો છે, હે સહસના પુત્ર; કારણ કે પ્રાપ્ત કરી શકાય એવો બીજો કોઈ નિશ્ચિત આશ્રય નથી. તારો આશ્રય તો કલ્યાણકારી, ત્રિ-રક્ષિત છે; હિંસા કરનારાઓના પ્રહારને દૂર હટાવ, અને અમારા ચારે તરફ તેજસ્વી રક્ષા સ્થાપિત કર.
Mantra 2
प्रवत्ते अग्ने जनिमा पितूयतः साचीव विश्वा भुवना न्यृञ्जसे । प्र सप्तयः प्र सनिषन्त नो धियः पुरश्चरन्ति पशुपा इव त्मना ॥
હે અગ્નિ, તારો જન્મ પિતાને શોધતો આગળ વધે છે; શક્તિશાળી સાથી સમાન તું સર્વ ભૂવનોને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવે છે. સાત (સપ્ત) આગળ જાય છે; તેઓ અમારી ધીઓને આગળ ધપાવે છે અને અમારે માટે જીતે છે—આત્મબળે આગળ ચાલતા, જાણે પશુપાલક ગોપાલો આંતરિક ગાયો (જ્ઞાનકિરણો)ની રક્ષા કરતા હોય તેમ.
Mantra 3
उत वा उ परि वृणक्षि बप्सद्बहोरग्न उलपस्य स्वधावः । उत खिल्या उर्वराणां भवन्ति मा ते हेतिं तविषीं चुक्रुधाम ॥
અને હે અગ્નિ, વિશાળ અવકાશમાં આસનસ્થ, સ્વધાવાન, તું ખરેખર ચારે તરફથી આવરીને (માર્ગ) પસંદ કરે છે. અને પડતર ભૂમિઓ પણ ઉર્વરા ખેતરો બની જાય છે. અમે તારી હેતિ—શસ્ત્રને, તારી તીવ્ર શક્તિને—ક્રોધિત ન કરીએ; પરંતુ તારો તેજ અમારું વૃદ્ધિરૂપ બને.
Mantra 4
यदुद्वतो निवतो यासि बप्सत्पृथगेषि प्रगर्धिनीव सेना । यदा ते वातो अनुवाति शोचिर्वप्तेव श्मश्रु वपसि प्र भूम ॥
જ્યારે તું ઊંચા પ્રદેશોથી નીચા પ્રદેશોમાં બેઠો બેઠો ગમે છે, ત્યારે વિજયી સેનાની જેમ તું પૃથક્ પૃથક્ ફાટી આગળ વધે છે. અને જ્યારે પવન તારા પાછળથી વહે છે, ત્યારે તારી જ્વાળા નાઈ જેમ દાઢી મુંડે તેમ ધરતીને મુંડે છે—ભૂમિને સાફ કરી નવી યોગ્ય વૃદ્ધિ માટે જગ્યા કરે છે.
Mantra 5
प्रत्यस्य श्रेणयो ददृश्र एकं नियानं बहवो रथासः । बाहू यदग्ने अनुमर्मृजानो न्यङ्ङुत्तानामन्वेषि भूमिम् ॥
તેની સામે રેખાઓ દેખાય છે—ઘણા રથો એક જ માર્ગમાં પ્રવેશે છે. હે અગ્નિ, જ્યારે તું પોતાના બાહુઓથી ઘસીને શુદ્ધ કરતો, નીચે તરફ પથરાયેલી ધરતી પર અનુસંધાન કરે છે, ત્યારે તું માર્ગોને એક કરે છે—છૂટાછવાયા ગતિપ્રવાહોને એક જ યોગ્ય દિશાવાળી ગતિમાં ગોઠવે છે.
Mantra 6
उत्ते शुष्मा जिहतामुत्ते अर्चिरुत्ते अग्ने शशमानस्य वाजाः । उच्छ्वञ्चस्व नि नम वर्धमान आ त्वाद्य विश्वे वसवः सदन्तु ॥
ઉઠ—તારા બળો અવરોધોને ત્યજી દે; ઉઠ—તારી જ્યોતિ; ઉઠ—હે અગ્નિ, પ્રયત્નશીલ માટે બળના સમૃદ્ધ વાજો. સીધો ઊભો થા; વધતી ભક્તિમાં નમ: આજ તારા અંદર સર્વ વસુઓ આસન ગ્રહણ કરે.
Mantra 7
अपामिदं न्ययनं समुद्रस्य निवेशनम् । अन्यं कृणुष्वेतः पन्थां तेन याहि वशाँ अनु ॥
આ જળોનો નીચે તરફ લઈ જતો માર્ગ છે, સમુદ્રનું નિવાસસ્થાન. અહીંથી તું પોતે માટે બીજો માર્ગ રચ; તે માર્ગે જા, વશા (ઇચ્છાશક્તિના પ્રેરક સંકેતો)ને અનુસરીને.
Mantra 8
आयने ते परायणे दूर्वा रोहन्तु पुष्पिणीः । ह्रदाश्च पुण्डरीकाणि समुद्रस्य गृहा इमे ॥
તારા આગમન અને પ્રસ્થાનના માર્ગે દૂર્વા ઘાસો પુષ્પિત થઈ ઉગે. સરોવરો અને શ્વેત પુન્ડરીક (કમળ) રહે—આ સમુદ્ર-ગહનનાં નિવાસસ્થાનો છે.
It centers on trusting Agni as the only secure refuge, asking him to keep harm and hostile forces far away and to set a bright protective boundary around the worshipper.
The phrase suggests a perfectly secured protection—symbolically guarded on all sides (and often understood as protection across multiple levels: physical, vital, and mental/spiritual).
They function as an auspicious closing blessing: when Agni’s presence and guidance are established, the world becomes orderly and fertile—signaled by dūrvā grass, lakes, and white lotuses.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.