
Sukta 10.134
Indra (with implicit Devī Janitrī as generative power)
આ સૂક્ત ઇન્દ્રની સ્તુતિ વિશાળ, જગતને વિસ્તૃત કરનાર સર્વાધિપતિ તરીકે કરે છે. તેની શક્તિ માત્ર શૌર્યમય નથી; તે શુભ માતૃશક્તિ એવી દેવી જનિત્રી દ્વારા પ્રગટ થયેલી સર્જક શક્તિ તરીકે પણ વર્ણાય છે. સ્વર્ગ અને પૃથ્વીને વિસ્તૃત કરવી, વિરોધને ધ્રુજાવી દૂર કરવો—ઇન્દ્રનાં આ વૈશ્વિક કર્મો સોમ પિરસનારને સ્પષ્ટ સહાયરૂપ બને છે અને રયિ (સમૃદ્ધિ અને પરિપૂર્ણતા) આપે છે, એવો અહીં સંબંધ બાંધવામાં આવ્યો છે. અંતે, કોઈ દેવને અવરોધ ન કરનાર, પંથભેદરહિત આદરની પ્રતિજ્ઞા સાથે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે; અને “મંત્ર-શ્રવણ” દ્વારા આંતરિક ઊર્ધ્વગતિ—યોગ્ય શ્રવણથી જાણે પાંખો લાગી જાય તેમ—સૂચવાય છે.
Mantra 1
उभे यदिन्द्र रोदसी आपप्राथोषा इव । महान्तं त्वा महीनां सम्राजं चर्षणीनां देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
હે ઇન્દ્ર, જ્યારે તું ઉષા જેમ વિસ્તરીને આકાશ અને પૃથ્વી—બન્ને રોદસીને—વિસ્તૃત કરી, ત્યારે દેવ માતાએ તને જન્મ આપ્યો: મહાન, મહિમાવંત વિસ્તારોનો સમ્રાટ, જનસમુદાયોના અધિપતિ. કલ્યાણકારી માતાએ તને જન્મ આપ્યો.
Mantra 2
अव स्म दुर्हणायतो मर्तस्य तनुहि स्थिरम् । अधस्पदं तमीं कृधि यो अस्माँ आदिदेशति देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
હે ઇન્દ્ર! દુર્હણ (કાબૂમાં ન આવનાર) એવા મર્ત્યને નીચે પાડી દે; તેની પડતીને દૃઢ કરી દે. જે કોઈ અમને હાનિ માટે નિશાન બનાવે, તેને અધઃપદે—નીચલા સ્થાનમાં—સ્થાપિત કર. કારણ કે દેવ, ભદ્રા જનિત્રી (દિવ્ય શુભ માતા)એ તને જન્મ આપ્યો છે; ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે.
Mantra 3
अव त्या बृहतीरिषो विश्वश्चन्द्रा अमित्रहन् । शचीभिः शक्र धूनुहीन्द्र विश्वाभिरूतिभिर्देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
હે અમિત્રહન (શત્રુહંતા)! તે વિશાળ, સર્વચન્દ્ર (સર્વપ્રકાશમાન) પ્રેરણાઓને નીચે ઉતારી દે. હે શક્ર! તારી શક્તિઓથી વિરોધોને ધૂણી નાખ; હે ઇન્દ્ર! તારી સર્વ સહાયોથી. કારણ કે દેવ, ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે; ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે.
Mantra 4
अव यत्त्वं शतक्रतविन्द्र विश्वानि धूनुषे । रयिं न सुन्वते सचा सहस्रिणीभिरूतिभिर्देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
હે શતક્રતુ ઇન્દ્ર! જ્યારે તું સર્વ વિરોધોને ધૂણીને દૂર કરે છે, ત્યારે સુન્વત (સોમ પિરસનાર) પાસે સહસ્રિણિ—હજારગણી—સહાયોથી આવી પડ; અને રયિ (સમૃદ્ધિ, પૂર્ણતા) તેને સહજ દાન સમાન આપ. કારણ કે દેવ, ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે; ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે.
Mantra 5
अव स्वेदा इवाभितो विष्वक्पतन्तु दिद्यवः । दूर्वाया इव तन्तवो व्यस्मदेतु दुर्मतिर्देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
પસીના જેમ ઝાડીને ફેંકાય તેમ, ચમકતા બાણો સર્વ દિશાઓમાં દૂર ઉડી જાય. અને દૂર્વા ઘાસના ફેલાતા તંતુઓ જેમ, તેમ દુર્મતિ—કુવિચાર—અમારાથી દૂર થઈ વિખેરાઈ જાય. કારણ કે દેવીએ—ભદ્રા જનિત્રી, શુભ જનની—તને જન્મ આપ્યો છે; ભદ્રા જનિત્રીએ તને જન્મ આપ્યો છે.
Mantra 6
दीर्घं ह्यङ्कुशं यथा शक्तिं बिभर्षि मन्तुमः । पूर्वेण मघवन्पदाजो वयां यथा यमो देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ॥
જેમ કોઈ લાંબો અંકુશ ધારણ કરે, તેમ હે મંતુમઃ—પ્રજ્ઞાવાન શક્તિ—તું દિશા આપતી અસરકારક શક્તિ ધારણ કરે છે. હે મઘવન્—દાનવીર—પૂર્વજોના પથ પર, યમ જેમ માર્ગ સ્થાપ્યો તેમ, અમે અડગ પ્રેરણાથી આગળ વધીએ. દેવીએ—ભદ્રા જનિત્રી, શુભ જનની—શુભ જન્મ ઉત્પન્ન કરે; ભદ્રા જનિત્રીએ ઉત્પન્ન કરે.
Mantra 7
नकिर्देवा मिनीमसि नकिरा योपयामसि मन्त्रश्रुत्यं चरामसि । पक्षेभिरपिकक्षेभिरत्राभि सं रभामहे ॥
અમે કોઈ દેવને ઘટાડતા નથી, કોઈને અવરોધતા નથી; મંત્રશ્રુતિમાં—મંત્રના શ્રવણમાં—અમે ચાલીએ છીએ. પાંખોથી અને સહાયક પાંખડીઓથી, અહીં અમે એકત્ર થઈ પકડી લઈએ છીએ—અંતર ઉડાનથી ઊંચે ઊઠતા.
The main deity is Indra, praised as a universal king and helper of the Soma-offerer. The hymn also hints at Devī Janitrī, an auspicious Mother-power who ‘brings forth’ Indra’s strength.
It means the divine “Mother” or generative power. In RV 10.134, it suggests that Indra’s victorious force is rightly born from an auspicious creative source, not merely raw power.
The closing verse stresses harmony and right practice: the worshipper should not insult or block any deva. Instead, one should live in “mantra-śruti,” attentive hearing of sacred speech, which helps the mind ‘take wing’ toward clarity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.