
Sukta 10.118
Agni
Gāyatrī (probable; compact 3-pāda structure typical of gāyatrī-style address)
આ સંક્ષિપ્ત અગ્નિ-સૂક્તમાં દર્શાવવામાં આવે છે કે યથાવિધિ પ્રજ્વલિત કરાયેલ યજ્ઞાગ્નિ ઊંચે ઊઠે છે, ઘીમાં આનંદ પામે છે, અને શત્રુભાવથી હવિષ ‘ગળી જનાર’ (અત્રિણ) ને પાતાળે પાડી અર્પણનું રક્ષણ કરે છે. અમર ગૃહપતિ (નિવાસનો અધિપતિ) તરીકે અગ્નિની સ્તુતિ કરીને કહે છે કે મર્ત્યોમાં આવાહિત થયેલો તે રક્ષા કરવા, શુદ્ધ કરવા, અને વિધિને યોગ્ય ક્રમમાં સ્થાપિત કરવા માટે બોલાવવામાં આવે છે.
Mantra 1
अग्ने हंसि न्यत्रिणं दीद्यन्मर्त्येष्वा । स्वे क्षये शुचिव्रत ॥
હે અગ્નિ, મર્ત્યોમાં દીપ્તિમાન, તું અત્રિણ—ભક્ષક, અર્પણ-ચોર—ને સંહાર કરે છે; પોતાના ક્ષયમાં, પોતાના તેજના ગૃહમાં, તું શુચિવ્રત બની સ્થિર રહે છે.
Mantra 2
उत्तिष्ठसि स्वाहुतो घृतानि प्रति मोदसे । यत्त्वा स्रुचः समस्थिरन् ॥
તુ ઊઠે છે—સ્વાહુત (સુ-આહુત, યોગ્ય રીતે આહ્વાનિત)—અને ઘૃત (ઘી/ઘૃત-તેજ)ની ધારાઓમાં આનંદ પામે છે; કારણ કે સ્રુચો (યજ્ઞ-ચમચા)એ તને તારા સ્થાને દૃઢ રીતે સ્થાપિત કર્યો છે—અર્પણની યોગ્ય સમસ્થિતિમાં સ્થિર.
Mantra 3
स आहुतो वि रोचतेऽग्निरीळेन्यो गिरा । स्रुचा प्रतीकमज्यते ॥
આહ્વાન થતાં તે વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે—અગ્નિ, ઇળેન્ય, ગિરા (મંત્રવાણી) દ્વારા; સ્રુચા વડે તેનું પ્રતિક (અગ્રભાગ) અભિષિક્ત થાય છે—તેનું પ્રગટ મુખ કર્મ માટે સજ્જ થાય છે.
Mantra 4
घृतेनाग्निः समज्यते मधुप्रतीक आहुतः । रोचमानो विभावसुः ॥
ઘૃતથી અગ્નિ સર્વથા અભિષિક્ત થાય છે; આહુતિથી આહ્વાનિત, તેનું મુખ મધુર મધુસમાન છે. તેજસ્વી વિભાવસુ સર્વત્ર પ્રકાશ ફેલાવે છે, પ્રકાશ-ધનની વિભૂતિ વહેંચે છે.
Mantra 5
जरमाणः समिध्यसे देवेभ्यो हव्यवाहन । तं त्वा हवन्त मर्त्याः ॥
જ્વાલામાં વૃદ્ધિ પામતો તું દેવો માટે પ્રજ્વલિત થાય છે, હવ્યવાહન! તને મર્ત્યો આહ્વાને છે—કારણ કે તારા દ્વારા જ તેમની ઉર્ધ્વગતિને માર્ગ મળે છે.
Mantra 6
तं मर्ता अमर्त्यं घृतेनाग्निं सपर्यत । अदाभ्यं गृहपतिम् ॥
મર્ત્યો ઘૃતથી તે અમર્ત્ય અગ્નિની સેવા કરે છે—અદાભ્ય, ગૃહપતિ; આત્માના ગૃહનો અધિપતિ.
Mantra 7
अदाभ्येन शोचिषाग्ने रक्षस्त्वं दह । गोपा ऋतस्य दीदिहि ॥
હે અગ્નિ, અદાભ્ય (અજેય) શોચિષા વડે તું રક્ષસ્ને દહન કર; ઋતનો ગોપા બની દીપ્ત થા—અમારા અંદર ધર્મ-વ્યવસ્થાનું રક્ષણ કર.
Mantra 8
स त्वमग्ने प्रतीकेन प्रत्योष यातुधान्यः । उरुक्षयेषु दीद्यत् ॥
હે અગ્નિ, તું તારા પ્રતીક (પ્રગટ સ્વરૂપ) વડે યાતુધાન્ય—માયાવી ભક્ષકોને પાછા હંકાર; ઉરુક્ષયોમાં દીપ્ત થા, યાત્રા માટે વિશાળ ક્ષેમ સ્થાપિત કર.
Mantra 9
तं त्वा गीर्भिरुरुक्षया हव्यवाहं समीधिरे । यजिष्ठं मानुषे जने ॥
ઉરુક્ષય, હવ્યવાહ—એ તને ગીર્ભિઃ (સ્તુતિઓ) વડે સમિધે છે; માનુષ જનામાં યજિષ્ઠ—યજ્ઞકર્મમાં સર્વાધિક સમર્થ તું છે.
It praises Agni as the sacred fire who becomes strong when properly invoked, enjoys ghee offerings, and protects the sacrifice by driving away harmful forces.
Atriṇa is a harmful ‘devourer’—a figure for anything that steals, spoils, or obstructs the offering (ritual error, hostility, or negative influence).
Gṛhapati means “lord of the house.” Agni is the household fire who guards the home and the rite, making the dwelling a stable place for sacred order and purity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.