Rig Veda Sukta 74
Mandala 1Sukta 749 Mantras

Sukta 74

Sukta 1.74

Rishi

Gopavana Ātreya (traditional for RV 1.74)

Devata

Agni

Chandas

Gāyatrī (probable; short 3-pāda structure typical of gāyatrī in this hymn style)

આ સૂક્ત અગ્નિ પ્રત્યેની ઉપાસના-પ્રાર્થના છે—યજ્ઞના સદા નજીક રહેનારા પુરોહિત તરીકે—અને ગાયકોએ તેને “દૂરથી” તેમજ અહીં યજ્ઞવિધિમાં પણ સાંભળવા વિનંતી કરે છે. તેમાં અગ્નિનું સ્તવન વિવિધ ઉપાધિઓથી થાય છે—સુઆહ્વાનિત, દેવસ્વરૂપ, પરાક્રમી, બર્હિષ પર સુસ્થિત—અને તેને એવો દર્શાવવામાં આવે છે કે જે અર્પણ કરનાર ઉપાસક તથા દેવો માટે તેજસ્વી વીર્ય અને સમૃદ્ધિને પ્રગટ કરે છે.

Mantras

Mantra 1

उपप्रयन्तो अध्वरं मन्त्रं वोचेमाग्नये । आरे अस्मे च शृण्वते ॥

અમે અધ્વર (અંતર યજ્ઞ) તરફ આગળ વધતાં અગ્નિ માટે મંત્ર ઉચ્ચારીએ; તે અમને દૂરથી પણ અને અહીં નજીકથી પણ સાંભળે.

Mantra 2

यः स्नीहितीषु पूर्व्यः संजग्मानासु कृष्टिषु । अरक्षद्दाशुषे गयम् ॥

જે પ્રાચીન કાળથી, સ્નિહિત (ઘનિષ્ઠ) સમાગમોમાં અને પ્રજાઓની એકત્રિત કૃષ્ટિઓમાં, દાતા માટે ગય (જીવન-શક્તિ)નું રક્ષણ કરતો આવ્યો છે—એ અગ્નિ અર્પણથી અમે જે જીત્યું છે તેનું રક્ષણ કરે.

Mantra 3

उत ब्रुवन्तु जन्तव उदग्निर्वृत्रहाजनि । धनंजयो रणेरणे ॥

અને પ્રજાઓ (જંતુઓ) ઘોષણા કરે: ‘વૃત્રહંતા અગ્નિ પ્રગટ થયો છે’—દરેક યુદ્ધમાં ધનજય, દરેક સંઘર્ષમાં વિજયી.

Mantra 4

यस्य दूतो असि क्षये वेषि हव्यानि वीतये । दस्मत्कृणोष्यध्वरम् ॥

જેનાં ગૃહમાં તું દૂત છે, ત્યાં તું હવ્યોને વિતયે (આનંદભોગ માટે) લઈ જાય છે; દસ્મ (અદ્ભુત) શક્તિથી તું અધ્વર (યજ્ઞ) રચે છે.

Mantra 5

तमित्सुहव्यमङ्गिरः सुदेवं सहसो यहो । जना आहुः सुबर्हिषम् ॥

હે અઙ્ગિરસ, તેને જ લોકો ‘સુહવ્ય’ (સુવિનિત રીતે આહ્વાનનીય), ‘સુદેવ’ (ઉત્તમ તેજસ્વી દેવ), ‘સહસો યહઃ’ (બળનો પ્રેરક), અને ‘સુબર્હિષ’ (સારા બર્હિસવાળો) કહે છે.

Mantra 6

आ च वहासि ताँ इह देवाँ उप प्रशस्तये । हव्या सुश्चन्द्र वीतये ॥

હે સુશ્ચન્દ્ર! તું તેમને—દેવોને—અહીં, ઉત્તમ પ્રશસ્તિ માટે નજીક લાવે છે; હવ્યોના આનંદમય સ્વીકાર (વીતયે) માટે.

Mantra 7

न योरुपब्दिरश्व्यः शृण्वे रथस्य कच्चन । यदग्ने यासि दूत्यम् ॥

તારા અશ્વોની કોઈ ધ્વનિ સાંભળાતી નથી, ન રથનો કિંચિત કચકચાટ; જ્યારે, હે અગ્નિ, તું દૂત્યકર્મે જાય છે.

Mantra 8

त्वोतो वाज्यह्रयोऽभि पूर्वस्मादपरः । प्र दाश्वाँ अग्ने अस्थात् ॥

તારા સહારે, હે વાજ્યહ્રય (અથાક પરિશ્રમી, બળ-સમૃદ્ધિ-વાહક), પૂર્વવર્તીથી પરે બીજો આગળ નીકળ્યો; હે અગ્નિ, દાશ્વાન (દાનકર્તા) આગળ સ્થિર થયો.

Mantra 9

उत द्युमत्सुवीर्यं बृहदग्ने विवाससि । देवेभ्यो देव दाशुषे ॥

અને, હે અગ્નિ—વિશાળ—તું તેજસ્વી, સુવીર્ય (વીર-શક્તિ)નું મહાન બળ પ્રગટ કરે છે; હે દેવ, દાનશીલ યજમાન માટે—દેવો માટે—તેને ખુલ્લું કરે છે.

Frequently Asked Questions

It invites Agni into the sacrifice and praises him as the priest-fire who listens to the hymn, receives offerings, and brings strength and success to the worshipper.

Agni is both cosmic and immediate: he is present in the ritual fire before the singers, and also the divine power that can respond beyond the visible rite.

“Suhavya” means ‘easy to invoke’—Agni responds readily to proper calling. “Subarhiṣ” means ‘well-seated on the barhis,’ indicating Agni is correctly installed in ritual order and therefore effective.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App